وقتی برای خرید سازهای ایرانی مثل سنتور، تار یا سهتار جستوجو میکنید، احتمالا با سازهایی روبهرو میشوید که روی آنها یک، دو یا حتی سه مهر حک شده است. اما این مهرها چه معنایی دارند؟ آیا تعداد مهرها نشاندهنده کیفیت ساز است؟ و مهمتر از همه، آیا میتوان به مهر سازنده اعتماد کرد و بر اساس آن ساز موردنظر را خرید؟
به عنوان یک هنرجوی مبتدی که به تازگی میخواهید موسیقی ایرانی را شروع کنید لازم است که قبل از خرید ساز با مفهوم مهر ساز آشنا شوید. فرقی هم ندارد که هنرجوی سنتور هستید و میخواهید این ساز را تهیه کنید و یا قصد آموزش سه تار را دارید. میخواهید تنبک بخرید یا دف؛ اصولا سازگرها روی سازهایی که میسازند، مهر خود را نیز حک میکنند.
در این مقاله با مفهوم مهر سازهای ایرانی، دلیل استفاده از آن و تفاوت سازهای تک مهر، دو مهر و سه مهر آشنا میشوید و متوجه میشوید که هنگام خرید ساز، تا چه اندازه میتوانید به این نشانه اعتماد کنید.
منظور از مهر ساز روی سازهای ایرانی چیست؟
مهر ساز درواقع نشانهای است که سازنده برای معرفی یا شناسایی ساز خود روی آن درج میکند. این مهر معمولاً شامل نام، امضا یا نشان اختصاصی سازنده است و میتواند روی قسمتهای مختلف ساز قرار بگیرد.
مهر ساز را میتوان تا حدودی به نام یا نشان یک برند یا لوگو یه شرکت تشبیه کرد؛ با این تفاوت که در سازهای دستساز، مهر ممکن است علاوه بر معرفی سازنده، در برخی موارد نشاندهنده درجهبندی ساز از نظر کیفیت یا میزان رضایت سازنده از ساز خود نیز باشد.
البته همه سازندگان از مهر به یک شکل استفاده نمیکنند. برای بعضی از آنها، مهر صرفاً وسیلهای برای شناسایی سازنده است؛ درحالیکه برخی دیگر از سازندگان به کمک مهر، برای سطح کیفی سازهای خود را مشخص میکنند. بنابراین، پیش از آنکه تعداد مهرهای یک ساز را معیار کیفیت آن قرار دهید، بهتر است با شیوه مهرگذاری سازنده آشنا شوید.
از جمله سازهای ایرانی که ممکن است با مهر سازنده عرضه شوند، میتوان به سنتور، تار، سهتار، کمانچه، دف و تنبک اشاره کرد.

تفاوت سازهای تک مهر با دو مهر و سه مهر چیست؟
علاوهبراینکه روی ساز، مهر سازگر حک میشود، ممکن است هنگام خرید ساز با سازهایی از یک سازگر مواجه شوید که روی برخی از آنها یک مهر حک شده، روی برخی از آنها دو مهر و روی برخی دیگر، سه مهر. درواقع برخی از سازگرها با این کار، سازهای خود را از نظر کیفی درجهبندی میکنند.
در ابتدا برخی از اساتید سازگر برای اینکه کیفیت کارهایشان پایین نیاید، سازهایی را که با خطا ساخته بودند و کیفیت موردنظرشان را نداشت از بین میبردند و از درآمد حاصل از آن صرفنظر میکردند. اما بعدها سازگران ایرانی راه جدیدی برای فروش سازهای با کیفیت کمی پایینتر خود یافتند و آن این است که با زدن مهر بر روی ساز ساخته شده، میزان رضایت خود را از صدا و کیفیت آن اعلام میکنند.
به این صورت که اگر از صدا و کیفیت ساز ساخته شده آنچنان راضی نبودند یک مهر بر ساز میزنند، در صورتی که از آن کمی راضی بودند دو مهر و در صورت داشتن کیفیت بالا و ساخت عالی، سه مهر روی آن میزنند. در بیشتر موارد یک مهر اضافه بر یک ساز میتواند باعث افزایش قیمت یک ساز نسبت به سایر نمونهها شود.
بااینحال، باید توجه داشت که این روش یک استاندارد یکسان و فراگیر در میان تمام سازندگان سازهای ایرانی نیست. ممکن است یک سازنده از یک مهر برای معرفی سازهای خود استفاده کند و سازندهای دیگر، تعداد مهرها را نشانهای از میزان رضایت خود از کیفیت ساز بداند. به همین دلیل، معنای دقیق تک مهر، دو مهر و سه مهر را باید با توجه به شیوه کار همان سازنده بررسی کرد.

آیا مهر ساز نشانه اصالت و اعتبار سازنده است؟
درست است که به کمک مهر روی سازهای ایرانی، میتوان تا حدودی به کیفیت و اصالت ساز پی برد اما نباید هنگام خرید سه تار یا سنتور و سایر سازها، تنها این ملاک را در نظر گرفت. گاه حتی بین سازهایی که یک سازگر ساخته است هم تفاوتهای فاحش صوتی وجود دارد. ضمن اینکه گاهی ساز تک مهر یک سازگر سرشناس از ساز سه مهر یک برند کمتر شناختهشده، بهتر است.
در برخی موارد، سازهای چندمهر به دلیل قرار گرفتن در رده کیفی بالاتر نزد سازنده، قیمت بیشتری دارند. همچنین شهرت سازنده و میزان تقاضا برای سازهای او میتواند بر قیمت نهایی تأثیر بگذارد.
همچنین افزایش قیمت یک ساز لزوماً به معنای تفاوت محسوس در کیفیت صدای آن نیست. گاهی بخشی از قیمت به اعتبار نام سازنده، محدود بودن تعداد سازهای تولیدشده یا معیارهای درجهبندی اختصاصی او مربوط میشود. بنابراین، هنگام مقایسه قیمت سازها بهتر است علاوه بر تعداد مهر، ویژگیهای واقعی ساز و تفاوت قیمت میان محصولات را نیز بررسی کنید.
فراموش نکنید که کیفیت یک ساز فقط به یک عامل وابسته نیست. مرغوبیت چوب، دقت در ساخت، نحوه مونتاژ و تنظیم، کیفیت صدای تولیدشده و تناسب ساز با نیاز نوازنده، همگی در ارزیابی آن نقش دارند. بنابراین، تعداد مهرها بهتنهایی نمیتواند تصویری کامل از کیفیت ساز به ما بدهد.

هنگام خرید ساز، علاوه بر مهر ساز به چه نکاتی توجه کنیم؟
اگر قصد خرید ساز ایرانی را دارید، مهر سازنده میتواند یکی از معیارهایی باشد که در انتخاب خود در نظر میگیرید؛ اما بهتر است تصمیم نهایی را بر اساس مجموعهای از معیارها بگیرید.
کیفیت ساخت
به ظرافت و دقت ساخت، اتصالات، پرداخت بدنه و وضعیت کلی ساز توجه کنید. ایرادهای ساخت ممکن است در عملکرد و دوام ساز تأثیر بگذارند.
جنس و وضعیت مواد اولیه
نوع و کیفیت چوب در بسیاری از سازهای ایرانی اهمیت دارد. البته ظاهر چوب بهتنهایی معیار دقیقی برای تشخیص کیفیت صوتی آن نیست.
صدای ساز
صدای ساز را با دقت بشنوید و به ویژگیهایی مانند وضوح، طنین و یکنواختی صدا توجه کنید. معیارهای صوتی مطلوب ممکن است با توجه به نوع ساز و سلیقه نوازنده متفاوت باشند.
کوک و قابلیت نوازندگی
ساز باید از نظر کوک و عملکرد، شرایط مناسبی داشته باشد. اگر امکان دارد، آن را امتحان کنید یا از نوازندهی باتجربه بخواهید ساز را بررسی کند.
سابقه و اعتبار سازنده
درباره سازنده و نمونه کارهای او تحقیق کنید. شنیدن تجربه دیگر نوازندگان و مقایسه سازهای ساختهشده توسط او میتواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار شما قرار دهد.
اگر هنرجوی مبتدی هستید و هنوز تجربه کافی برای ارزیابی ساز ندارید، بهتر است هنگام خرید از فرد باتجربهای کمک بگیرید. چنین فردی میتواند در بررسی صدای ساز، کیفیت ساخت و تناسب آن با سطح نوازندگی شما راهنماییتان کند.

نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، مهر ساز یکی از نشانههایی است که میتواند اطلاعاتی درباره سازنده و در برخی موارد، درجهبندی ساز در اختیار خریدار قرار دهد. بااینحال، شیوه مهرگذاری در میان سازندگان مختلف یکسان نیست و نمیتوان تعداد مهرها را معیار قطعی کیفیت یا اصالت ساز دانست.
اگر قصد خرید هر کدام از سازهای ایرانی را دارید، بهتر است مهر را در کنار عواملی مانند کیفیت ساخت، صدای ساز، سابقه سازنده و تناسب ساز با نیاز خود بررسی کنید. فراموش نکنید که در نهایت، این ویژگیهای خود ساز هستند که ارزش آن را برای نوازنده مشخص میکنند، نه صرفاً تعداد مهرهای حکشده روی آن.
اگر قصد خرید ساز دارید و کسی نیست که راهنماییتان کند میتوانید روی کمک کارشناسان ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان حساب باز کنید. ضمن اینکه ما سالهاست به همراه اساتید حرفهای خود در تلاش هستیم تا به تمامی افرادی که به موسیقی علاقه دارند کمک کنیم با سادهترین شکل ممکن یعنی آموزش آنلاین موسیقی، یادگیری موسیقی را شروع کنند. مخصوصا اگر به سازهای ایرانی علاقه دارید و در خارج از ایران ساکن هستید. شما میتوانید به سادگی در هرکجای دنیا که هستید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید و رویای قدیمیتان را محقق کنید.

کلاسهای ما به صورت آنلاین، تصویری و کاملا خصوصی برگزار میشود و فقط کافی است اینترنت پرسرعت و یک عدد گوشی یا لپتاپ داشته باشید. برای کسب اطلاعات بیشتر دربارهی شیوهی آموزشی ما و یا دریافت مشاوره خرید ساز میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دهید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


