احتمالا در اجراهای اپرا دیدهای که خوانندهای تنها روی صحنه میایستد و شروع به آواز خواندن میکند و یکباره توجه همه را به خود جلب میکند. خواننده در طی یک تکخوانی طولانی نغمهای پرشور و احساسی را میخواند که اصطلاحا در دنیای موسیقی و اپرا به آن آریا (Aria)، میگویند. آریا در موسیقی اپرا، جایگاه خاص و ویژهای دارد و گاهی حتی مخاطبها، هدفشان از تماشای اپرا، رسیدن به بخش آریا است. چون در این بخش، موسیقی و احساس به اوج خود میرسد.
اگر با آریا آشنایی خاصی نداری و یا اینکه میخواهی بدانی که چرا این بخش از اپرا تا این حد موردتوجه است، مطالعهی این مطلب، کمک زیادی به تو میکند.
منظور از آریا در موسیقی اپرا چیست؟
حالا که چند وقتی است آموزش آواز را شروع کردهای خوب است که با آوازها و اصطلاحات رایج در دنیای آواز آشنا شوی. یکی از این اصطلاحات «آریا در موسیقی اپرا» است. آریا یک واژهی قدیمی ایتالیایی است که مخفف شدهی کلمهی «آریتا» است. این واژه برای توصیف قطعات موسیقی به کار میرود که برای همراهی با آوازهای تکخوان اپرا ساخته میشوند. ویژگی بارز آریا ریتم ملودیک و آرام آن است که به مکمل جذابی برای آواز بازیگران تبدیل شده است. این قطعات در بیشتر مواقع توسط یک ارکستر سمفونیک اجرا میشود و مهمترین نقش را در خاتمه دادن به نمایش بر عهده دارد.
در موسیقی کلاسیک و بهویژه در اپرا، آریا بخشی از اثر است که در آن خواننده بهصورت تکخوانی، احساسات درونی شخصیت را بیان میکند. در واقع آریا لحظهای است که داستان برای چند دقیقه متوقف میشود تا شخصیت اصلی، با صدای خود، تمام درونش را بیرون بریزد؛ خواه عشق باشد، خواه خشم، امید یا ناامیدی. به عبارت دیگر آریا همان لحظهای است که موسیقی و ارکستر در خدمت خوانندهی تکخوان قرار میگیرد و صدای او در کل سالن طنین میاندازد و میدرخشد. لحظهی دراماتیکی که احساسات عمیق با صدا بیان میشوند. در چنین لحظهای اتصال معناداری بین صدای خواننده و شنونده، برقرار میشود. به همین دلیل خواننده آریا باید توانایی صوتی و هنری بالایی داشته باشد.
معمولا در یک اپرا تعداد زیادی آریا وجود دارد، اصولا آریا مهمترین و محبوبترین قسمت یک اجرا است. زیرا همانطور که گفتیم، در این قسمت، ملودیهای ریتمیک به همراه تکخوانی بازیگر اصلی به اجرا در میآید. درواقع خواننده به نوعی توانایی و تسلط خود را با یک اجرای بینقص به رخ تماشاگران میکشد.

نگاهی کوتاه به تاریخچهی آریا
ریشه آریا به موسیقی قرون وسطی برمیگردد که به سبک خاصی از موسیقی اطلاق میشد. بعدها آریا جایگاه خاصی در اپراهای دوران باروک پیدا کرد. در دوران کلاسک و با ظهور آهنگسازانی مانند موتسارت و اسکارلاتی، از آریا در اپرا بیشتر استفاده شد و به نوعی بخش جداییناپذیر یک اپرا شد.
قرن نوزدهم که اوج دوران رمانتیک بود، آریا در موسیقی اپرا به اوج شکوه خود رسید. آهنگسازانی چون «جوزپه وردی» و «جاکومو پوچین» آریاهایی خلق کردند که هنوز هم جزء محبوبترین بخش اپراهایشان است. مثل آریای معروف «Nessun Dorma» از پوچینی، که بسیاری از خوانندگان تنور آن را بهعنوان قطعهای نمادین اجرا میکنند.
امروزه نیز، آریا مهمترین و جذابترین بخش یک اپرا است. آریا در بین علاقهمندان به موسیقی کلاسیک آنقدر محبوب است که در برخی مواقع خوانندگان کنسرتهایی برگزار میکنند تا با همراهی ارکستر فقط بخشهای آریا در یک نمایش اپرا را اجرا کنند.
البته که امروزه آریا فقط مخصوص موسیقی اپرا نیست. درواقع هرچندکه، بزرگترین و مشهورترین قطعات آریا برای اجرا در نمایشهای اپرا نوشته شدهاند. اما همچنان برخی از آهنگسازان خلاق و هنجارشکن تلاش میکنند تا از این موسیقی برای سبکهای آوازی غیراپرایی هم استفاده کنند.
موسیقی اپرا، نقطهی تلاقی صدا، نمایش و احساس
قبلا در یک مقاله دیگر، به طور کامل در مورد موسیقی اپرا و ویژگیهای آن صحبت کردیم. گفتیم که اپرا به نمایشهایی گفته میشود که از همراهی آواز کلاسیک و موسیقی ساخته میشوند. این نوع نمایشها از قرن 17 میلادی در اروپا رواج پیدا کرد.جالب است بدانیکه موسیقی و آواز مهمترین بخش این نمایش را به خود اختصاص میدهند.
خوانندگان اپرا در واقع همان بازیگران این نمایش هستند که با گریم و لباسهای خاصی روی صحنه میروند و داستان یا افسانهای قدیمی را با فرم آوازی روایت میکنند. شاید بتوانیم بگوییم که علت به وجود آمدن این سبک ایجاد یک تجربهی جدید برای مخاطبینی بود که قبل از آن فقط شاهد آوازهای کلیسایی و نمایشهای بدون موسیقی بودند.
ورود موسیقی به صحنهی نمایشهای تئاتر، مانند یک معجره، هر داستان ساده و معمولی را به یک تجربهی احساسی عمیق و زیبا بدل کرد. قطعا دلیل اینکه اپرا هنوز هم به عنوان ارزندهترین پدیده در موسیقی کلاسیک شناخته میشود همین موضوع است.
با گذشت زمان سبکهای جدیدی از اپرا به وجود آمد که فرم نمایشی خود را از دست دادند و فقط شامل اجرای آواز اپرا به همراه ارکستر سمفونیک است.

از اورتور تا آریا؛ اجزای اصلی ساختار اپرا را بشناسیم!
یک نمایش اپرا دارای بخشهای مختلفی است که سه بخش مهم آن شامل:
اورتور
به بخش مقدماتی اجرا گفته میشود، در این قسمت از نمایش نغمههای اصلی بدون حضور بازیگران و خوانندگان نمایش به اجرا درمیآید. زمان اجرای اورتور در بیشتر نمایشها، همان زمانی است که پرده به سمت بالا حرکت میکند و کنجکاوی و هیجان در بیننده برانگیخته میشود.
رچیتاتیف
یا همان رسیتاتیف یکی از اصلیترین بخشهای اپراست. این اصطلاح برای مکالماتی که بین بازیگران به صورت گفتوشنود اجرا میشود گفته میشود. به طور معمول رچیتاتیف فقط توسط خوانندگان و بدون ارکستر اجرا میشود. اما در برخی سبکهای اپرا مانند اپرای فرانسوی، خواننده با همراهی ارکستر شروع به خواندن میکند که به آن «رچیتاتیف آکومپانیه» میگویند.
آریا
و اما میرسیم به مهمترین بخش در موسیقی مخصوص اپرا، یعنی همان «آریا». همانطورکه میدانید، نمایشهای اپرا تلفیقی از موسیقی، آواز و نمایش هستند. محبوبترین و جذابترین بخش از این موسیقی که طرفداران زیادی هم دارد آریا است که تا حدودی در بخشهای پیش با آن آشنا شدیم.
تفاوت آریا با رسیتاتیو (Recitativo)
همانطور که در قسمت پیش اشاره کردیم در موسیقی اپرا، دو بخش اصلی به نامهای رسیتاتیو و آریا وجود دارد که بدون وجود آنها، اپرا معنایی ندارد. این دو بخش از نظر هدف، سبک و ساختار تفاوهای زیادی با هم دارند.
- در رسیتاتیو، بازیگرها به شکل گفتاری – آوازی با یکدیگر گفتوگو میکنند تا اطلاعاتی به مخاطب بدهند و او را وارد جریان داستان کنند. اما در آریا، هدف انتقال اطلاعات و پیشبرد داستان نیست، بلکه خواننده احساسات عمیق خود را با آواز، به مخاطب منتقل میکند. در این انتقال احساسات، خواننده به نوعی تواناییهای صوتی خودش را نیز به نمایش میگذارد.
- رسیتاتیو چون حالت گفتوگویی دارد، ریتم آزاد است و لحن خوانندهها نیز شبیه به گفتوگو است. به همین دلیل اصولا از ملودیهای ساده استفاده میشود. اما در آریا، چون با آواز کامل سروکار داریم، ریتم و هارمونی نقش مشخصی دارند. همچنین ملودی در آواز آریا جایگاه خاصی دارد و به همین دلیل باید به یادماندنی باشد.
- یک ارکستر کوچک هم به خوبی از پس موسیقی بخش رسیتاتیو برمیآید اما در بخش آریا، یک ارکستر کامل باید با آن همراهی کند.
- از نظر جذابیت نیز، آریا برای مخاطب جذابتر است و از نظر احساسی تأثیر زیادی روی مخاطب میگذارد ولی چون بار احساسی بخش رسیتاتیو، کمتر است، درنتیجه از نظر تأثیرگذاری نیز چندان جذاب نیست.
با تمام این تفاوتها، اپرا وجود خودش را مدیون این دو بخش مهم است و بدون یکی از این دو بخش، معنی و مفهومی ندارد.

نقش آریا در اپرا چیست؟
همانطورکه تا به اینجا متوجه شدهای، آریا جایگاه خاصی در اپرا دارد. اصولا نیز آریاها در اوج داستان و در لحظات مهم اجرا میشوند. یعنی دقیقا زمانیکه شخصیت باید یک تصمیم مهم بگیرد و یا وقتیکه درحال تجربهی احساسات عمیقی است. درواقع شخصیت یا خوانندهی اصلی با اجرای آریا، مخاطب را نیز با احساسات درونیاش از غم و شادی گرفته تا خشم و نگرانی، امید و ناامیدی و … همراه میکند. این همراهی باعث میشود که مخاطب شخصیت او را بیشتر بشناسد و با او راحتتر ارتباط بگیرد. گاهی حتی ممکن است که مخاطب را به فکر فرو ببرد و تغییراتی در نگاه او به زندگی ایجاد کند. در نهایت نیز این صحنه به عنوان صحنهای به یادماندنی در ذهن مخاطب حک میشود.
علاوهبراینکه آریا در موسیقی اپرا، نقش مهمی ایفا میکند و به نوعی از آن جداییناپذیر است، در سایر ژانرها و سبکهای موسیقی نیز تأثیرگذار است. برای مثال آهنگسازان از آریا برای ساخت موسیقی فیلم یا تئاتر موزیکال استفاده میکنند. همچنین برخی از آهنگسازان برای ساخت قطعات جدید حتی در سایر سبکهای آواز و موسیقی از آریا الهام میگیرند.

بررسی انواع آریا
آریاها با توجه به نوع صدا و احساس درونی شخصیت، انواع گوناگونی دارند. چند نمونهی مشهور آنها عبارتاند از:
آریا عاشقانه (Lyrical Aria)
یکی از تأثیرگذارترین آریاها، آریا عاشقانه است که معمولاً ملایم، روان و پر از احساس است. در این نوع آریا، شخصیت از عشق، امید یا دلتنگی میگوید. مثل آریای «O mio babbino caro» از اپرای « Gianni Schicchi» اثر پوچینی.
آریا قهرمانانه (di bravura)
این نوع آریا با ریتمی محکم و انرژی زیاد اجرا میشود. در آریا قهرمانانه خواننده باید بتواند با صدای خود، شخصیت قدرتمند یا شجاعی را به تصویر بکشد. این نوع آریا اصولا با یک صدای سوپرانو اجرا می شود.
آریا غمانگیز یا تراژیک
از اسم این نوع آریا مشخص است که باید انتظار آوازی پر از ملودیهای آهسته و تأثیرگذار را داشت. اصولا آریا غمانگیز در بخشهای پایانی اپراها شنیده میشود؛ یعنی زمانی که قهرمان بعد از تقلاهای زیاد شکست میخورد یا با سرنوشت تلخ خود روبهرو میشود.
آریا بوفا (buffa)
یکی دیگر از انواع آریا، آریا بوفا یا کمدی است که شخصیت با صدای باس یا باریتون، آریایی با ریتمی تند و کلمات شوخطبعانهای را اجرا میکند.
آریا پارلانت (parlante)
این نوع آریا شباهت زیادی به آواز رسیتاتیو دارد. زیرا آریا پارلانت نیز مانند آواز رسیتاتیو حالت گفتوشنود دارد.
آریا برای چه صداهایی نوشته میشود؟
یکی از مواردی که آهنگساز هنگام نوشتن آریا باید به آن توجه کند، نوع صدا است. در واقع هرنوع آریایی را هر صدایی نمیتواند اجرا کند و متناسب بودن صدا با نوع آریا بسیار مهم است. اصولا در موسیقی کلاسیک، هر آریا متناسب با نوع صدا طراحی میشود. به طورکلی صدای خوانندگان در اپرا به شکل زیر طبقهبندی میشود:
- سوپرانو (Soprano): صدای زیر و درخشان زنان.
- متزو سوپرانو (Mezzo-Soprano): صدایی میانی، گرم و پرقدرت.
- تنور (Tenor): صدای زیر مردان، معمولاً برای نقشهای عاشق.
- باریتون (Baritone): صدای میانی مردان، اغلب برای نقشهای پختهتر یا جدیتر.
- باس (Bass): صدای بم و عمیق مردان، معمولاً برای نقشهای سنگین یا پدرانه.
هر آهنگساز هنگام نوشتن آریا، ویژگی صدای خواننده را در نظر میگیرد تا هم از نظر فنی و هم از نظر احساسی هماهنگ باشد.
چرا شناخت آریا برای هنرجویان آواز مهم است؟
شاید برایت سوال پیش آمده که هدف من یادگیری آواز در سایر سبکها است و با این حساب چرا باید دربارهی آریا در موسیقی اپرا بدانم؟ اصلا این شناخت به چه کار من میآید؟ واقعیت این است که هرچند آواز آریا در ابتدا مختص موسیقی اپرا بوده است ولی همانطور که در بخشهای پیش هم اشاره کردیم، امروزه در سایر سبکها نیز از آریا الهام گرفته میشود. درواقع هرچه اطلاعاتت دربارهی دنیای موسیقی و به ویژه، دنیا آواز و سایر سبکها بیشتر باشد، فرصت ایجاد خلاقیت و نوآوری بیشتری هم داری. چون دنیای موسیقی، دنیای زنده و پویایی است و اصولا قطعات معروف و محبوب در اثر تعامل، ساخته شدهاند.
همچنین آریا فقط مجموعهای از نتها نیست؛ بلکه تمرینی برای بیان احساس، کنترل صدا و درک موسیقایی است. درواقع حتی اگر هدفت یادگیری اپرا هم نیست، با آشنایی و تمرین آریا، میتوانی یاد بگیری که:
- چگونه نفسگیری را مدیریت کند تا ملودیهای طولانی را با تسلط اجرا کنی.
- چطور با موسیقی ارتباط برقرار کنی تا اجرای طبیعی و تأثیرگذاری داشته باشی.
- چطور احساسات درونیات را از طریق صدا منتقل کنی، نه فقط با تکنیک و دستورالعملهای فنی.
- چطور تلفظ واژههای ایتالیایی، آلمانی و … را به درستی ادا کنی، چون بیشتر آریاها به این زبانها هستند.
چند آریا معروف که باید بشنوی!
بعد از توضیحاتی که داده شد بد نیست که چند آریا معروف را بشنوی تا گوشت با این نوع آواز آشنا شود و شناخت کاملی از دنیای اپرا و موسیقی کلاسیک به دست آوری. مخصوصا اگر به تازگی با این فضا و این سبک آشنا شدهای. به همین دلیل در این بخش تعدادی از معروفترین و شنیدنیترین آریاها را معرفی میکنیم.
- Nessun Dorma : از اپرای «توراندوت» (Turandot) اثر پوچینی.
- Largo al factotum : از اپرای «آرایشگر شهر سویل» ، اثر روسینی
- Habanera : از اپرای «کارمن» (Carmen) اثر ژرژ بیزه.
- La donna è mobile : از اپرای «ریگولتو» (Rigoletto) اثر وردی.
- Voi che sapete : از اپرای «عروسی فیگارو» (The Marriage of Figaro) اثر موتزارت.
چطور باید یک آریا را بهتر درک کنم؟
اگر برای اولین بار به یک اپرا یا به طور خاص به آریا گوش دهی، احتمالا چیزی از آن دستگیرت نشود و به نظرت تکرار چند آوا بیمعنی باشد. ولی اگر چندبار به آن با دقت گوش دهی میتوانی حس خواننده را دریافت کنی. برای درک بهتر آریا فقط کافی است روی چند مورد زیر تمرکز کنی.
- مطالعهی متن آریا؛
- گوش کردن به ملودی آریا؛
- توجه به نحوه همراهی ارکستر؛
- تحقیق دربارهی داستان و ماجرای آریا و قرار گرفتن در فضای داستانی آن؛
- تمرکز روی اجرای خواننده و نحوهی ادای آواها، کلمات، تزئینات صوتی و زیر و بمی صدا.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردی، آریا یکی از مهمترین بخشهای اپرا است و برای مخاطبها نیز جذابیت بالایی دارد. درواقع آریا نقطهی اوج اپراست و شخصیت اصلی، درونیترین احساسات خود را با آوازی پرقدرت بیان میکند. به نوعی آریا فرصتی برای خودنمایی خواننده و نشان دادن تواناییهای صوتیاش است. چون آریا در موسیقی اپرا، نقطهی تلاقی تکنیک و احساس است.
اگر قصد یادگیری اپرا و یا آواز کلاسیک را داشته باشی باید آواز آریا را هم بشناسی و آن را هم یاد بگیری. با اینحال شناخت این نوع آواز برای همهی هنرجویان آواز پیشنهاد میشود. درواقع فرق چندانی ندارد که چه سبک آوازی را میخواهی یاد بگیری، هرچه شناخت تو از این دنیا بیشتر باشد، راهی برای افزایش خلاقیتت است.
اگر عاشق خواندن آواز هستی و دوست داری که بتوانی روی زیروبمی صدایت کارکنی و آن را تقویت کنی و رها و دلنشین بخوانی، باید صدایت را تربیت کنی. تربیت صدا کار آسانی نیست و نباید خودسرانه این کار را کرد. هر آموزش اشتباهی میتواند ضربههای جبرانناپذیری به تارهای صوتیات وارد کند. پس بهتر است که از ابتدا زیرنظر استادی باتجربه و بادانش آموزش ببینی.

ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان همراه با اساتید باتجربهمان به تو کمک میکنیم که صدایت را تربیت کنی. اگر در خارج از کشور زندگی میکنی و به استاد خوب فارسیزبان دسترسی نداری و یا از پس هزینههای آن برنمیآیی، آموزش آنلاین موسیقی چاره کارت است. از طرف دیگر اگر در شهر کوچکی زندگی میکنی و با محدودیت مکانی، زمانی و یا فرهنگی برای یادگیری آواز داری، میتوانی از گوشهی خانهات در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنی. به هرحالکه فرصتهای مختلفی برای تربیت صدایت داری، پس زمان را از دست نده و تا صدایت هنور توان و قدرت دارد، تربیتش کن!
اگر فکر میکنی که نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی داری میتوانی روی کمک کارشناسان ما حساب باز کنی.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


