فکر میکردم بعد از سالها آشنایی با ویولن، نواختن یک قطعهی ایرانی کار سختی نباشد؛ اما یک شب، وقتی خواستم یکی از قطعات استاد پرویز یاحقی را اجرا کنم، با چالش تازهای روبهرو شدم. همین تجربه باعث شد من قدم در مسیر، یادگیری ویولن ایرانی بگذارم.
اگر شما هم به موسیقی ایرانی علاقه دارید و دوست دارید با ویولن قطعاتی را بنوازید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که آموزش ویولن ایرانی از کجا شروع میشود و چه تفاوتی با سبک کلاسیک دارد. در ادامه، از تجربهی خودم میگویم و به نکاتی میپردازم که احتمالا به شما هم کمک میکند.
چطور به یادگیری ویولن ایرانی علاقهمند شدم؟
پدرم علاقهی زیادی به موسیقی داشت و برای همین در ده، دوازده سالگی به پیشنهاد او مدتی مشغول آموزش ویولن شدم و تا حدودی نواختن آن را یاد گرفتم. هرچندکه خودم هم موسیقی و مخصوصا ویولن را دوست داشتم اما اولویت اصلیام نبود و برای همین بعد از دو سال، یادگیری این ساز را رها کردم. البته که در تمام این سالها، هر از چندگاهی ویولن مینواختم و این ساز هیچوقت از زندگیام به طول کامل حذف نشد.
آموزش من براساس سبک کلاسیک بود و بیشتر همان قطعاتی را که در طول آموزشم یاد گرفته بودم، مینواختم. گاهی هم سراغ برخی قطعات ساده کلاسیک میرفتم و از روی نت، آنها را مینواختم. اما در بزرگسالی به مرور سلیقهی موسیقاییام تغییر کرد. علاقهی زیادی به موسیقی ایرانی پیدا کردم و در این میان، به تکنوازیها و همچنین همنوازی ویولن با سایر سازها، علاقهی زیادی پیدا کردم.
تا اینکه یک شب بعد از تمام شدن آلبوم «سوز عشق» استاد یاحقی، تصمیم گرفتم که خودم این قطعه را بنوازم، اما آن قدرها هم که فکرش را میکردم ساده نبود.
این قطعه با یک درآمد آرام شروع میشد؛ جملههایی که انگار عجلهای برای رسیدن به مقصد نداشتند. صدای ویولن بالا و پایین میرفت و هر جمله، با مکث و کشش خاص خودش، راه را برای جملهی بعدی باز میکرد. بعد، موسیقی حالوهوای دیگری پیدا میکرد. بخش ضربی که شروع شد، انگار ساز از گفتوگویی آرام وارد حرکتی پرجنبوجوش شد. وقتی که چهارمضراب نواخته شد، دیگر نتوانستم فقط شنونده بمانم. ویولن را برداشتم و سعی کردم ملودی را با ساز خودم دنبال کنم.
نتهای قطعه را از اینترنت پیدا و شروع به نواختن کردم. چند باری هم با دقت به جزئیات قطعه گوش کردم و تلاش کردم که به درستی تقلید کنم ولی هر چه تلاش میکردم باز هم نمیتوانستم به درستی بنوازم. در نوازندگی من چیزی کم بود، بیروح بود و به هیچوجه نمیتوانستم آن حسی را که قطعهی اصلی منتقل میکرد، ایجاد کنم. انگار فقط داشتم نتها را پشتسر هم اجرا میکردم، نه اینکه موسیقی را روایت کنم.
چرا نمیتوانستم قطعات ایرانی ویولن را به درستی بنوازم؟
آن شب و شبهای بعد چندین بار تلاش کردم آهنگهای معروف ویولن ایرانی را بنوازم، ولی هربار با در بسته مواجه شدم. اولش فکر کردم که مشکل از تکنیک است. احتمال دادم که آرشه را درست کنترل نمیکنم یا انگشتگذاریهایم مشکل دارند. سعی کردم که در حرکت آرشه و انگشتگذاری دقت بیشتری کنم ولی مشکل همچنان سر جایش باقی بود. با اینکه من به هیچوجه خودم را یک ویولونیست حرفهای نمیدانستم و بیشتر برای دلخوشی خودم مینواختم ولی بیشتر مواقع از پس قطعات ساده کلاسیک برمیآمدم ولی این بار حسابی سرخورده شده بودم.

هرچه بیشتر تمرین کردم، بیشتر متوجه شدم که مسئله فقط تکنیک نیست و تازه آنوقت بود که فهمیدم مشکل از جای دیگری آب میخورد. مسئله این بود که من با زبان موسیقی ایرانی به شکل عمیق آشنا نبودم. به همین دلیل اجرای من خشک و بیروح بود. درحالیکه یاحقی در بعضی لحظهها، یک نت را کمی میکشید؛ در جایی دیگر، جمله را با ظرافتی خاص به نت بعدی وصل میکرد. گاهی هم با یک حرکت کوتاه آرشه یا تغییر در تأکید، حالوهوای جمله عوض میشد. من متوجه این جزئیات میشدم، ولی نمیدانستم چطور باید آنها را در نوازندگی خودم به کار بگیرم؟
همینجا بود که بعد از حدود ۳۵ سال، دوباره تصمیم گرفتم ویولن را جدیتر دنبال کنم؛ البته این بار با هدف یادگیری ویولن ایرانی! با خودم گفتم شاید لازم باشد بهجای اینکه فقط از روی نت، قطعات ایرانی را تمرین کنم، ویولن ایرانی را از پایه و زیر نظر استاد یاد بگیرم. تصمیم گرفتم این بار مسیر متفاوتی را پیش بگیرم. دنبال استادی بودم که علاوه بر تکنیکهای ویولن، ردیف و دستگاههای موسیقی ایرانی را هم بشناسد و بتواند کمکم کند این موسیقی را عمیقتر درک کنم.
تفاوت یادگیری ویولن ایرانی و ویولن کلاسیک چیست؟
تا قبل از اینکه بخواهم سراغ قطعات ایرانی بروم و یادگیری ویولن ایرانی را به طور جدی شروع کنم، تصور میکردم یادگیری ویولن یعنی تسلط بر ساز؛ یعنی آرشهکشی درست، انگشتگذاری دقیق، نتخوانی و در نهایت اجرای قطعه. ولی تازه وقتی که آموزشم را زیرنظر استاد شروع کردم، به تفاوت ویولن کلاسیک و ویولن ایرانی پی بردم.
البته که مهارتهایی مثل کنترل آرشه، دقت در انگشتگذاری و شناخت ساز، اصول پایهای نوازندگی ویولن هستند و ربطی به سبک نوازندگی ندارند و نوازنده برای نواختن ویولن ایرانی هم باید به این تکنیکها و اصول مسلط باشد. ولی صرف یادگیری این تکنیکها برای اجرای موسیقی ایرانی کافی نیست.
درواقع موسیقی ایرانی ساختار و منطق خودش را دارد. دستگاهها و آوازها هرکدام فضای خاصی ایجاد میکنند و گوشههای ردیف، بخشی از زبان این موسیقی را شکل میدهند. وقتی نوازنده با این فضاها آشنا باشد، بهتر میتواند مسیر ملودی را درک کند و بفهمد چرا یک جمله در جای مشخصی فرود میآید یا چطور به جملهی بعدی پیوند میخورد.
مثلاً وقتی به موسیقی در دستگاه شور گوش میدهم، دیگر فقط به بالا و پایین رفتن نتها توجه نمیکنم. سعی میکنم حالوهوای جملهها، مسیر حرکت ملودی و ارتباط بخشهای مختلف را هم بشنوم. این شناخت به نوازنده کمک میکند موسیقی را صرفاً از روی نت اجرا نکند، بلکه با درک بیشتری به آن نزدیک شود.
نتیجهگیری
الان به عنوان یک ویولونیست نیمهحرفهای خوشحالم که دو سال پیش که متوجه علاقهام به یادگیری ویولن ایرانی شدم، یادگیریام را زیرنظر استاد باتجربه شروع کردم. ویولننوازی ایرانی صرفا از روی نت امکانپذیر نیست و نمیتواند حالوهوای خاص این نوع موسیقی را منتقل کند. شناخت دستگاهها و گوشههای ایرانی و گوش کردن مداوم به موسیقی ایرانی میتواند تا حد زیادی به هنرجو کمک کند تا با حسوحال این نوع موسیقی بیشتر آشنا شود. برای من، یادگیری ویولن ایرانی از لحظهای شروع شد که فهمیدم برای نواختن موسیقیای که دوستش دارم، باید زبان آن را هم یاد بگیرم.
من دو سال پیش، آموزش ویولن ایرانی را در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان شروع کردم. با توجه به مشغلههای کاری و خانوادگی، ترجیح دادم که کلاسم به شکل آنلاین، در خانه و در زمان دلخواهم برگزار شود. به نظرم این شیوهی آموزشی برای افراد شاغل، روش مناسبی است که هم بتوانند به علایق خود برسند و هم شبها که وقت بیشتری دارند، کلاسشان را برگزار کنند. کلاس آنلاین موسیقی برای من یک مزیت دیگر هم دارد و آن هم این است که کلاسم در خانه و در حضور خانوادهام برگزار میشود. چون من دوست دارم فرزندانم ببیند که پدرشان برای علاقهمندیهایش وقت صرف میکند.

اگر شما هم دوست دارید که نواختن ویولن را یاد بگیرید و پا به دنیای موسیقی بگذارید، پیشنهاد میکنم که از راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی شروع کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


