ساز نی یا ساز هفتبند در نگاه اول ساز سادهای به نظر میرسد که نواختن آن بسیار ساده است. درحالیکه شیوههای نواختن نی نیز اصول و قاعدهای دارد. به طور کلی دو روش برای نواختن نی وجود دارد که شامل روش دندانی و لبی میشود. این دو روش تفاوتهای خاصی با هم دارند که ما در این مطلب به طور کامل به هر دو این روشها میپردازیم.
ساز نی را به چه شیوههایی میتوان نواخت؟
همانطور که اشاره کردیم، نوازندگان نی آن را به شیوههای مختلفی مینوازند. به طوری که برخی معتقدند که هر نوازنده میتواند شیوهی مخصوص به خودش را داشته باشد اما به طور کلی شیوههای نوازندگی نی به دو روش تقسیم میشوند: نواختن نی به شیوه دندانی و نواختن نی به شیوه لبی. اصولا به هنرجویان مبتدی در فرآیند آموزش نی، روش دندانی آموزش داده میشود.

نوازندگی نی به شیوهی لبی
تولید صدا از نی به دو صورت انجام میشود که شیوهی اول آن صدادهی لبی نام دارد. در این روش، نوازنده نی را به صورت مایل روی لبهای خود قرار میدهد و با ایجاد یک باریکه هوایی به وسیله روزنه بین دو لب و برخورد این باریکه به تیغه سر نی، صدا تولید میکند. در این روش، پهنای تیغهی سر نی هر چقدر دارای ضخامت کمتری باشد، صدای تولید شده از نی، شفافتر خواهد بود.
این شیوهی نواختن نی بیشتر بین ایلات عشایر و چوپانان رواج دارد. معمولا صدایی که به این صورت از نی تولید میشود، صدایی بلند و شفاف است. این روش صدادهی در موسیقی دستگاهی ایرانی و در ارکسترهای ایرانی چندان رایج نیست.
همه چیز دربارهی نواختن نی به شیوه دندانی
در نواختن نی به شیوه دندانی هوا از شیار میانی زبان بیرون میآید و به پشت دندانهای پیش بالا، خورده و صدا تولید میکند. در این حالت تیغهی سر ساز نی، به جای اینکه روی لب قرار بگیرد، بین دو دندان جلویی نوازنده قرار میگیرد. در نتیجه باریکهی هوا به جای بین دو لب، در فاصلهی بین سقف دهان و زبان ایجاد میشود.
لازم به ذکر است که نوازندههایی که فاصله دندانهای آنها به اندازهای نیست که سر نی، بین دو دندان پیشین آنها قرار بگیرد، معمولا با ایجاد شیار، روی سر نی، قسمت بین دو دندان جلویی خود را داخل این شیار قرار میدهند.
شیوهی نی نوازی دندانی نسبت به شیوهی لبی از قدمت کمتری برخوردار است. احتمالا نینوازی به صورت دندانی در اصفهان ابداع و ترویج داده شده است. زیرا تا آنجا که تاریخ نشان میدهد، اولین نوازندههای نی به سبک دندانی در اصفهان بودهاند مثل سلیمان اصفهانی، ابراهیم آقاباشی، نایب اسدالله اصفهانی، و استاد حسن کسائی که این نوع نوازندگی را به اوج تکامل خود رساندهاند.
نوازندگی نی به شیوه دندانی به دلیل تولید دو نوع صدای متمایز یعنی صدای اول و دوم باعث شده است که نی در بین تمام سازهای بادی صدایی منحصربهفرد داشته باشد.
نوازندگی نی در هر دو این روشها محاسن و معایب خاص خود را دارد اما شیوهی دندانی متداولترین و استاندارترین روش نوازندگی نی میان نوازندگان حرفهای است.

نقش سر نی در نوازندگی دندانی
جنس سر نی در کیفیت و صدای تولید شده نقش اساسی دارد. نوازندگان از مواد مختلفی برای ساختن سر نی استفاده میکنند که این اختلاف به دلیل سلیقه شخصی آنها است.
در گذشته از خود نی به عنوان سری استفاده میشد اما به دلیل ضخامت زیادی که داشت صدای صاف و مطلوبی از نی خارج نمیشد. به همین علت نوازندگان بعدی که تصمیم داشتند از خود نی به عنوان سری استفاده کنند لبههای آن را میتراشیدند تا از ضخامت آن کم شود. از جمله اساتیدی که از خود نی به عنوان سری استفاده میکرد، استاد حسن کسائی بود.
برخی از افراد نیز از سریهایی از جنس فلز برنج یا استیل استفاده میکردند که به نظر میرسد استفاده از این جنس، بیشتر در صدای دوم و سوم باعث زنگدار شدن صدای نی میشود.
در سالهای اخیر، نوازندگان بیشتر از سریهایی از طلقهای پلاستیکی استفاده میکنند. این سریها به نوازنده کمک میکنند تا صدای دوم و سوم شفافتری از ساز تولید کنند.
تکنیکهای نوازندگی نی
در نوازندگی ساز نی نیز مانند هر ساز دیگری، تکنیکهای خاصی وجود دارد که نوازنده به کمک این تکنیکها به نوازندگی خود روح و حس تازهای میبخشد. در این بخش به این تکنیکها اشاره میکنیم.
تکنیکهای ویبراسیون و گلیساندو
از مهمترین تکنیکهای نوازندگی نی، تکنیک ویبراسیون و گلیساندو است. این دو تکنیک توسط لبهای نوازنده انجام میشود؛ یعنی نوازنده با باز کردن و بستن قسمت آزاد لب خود، میتواند این دو تکنیک را اجرا کند.
استکاتو
از دیگر تکنیکهای نوازندگی نی میتوان به تکنیک استکاتو اشاره کرد. از آنجایی که زبان در نوازندگی نی آزاد نیست، اجرای این تکنیک به راحتی شیوه لبی نیست. تکنیک استکاتو در سازهای بادی توسط نوک زبان انجام میشود. یعنی زبان با حرکت به سمت عقب و جلو، بالا و پایین میتواند هوا را به طور مقطع از لبها خارج کند و به خاطر حرکت تند زبان، اجرای این تکنیک در سرعت بالا امکانپذیر خواهد بود.
ولی در شیوه دندانی زبان خود عامل هدایت هوا در نی است و قادر نیست هوا را به طور مقطع به داخل نی هدایت کند.
نتیجهگیری
همانطور که مطالعه کردید برای نواختن نی دو روش وجود دارد که در کلاسهای آموزشی، شما با روش دندانی این ساز را یاد میگیرید. زیرا نواختن نی به شیوه لبی بیشتر ریشه در فرهنگ محلی و عشایری دارد. درحالیکه شیوه دندانی با حمایت و تکامل اساتید بزرگ، به روش غالب و استاندارد در موسیقی دستگاهی ایرانی تبدیل شده است. علاوه بر نحوه نواختن نی، تکنیکهای مختلف به نوازنده کمک میکند تا بتواند احساسات عمیق خود را به بهترین شکل بروز دهد. بنابراین، یادگیری این ساز نهتنها به تمرین و پشتکار نیاز دارد، بلکه مستلزم درک ظرافتهای فنی و هنری آن نیز هست. دقیقا به همین دلیل نوع آموزشی که دریافت میکنید مهم است. به عبارت دیگر شما زمانی میتوانید به خوبی نی بنوازید که به خوبی آن را یاد بگیرید.

ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان این امکان را برای شما فراهم کردهایم که بتوانید زیر نظر اساتید مجرب، آموزش باکیفیتی را دریافت کنید. لازم به ذکر است که شیوهی آموزشی ما آنلاین است و این امر به شما این امکان را میدهد که در هر کجای دنیا که هستید، آرزوی دیرینه تان را برآورده کنید. کلاس آنلاین موسیقی وب نوازان در پلتفرمی مخصوصی برگزار میشود که مختص کلاس موسیقی طراحی شده است تا کیفیت تصویر و صدا تضمین شود.
در نهایت اگر سوال یا ابهامی دارید، راهنمایی تخصصی و رایگان کارشناسان ما را از دست ندهید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.




