بهترین ساز برای کودکان با نیازهای ویژه چیست؟ اصولا والدین وقتی تصمیم میگیرند فرزندشان را با دنیای شیرین موسیقی آشنا کنند، با سوالات متعددی مواجه میشوند. این سوالات و دغدغهها زمانی بیشتر و عمیقتر میشود که کودک با چالشهای خاصی مانند مشکلات جسمی- حرکتی و عصبی-تحولی و … مواجه باشد.
درست مانند مادر آرمیتا که وقتی با ما تماس گرفت، سوالات زیادی داشت. سوالاتی از این دست که آیا بچهی من هم میتواند موسیقی یاد بگیرد؟ با توجه به شرایط فرزندم چه سازی برای او مناسب است؟ استاد میتواند با شرایط فرزندم کنار بیاید؟ و … .
در ادامه، قصهی آرمیتا و تلاشهای مادرش را میخوانیم که چطور مرحلهبهمرحله پیش رفت تا بتواند تجربهی لذتبخشی از موسیقی و آموزش هنگ درام را برای دخترش فراهم کند.
مناسبترین ساز برای کودکان با نیازهای ویژه چیست؟
این اولین سوالی بود که مادر آرمیتا از کارشناسان ما پرسید. بعد از یک گفتوگوی طولانی کارشناسان ما متوجه شدند که آرمیتا یک دختر 12 سالهی زیبا است که به دلیل کمبود اکسیژن هنگام تولد، با مشکلات عصبی- تحولی مواجه شده است. این بیماری باعث شده که آرمیتا با چالشهایی مانند سفتی و خشکی عضلات بدن، عدم وضوح در گفتار و … مواجه شود.
آرمیتا در حالحاضر در خانه و به شکل غیرحضوری و با کمک مادرش درس میخواند. کلاس پنجم است، دختر باهوشی است و در کارهای ذهنی مثل ریاضی خیلی خوب عمل میکند ولی به دلیل مشکلات حرکتی، در انجام کارهای ظریف مانند نوشتن با مشکل مواجه است.
مادرش گفت: «آرمیتا عاشق موسیقی است و خیلی دوست دارد که یک ساز یاد بگیرد. همهی سازها را دوست دارد و فرق چندانی برایش ندارد.» اما مادرش نگران این بود که دخترش از پس یادگیری موسیقی برنیاید و یا اینکه به دلیل شرایط خاصی که دارد، برای یادگیری و تمرین، فشار زیادی را تحمل کند و در نهایت سرخورده شود. درواقع برای مادر آرمیتا مهم بود که فرزندش بتواند با یادگیری موسیقی، اوقات خوشی را تجربه کند و به هیچوجه نمیخواست که دخترش تحت فشار قرار بگیرد. او نمیخواست از آرمیتا یک نوازنده حرفهای بسازد فقط میخواست که به وسیلهی موسیقی به رشد بهتر او کمک کند. او میخواست که آموزش آرمیتا با شرایط دخترش هماهنگ باشد تا به مرور زمان، آرمیتا از یادگیری زده نشود و حس ناتوانی به او دست ندهد.

ما کاملا حساسیتهای مادر آرمیتا را درک میکردیم و به همین دلیل او را مطمئن کردیم که آرمیتا میتواند با آموزش درست، اصولی، خلاقانه و متناسب با شرایطش، تجربهی جدید و شیرینی به تجربههای پیشینش اضافه کند.
مهمترین چالشهایی که کودکانی که با مشکلات جسمی-تحولی با آنها دستوپنجه نرم میکنند چیست؟
ما برای اینکه بتوانیم به آرمیتا کمک کنیم و مادرش را درست راهنمایی کنیم، نباید بیگدار به آب میزدیم. به همین دلیل سعی کردیم از مادر آرمیتا اطلاعات کاملی دربارهی شخصیت دخترش، توانمندیهایش، محدودیتهایی که با آنها مواجه است و مهمتر از همه بیماریاش به دست آوریم. به طورکلی مهمترین چالشهایی که آرمیتا برای یادگیری موسیقی با آنها مواجه است، شامل موارد زیر میشود:
سفتی یا عدم هماهنگی عضلات
یکی از چالشهای آرمیتا و به طور کلی، کودکانی که با مشکلات جسمی- حرکتی، مواجه هستند، سفت بودن و عدم هماهنگی عضلات است. این مشکل، مانع از انجام حرکات دقیق و ظریف نوازندگی میشود.
کنترل دشوار حرکات
از دیگر چالشهای این کودکان، عدم کنترل حرکات است. معمولا این کودکان برای کنترل حرکات با مشکل مواجه هستند. به همین دلیل برای یادگیری موسیقی هنگام کنترل شدت ضربه، موقعیت دستها و انگشتها یا حفظ حالت صحیح بدن دچار مشکل میشوند.
هماهنگی چشم و دست
در یادگیری موسیقی، هماهنگی چشم و دست اصل مهمی است. درواقع برای پیدا کردن نت روی صفحه، و نواختن آن باید دست و چشم به سرعت با یکدیگر هماهنگ شوند.
همچنین ایجاد هماهنگی حرکات انگشتان دست و حرکت آرشه در ویولن یا مضراب در گیتار، برای این کودکان چالشبرانگیز است.
مشکلات گفتاری
یکی دیگر از نگرانیهای مادر آرمیتا، ضعف گفتار دخترش بود. او نگران بود که دخترش نتواند به درستی با استاد ارتباط بگیرد.
در نهایت با توضیحات کارشناسان ما، خیال مادر آرمیتا آسوده شد که با وجود همهی چالشهایی که دخترش با آنها مواجه است، او میتواند موسیقی یاد بگیرد. زیرا این چالشها به این معنا نیستند که کودک توانایی موسیقایی ندارد؛ بلکه به این معناست که باید«مسیر» متفاوتی را طی کند. مسیری که نقاط قوتش را شکوفا کند و کمتر به نقاط ضعفش فشار بیاورد.
چرا سازهای کوبهای بهترین ساز برای کودکان با نیازهای ویژه هستند؟
بعد از گفتوگوهای بسیار با مادر آرمیتا و مشورت با اساتید مختلف به این نتیجه رسیدیم که آرمیتا برای یادگیری سازهای کوبهای شرایط بهتری دارد؛ زیرا:
نیاز کمتر به استقلال و دقت انگشتان
برخلاف پیانو که نیازمند انگشتگذاری دقیق و مستقل هر انگشت است، یا ویولن و گیتار که برای نواختن نتهای صحیح، نیاز به موقعیتیابی دقیق انگشتان روی فرتبورد یا سیمها دارند، سازهای کوبهای بیشتر به حرکات کلی دست، ساعد و حتی بدن متکیاند. این یعنی فشار کمتری بر انگشتان ظریف کودک وارد میشود و او سریعتر میتواند اولین نتهای موسیقی را تجربه کند.

کاهش نیاز به هماهنگی پیچیده چشم، دست و بدن
هماهنگی دقیق بین آنچه چشم میبیند (نتها)، آنچه دست انجام میدهد و نحوه تولید صدا، در سازهایی مانند پیانو، گیتار و ویولن بسیار حیاتی است. درحالیکه در سازهای کوبهای، تمرکز بیشتر روی ریتم و ضربه است که ارتباط حسی-حرکتی سادهتری را میطلبد.
تجربه سریع موفقیت
با سازهای کوبهای، کودک زودتر میتواند صدای دلخواه خود را تولید کند. این «تجربه موفقیت» در همان دقایق اولیه، انگیزه او را برای ادامه مسیر چند برابر میکند. وقتی کودک احساس کند «میتواند» کاری را انجام دهد، اشتیاقش برای یادگیری بیشتر میشود. درحالی که در سازهایی مثل ویولن، ممکن است رسیدن به صدایی خوشایند، زمان بیشتری ببرد.
انعطافپذیری در اجرا
سازهای کوبهای به کودک اجازه میدهند که ضربه را با شدتهای مختلف و سرعتهای متفاوت به ساز وارد کند. این انعطافپذیری به کودکانی که دچار نقص در گفتار هستند، کمک میکند تا با زبان بدنشان، بخشی از احساست خود را بیان کنند.
ارتباط قوی با ریتم و تمرکز
ریتم، پایهایترین عنصر موسیقی است و تمرین آن به طور مستقیم بر بهبود تمرکز، هماهنگی مغز و حتی تنظیم هیجانات در کودک تأثیر مثبتی دارد.
هنگ درام، سازی که آرمیتا یادگیری موسیقی را با آن شروع کرد؟
هنگدرام، سازی مدرن و کوبهای است که به صدای آرامشبخش، ملایم و هارمونیک خود شهرت دارد. صدای این ساز از امواج صوتی خاصی تشکیل شده است که بسیار گوشنواز هستند و روی سیستم عصبی هم اثرات خوبی میگذارند. درواقع از بین سازهای کوبهای هنگ درام بهترین ساز برای کودکان با نیازهای ویژه، مخصوصا کودکانی با مشکلات جسمی-حرکتی است. به همین دلیل با توجه به صحبتهایی که کارشناسان ما با مادر آرمیتا و اساتید مختلف داشتند، تصمیم بر این شد که آرمیتا، آموزش موسیقی را با این ساز آغاز کند؛ زیرا:
اثرات مثبت روی سیستم عصبی
هنگ درام امواج آلفا و تتا را در مغز تقویت میکند. این امواج با حالتهای آرامش عمیق، تمرکز بالا، خلاقیت و حتی تسهیل روند یادگیری مرتبط هستند. برای کودکانی که ممکن است دچار تنش عضلانی، اضطراب یا بیشفعالی باشند، صدای هنگ درام مانند یک مدیتیشن فعال عمل کرده و به آرامسازی سیستم عصبی کمک میکند.

تقویت هماهنگی و کنترل حرکتی
نحوه نواختن هنگدرام به ضربات ملایم دست و انگشتان نیاز دارد. این ضربات، برخلاف سازهایی که نیاز به قدرت یا دقت فوقالعاده دارند (مانند نواختن آکورد در گیتار یا اجرای نتهای سریع در پیانو)، به کودک اجازه میدهد تا بدون فشار زیاد، روی حرکات خود، کنترل داشته باشد. این امر به طور غیرمستقیم به بهبود هماهنگی بین چشم و دست و تقویت مهارتهای حرکتی ظریف در سطحی که برای کودک قابل دستیابی است، کمک میکند.
موسیقیدرمانی با صداهای طبیعی
صدای هنگ درام از جنس صداهای طبیعت است. این صداهای طبیعی، حس نزدیکی به محیط پیرامون را ایجاد کرده و به کودک کمک میکنند تا در فضایی امن و پذیرا، خود را ابراز کند. این آرامش در نهایت به کودکانی که به ضعف گفتار دچار هستند کمک میکند تا بتوانند به آرامی و بدون استرس، یک کانال ارتباطی قدرتمند بسازند و خودابرازگری کنند.

یادگیری بدون پیچیدگی اولیه
کودکانی در شرایط آرمیتا، لازم نیست که از همان ابتدا با بحثهای ئئوری پیچیده محاصره شوند و تکنیکهای سخت یاد بگیرند. برای این کودکان همین که بتوانند نتهای ساده را به درستی اجرا کنند، انگیزهبخش است. به همین دلیل یادگیری هنگ درام برای آرمیتا، نسبت به سایر سازها، سادهتر و لذتبخشتر است.
ساختار صوتی بدون خطا
هنگدرام معمولاً در گامهای خاصی (مثل رِ مینور) کوک میشود. این یعنی کودک هر نتی را که بنوازد، با نتهای دیگر هماهنگ است و «صدای ناکوک» تولید نمیشود. این موضوع برای کودکی که ممکن است در یادگیری سازهای پیچیده دچار سرخوردگی شود، حس موفقیت آنی ایجاد میکند.
پاسخ حسی
هنگدرام ساز لمسی است. ارتعاش بدنه فلزی ساز در هنگام ضربه زدن، بازخورد فیزیکی مستقیمی به کودک میدهد که برای کودکانی با اختلالات حسی بسیار آرامبخش و متمرکزکننده است.

آموزش آنلاین موسیقی، راهی ایدهآل برای کودکانی با بیماریهای خاص
یکی دیگر از سوالات و نگرانیهای مادر آرمیتا این بود که، آموزش موسیقی را از کجا شروع کند و آموزشگاه باید چه ویژگیهایی داشته باشد که دخترش اذیت نشود. از آنجایی که آرمیتا به شکل غیرحضوری و در خانه درس میخواند، به نظرمان رسید که آموزش آنلاین موسیقی، بهترین روش آموزشی برای آرمیتا است. به طور کلی مزایای آموزش آنلاین به شرح زیر است:
کاهش خستگی رفتوآمد و حفظ انرژی کودک
برای والدینی که رفتوآمد با کودکشان دشوار است، یا خود کودک به دلیل شرایطش زود خسته میشود، کلاس آنلاین یعنی حذف کامل استرس و خستگی ناشی از جابهجایی. درنتیجه، انرژی کودک به جای صرف شدن در مسیر، صرف یادگیری و تمرین میشود. این مورد برای کودکانی که نیاز به استراحت بیشتری دارند یا در حفظ انرژی خود مشکل دارند، اهمیت بیشتری دارد.
حضور دائمی والدین به عنوان تسهیلگر یادگیری
طبق توضیحاتی که مادر آرمیتا به ما داد، متوجه وابستگی زیاد دخترش به ایشان شدیم. این درحالی است که در کلاس آنلاین موسیقی، والدین میتوانند کنار فرزند خود حضور داشته باشند و در جریان فرآیند آموزش او قرار بگیرند.حتی در صورت نیاز، به عنوان دستیار استاد، حرکات اولیه را برای کودک انجام دهند. این همراهی، احساس امنیت و حمایت را در کودک دوچندان میکند. به خصوص برای کودکانی که دارای شرایط خاصی مانند آرمیتا هستند.

محیط امن و آشنا برای یادگیری
خانه، فضایی است که کودک در آن احساس آرامش و امنیت بیشتری دارد. به همین دلیل در کلاس آنلاین، کودک احساس آرامش میکند و به اضطراب کمتری هم دچار میشود. این امر به ویژه برای کودکانی که با اضطراب اجتماعی دستوپنجه نرم میکنند یا به تغییرات محیطی حساس هستند، بیشتر صدق میکند.
فرآیند انتخاب استاد برای آموزش موسیقی به کودکان با شرایط خاص در وب نوازان
اگر تمام مراحل پیشین درست طی میشد ولی استاد نمیتوانست با کودک ارتباط بگیرد و آموزش درستی به او ارائه دهد، تمام آنچه که رشته بودیم، پنبه میشد. به همین دلیل همانطور که همیشه در انتخاب و معرفی استاد به هنرجویان خود، معیارهای مختلفی را در نظر میگیریم، در رابطه با آرمیتا هم به این موضوع توجه خاصی داشتیم. در نهایت نیز یکی از اساتیدمان را که تجربهی کار با کودکانی با شرایط آرمیتا را داشت، برای او انتخاب کردیم.
البته که مادر آرمیتا به این موضوع بسیار حساس بودند و فاکتورهای زیر را برای انتخاب استاد، در نظر داشتند:
تجربه آموزش به کودکان با نیازهای ویژه
ایشان از ما پرسیدند که آیا استاد با روحیات کودکان، بهخصوص آنهایی که نیازهای ویژهای دارند، آشناست؟ آیا استاد روشهای صبورانه و خلاقانهای دارد؟
نحوهی ارتباطگیری استاد
برای مادر آرمیتا مهم بود که استاد بتواند با دخترش ارتباط بگیرد و از طریق نمایش، تقلید و ارتباط بصری، آرمیتا را هم وارد گفتوگو کند و به او آموزش دهد.
همچنین ایشان به دنبال استادی بودند که انعطافپذیر باشد و بتواند درس را با توجه به شرایط آرمیتا جلو ببرد و در ارائهی آموزش و تمرین به سطح او توجه کند.
جلسه آزمایشی
در نهایت مادر آرمیتا برای اینکه خیالش آسوده شود، از ما درخواست یک جلسه کلاس آزمایشی کرد تا ببینید که استاد چگونه با دخترش ارتباط برقرار میکند؟ چقدر کودک را درگیر میکند؟ به چه شکل اموزش میدهد؟ و … .

نتیجهگیری
موسیقی، زبان جهانی است و هر کسی میتواند آن را متوجه شود و ارتباط برقرار کند. چه بسا کودکانی که بیماریهای خاص دارند و یا با چالشهای حسی حرکتی دستوپنجه نرم میکنند، علاقهی بیشتری به موسیقی داشته باشند. درست مثل آرمیتا که میزان علاقهاش به موسیقی، مادرش را وادار کرد تا به فکر کلاس موسیقی برای دخترش باشد. البته که انتخاب ساز، استاد و حتی آموزشگاه در ادامهی مسیر آموزشی کودک خیلی مؤثر است. چه بسا به دلیل آموزش غیراصولی به این بچهها و یا انتخاب ساز نادرست، کودک از موسیقی کاملا زده شود. هر چند که برعکس این موضوع هم کاملا امکانپذیر است. همه چیز بستگی به این دارد که شما به عنوان والد با بهترین ساز برای کودکان با نیازهای ویژه آشنا شوید. هنچنین در ابتدای مسیر با دقت و حوصله بتوانید یک کلاس آموزشی مناسب برای فرزندتان پیدا کنید.
ما در وب نوازان تجربهی آموزش موسیقی به کودکانی با مشکلات مختلف را داشتهایم و به همین دلیل میدانیم که در آموزش به این کودکان باید به چه نکاتی توجه کنیم، از کدام اساتید کمک بگیریم و چه مسیر آموزشیای را برای افرادی با این شرایط بچینیم تا تجربهی خوب و لذت بخشی از یادگیری موسیقی را کسب کنند.
اگر فرزند شما هم شرایط خاصی دارد که فکر میکنید برای یادگیری موسیقی نیاز به مسیر ویژهای دارد، بد نیست که با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی از مشاورههای کارشناسان ما بهرهمند شوید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


