شب آرامی بود. سکوت عمیق و آسمان پرستاره و هوهوی باد میان رملها، همان چیزی بود که پرویز را از هیاهوی شهر و دغدغههای زندگی، دور کرده و به کویر کشانده بودش. او که حوصلهی جمع را نداشت، از کمپ کمی فاصله گرفته و روی تپه ماهوری نشسته بود. خیره به آسمان بود و به نینوازی استاد کسایی گوش میداد. پرویز همزمان داشت غم، اندوه، آرامشی عمیق و شوری عارفانه را تجربه میکرد. تجربهی این احساسهای عمیق او را به فکر یادگیری نی انداخت. حس کرد که این ساز، برخلاف ظاهر سادهاش، پلی است میان انسان و سکوت، میان زندگی پرهیاهو و آرامش عمیق درونی. دقیقا همان چیزی که او مدتها دنبال آن بود.
اما پرویز نمیدانست که باید از کجا شروع کند؟ آموزش این ساز چه مراحلی دارد؟ آموزش نی چقدر طول میکشد؟ آیا شیوههای مختلفی برای نواختن نی وجود دارد؟ کدام روش نینوازی سادهتر است و سریع تر به نتیجه میرسد؟ و … .
اگر شما هم مثل پرویز، وسط دغدغههای مختلف زندگیتان، میخواهید که با نواختن نی کمی با خودتان خلوت کنید، احتمالا همین سوالها را دارید. در این مطلب ما را همراهی کنید تا پاسخ تمامی سوالاتتان را دریافت کنید.
مراحل یادگیری ساز نی برای مبتدیان
بدونشک یکی از سازهای اصیل، عمیق و شنیدنی ایرانی، ساز نی است. این ساز جایگاه خاصی در محافل سنتی و اجراهای حرفهای دارد و در همنوازی سازهای ایرانی نقش مهمی ایفا میکند. صدای گرم، عرفانی و پراحساس نی، به سادگی در وجود شنونده نفوذ میکند و دلهای زیادی را با خود همسو میکند. به همین دلیل بسیاری از افراد نیز مانند شما با شنیدن صدای دلنشین این ساز به فکر یادگیری و آموزش نی میافتند. در ادامه مراحل یادگیری نی را به طور کامل توضیح میدهیم.
شناخت ساز نی
اولین قدم برای یادگیری هر سازی، شناخت آن ساز و ویژگیهای کلی آن است. ساز نی از گیاه نی و یا مواد مصنوعی ساخته میشود که دارای 5 الی 6 سوراخ در جلو ساز و یک سوراخ در پشت ساز است. این ساز با دمیدن مستقیم در لبهی داخلی و ایجاد ارتعاش هوا، صدا تولید میکند. ویژگی مهم نی این است که برخلاف بسیاری از سازهای بادی غربی، قطعهای به نام زبانه یا قمیش ندارد و نوازنده باید با لبها، دندانها و زبان خود صدای مطلوب را ایجاد کند.
انتخاب نی مناسب
قدم بعدی، خرید یک ساز خوب و باکیفیت و شناخت انواع ساز نی است. از آنجایی که در ابتدای مسیر یادگیری، شناخت و آگاهی شما از این ساز بسیار کم است بهتر است برای خرید نی از یک فرد متخصص کمک بگیرید.
طرز نشستن و دست گرفتن ساز
اصولا آموزش ساز نی با نحوهی نشستن و دست گرفتن ساز و به طور کلی یادگیری استایل نوازندگی، آغاز میشود. در گذشته نینوازان چهارزانو مینشستند، چون تنفس در این حالت برایشان سادهتر بود. اما امروزه نوازندهها روی صندلی مینشینند تا بتوانند نفس خود را بهتر کنترل و مدیریت کنند.
پس برای شروع نینوازی، بهترین حالت این است که روی صندلی یا سطحی صاف بنشینید، کمرتان صاف و شانههایتان کاملا آرام و آزاد باشد. حالا نی را با دست چپ نگه دارید و شروع به انگشتگذاری روی سوراخها بکنید. همزمان با انگشتگذاری باید لبهایتان را نرم و بدون فشار زیاد روی دهانهی نی قرار دهید و دم را آرام و یکنواخت به ساز منتقل کنید. با رعایت این اصول ساده، میتوانید صدای دلنشینی تولید کنید و حتی با تمرینهای طولانی نیز خسته نشوید.
آشنایی با شیوه دمیدن نفس در ساز
بعد از اینکه یاد گرفتید چطور بنشینید و ساز را در دست بگیرید، نوبت به شیوهی دمیدن نفس در نی میرسد. اصولا صدا درآوردن از نی در ابتدای مسیر آموزش، چالش برانگیز است. زیرا برخلاف سازهایی مثل فلوت، در نی باید هوا را بهگونهای هدایت کنید که به لبهی تیغه بخورد و صدا تولید شود. استادان نی معمولاً تمرینهای سادهای برای کنترل نفس و شیوهی دمیدن ارائه میدهند. در این مرحله باید یاد بگیرید که لبهایتان روی سر نی چگونه قرار بگیرد یا چطور از دندانتان برای نگهداشتن نی استفاده کنید. در شیوهی نینوازی دندانی، اصولا دهانهی نی به صورت عمودی بین دندانهای پیش یا میانی قرار می گیرد.
همچنین یاد میگیرید که چطور نفسهایتان را مدیریت کنید که خیلی شدید یا ضعیف نباشد. در این مرحله به هیچ وجه نباید عجله کنید و باید صبور باشید چون با تمرین و پشتکار بالاخره میتوانید از پس این چالش بربیایید.
آموزش انگشتگذاری و اجرای نتهای مختلف
در این مرحله از آموزش، باید یاد بگیرید که همزمان با دمیدن نفس در ساز، چگونه روی سوراخها، انگشتگذاری کنید که نت موردنظر به گوش برسد. اصولا آموزش انگشتگذاری روی نی با انجام تمرینهای سادهای برای گرفتن سوراخها و تولید نتهای بم آغاز میشود. به مرور با ترکیب انگشتگذاریها میتوانید نتهای مختلفی را اجرا کنید. در نهایت نیز انواع نتها و گامهای موسیقایی را یاد میگیرد.
یادگیری روش صحیح نفسگیری در نوازندگی نی
از آنجا که نی سازی بادی است، کنترل نفس حین نواختن این ساز، اهمیت زیادی دارد، پس شما باید با روش نفسگیری در نوازندگی نی نیز آشنا شوید. شما باید یاد بگیرید که چگونه از تنفس دیافراگمی یا حتی نفسگیری دندانی (تنفس همزمان با دمیدن) استفاده کند تا قطعات طولانی را بدون توقف اجرا کند.
آشنایی با شیوههای نواختن نی
یکی از ویژگیهای خاص ساز نی این است که برخلاف بسیاری از سازهای بادی، نوازندگان میتوانند آن را به شیوههای مختلفی بنوازند. این تفاوتها بیشتر به نحوهی قرار دادن سر نی در دهان و چگونگی دمیدن برمیگردد. هر شیوه، صدایی متفاوت ایجاد میکند و برای سبکها و موقعیتهای گوناگون کاربرد دارد. مهمترین شیوههای نواختن نی عبارتاند از:
نینوازی دندانی
در این شیوه، سر نی بین دندانهای پیشین بالا و پایین قرار میگیرد. لبها اطراف نی جمع میشوند و هوا از فاصلهی بسیار باریک بین دندان و لبهی نی عبور میکند. این روش رایجترین شیوهی نوازندگی نی در ایران است که بیشتر نوازندگان نیز به این شکل نی مینوازند.
نی لبی
در این شیوه، نی بین دندانها گذاشته نمیشود، بلکه سر نی روی لبها قرار میگیرد و نوازنده با تغییر حالت لبها مسیر هوا را هدایت میکند. اجرای این روش نسبت به روش دندانی دشوارتر است و کنترل کمتری روی کوک ایجاد میکند.
آشنایی با ردیف موسیقی ایرانی
نی سازی ایرانی است و در موسیقی دستگاهی ایرانی و فولک نقش زیادی دارد. بنابراین اگر میخواهید که واقعا این ساز را یاد بگیرید باید با ردیف موسیقی ایرانی و دستگاهها آشنا شوید. یادگیری ردیف باعث میشود که هم از نظر تکنیکی و هم از نظر گوش موسیقایی، پیشرفت کنید.
آموزش قطعات ساده
حالا که توانستید اصول کلی نینوازی را یاد بگیرید نوبت به نواختن برخی از قطعات ساده میرسد. با تمرین و نواختن قطعات ساده، میتوانید تکنیکهای ابتدایی را تمرین کنید و روی آنها مسلط شوید. این تسلط باعث افزایش انگیزهتان میشود و شما را به ادامهی آموزش دلگرم میکند.
یادگیری تکنیکهای پیشرفته نی نوازی
در نهایت زمانی که اصول اولیهی نینوازی را یاد گرفتید و از پس نواختن برخی از قطعات ساده نیز برآمدید، نوبت به یادگیری تکنیکهای پیچیدهتر میرسد. در این مرحله شما انواع تکنیکها مانند، غلت، تکیه و پرشهای صدایی را یاد میگیرید. همچنین یاد میگیرید که چطور تحریرها و تزئینهای موسیقی ایرانی را انجام دهید که قطعه شنیدنیتر شود.
یادگیری نی چقدر طول میکشد؟
هنرجویان مبتدی در ابتدای یادگیری به دلیل ذوق زیاد، دوست دارند بدانند که مدت زمان یادگیری نی چقدر است؟ و بعد از چه زمانی میتوانند به خوبی این ساز را یاد بگیرند. واقعیت این است که همه چیز به خود شما بستگی دارد. درواقع عوامل مختلفی در مدت زمان یادگیری ساز نی دخیل هستند که شامل:
- داشتن تمرین منظم و هدفمند؛
- داشتن انگیزهی کافی؛
- شرایط سنی؛
- هدف از یادگیری؛
- استاد و شیوهی آموزشی او؛
- میزان گوش کردن به اجراهای اساتید و تقویت گوش موسیقایی؛
- و … .
از بین این عوامل، داشتن انگیزه کافی، تمرین منظم روزانه و آموزش دیدن زیرنظر استادی باتجربه بسیار مهم است. با داشتن این شرایط احتمال اینکه بتوانید در طی 6 ماه به صدا، ریتم و سرعت مناسب در نینوازی برسید، زیاد است. البته که به طور کلی، یادگیری نی کمی زمانبر است و بعد از یک سال میتوانید انتظار داشته باشید که خوب بنوازید.
رایجترین چالشهای آموزش نی کدامها هستند؟
به طور کلی یادگیری هر مهارت جدیدی همراه با چالشهای خاصی است. در این بین یادگیری ساز نی نیز بدون چالش نیست. پس اگر در ابتدای مسیر یادگیری با چالش مواجه شدید، بدانید که شما تنها نیستید و تمامی هنرجویان در ابتدای راه با چنین مسائلی مواجه میشوند. درنتیجه با کمی صبوری و تمرین میتوانید از پس آنها بربیایید. رایجترین چالشهایی که هنرجویان در ابتدای یادگیری ساز نی با آنها مواجه میشوند، شامل موارد زیر است:
- صدا درآوردن از ساز در ماههای اول؛
- دشواری نفسگیری مداوم؛
- نگه داشتن صحیح ساز بین دندانها؛
- هماهنگی بین انگشتها و نفس.
نتیجهگیری
بدون شک شما هم با این نظر موافق هستید که ساز نی، سازی عمیق، عرفانی و آرامشدهنده است. به همین دلیل زمانی که شروع به یادگیری و نواختن آن میکنید نه تنها موسیقی یاد میگیرید بلکه روح و جانتان را نیز جلا میدهید. یادگیری نی مراحل خاصی دارد که با طی کردن اصولی آنها میتوانید با نای نفس خود این ساز را بنوازید. پس اگر دنبال راهی برای بیان احساسات عمیق و درونی خود هستید، چه راهی بهتر از نواختن نی؟
برای اینکه مسیر آموزشیتان به خوبی طی کنید باید آموزش خود را زیر نظر استادی ماهر و باتجربه و در آموزشگاهی معتبر، آغاز کنید. منظور از آموزشگاه معتبر، آموزشگاهی است که برای تمامی مسیر آموزشی شما برنامه داشته باشد و گامبهگام شما را به سوی هدفتان ترغیب کند. این موضوع زمانی اهمیت چندبرابری پیدا میکند که با محدودیتهای مکانی و زمانی مواجه باشید. در چنین شرایطی آموزش آنلاین ساز نی، بهترین روش است. همان شیوهی آموزشی که ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان، در آن متخصص هستیم. زیرا وب نوازان، اولین بستر تخصصی آموزش آنلاین موسیقی در ایران است. پس ما برحسب تجربه میدانیم که چگونه میتوانیم در طول مسیر دست شما را بگیریم و قدمبهقدم پیش برویم تا شما را به هدفتان برسانیم. لازم به ذکر است که کلاس آنلاین موسیقی وب نوازان در یک بستر تخصصی برگزار میشود.
اگر میخواهید که اطلاعات بیشتری دربارهی وب نوازان و یا رزومه اساتید کسب کنید و یا نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دارید، ما در خدمتتان هستیم.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
