اگر بخواهیم فقط یک ابزار را بهعنوان قلب تپندهی نوازندگی عود معرفی کنیم، بدون شک مضراب عود یا همان ریشه است. هر صدایی که از عود شنیده میشود، کاملاً به نوع مضراب، جنس آن، ضخامتش و مهمتر از همه نحوهی در دست گرفتن آن بستگی دارد. به همین دلیل مهم است که انواع مضراب ساز عود را بشناسید. بدانید که این ابزار کوچک چه نقشی در نوازنگی عود دارد و نحوهی استفاده از آن چگونه است؟ بنابراین شناخت درست مضراب و یادگیری شیوهی صحیح استفاده از آن برای هنرجویانی که میخواهند به تازگی آموزش عود را یاد بگیرند، ضروری است.
مضراب عود در کشورهای مختلف چه نامی دارد؟
ساز عود در کشورها و فرهنگهای مختلف مخصوصا در ایران، کشورهای عربی و ترکیه نواخته میشود. با وجود اینکه در همه جا عود را با مضراب مینوازند ولی این وسیله اسمهای مختلفی دارد. در ایران به این وسیله، مضراب میگویند، در ترکیه میضراب (Mızrap/Mizrap)، در کشورهای عربی ریشه (Risha)و در انگلیسی Oud Pick یا Oud Plectrum میگویند.
انواع مضراب عود
در گذشته مضراب ساز عود از پر پرندگان ساخته میشد، اما امروز جنسها و مدلهای متنوعتری وجود دارد که هر کدام شخصیت صوتی خاصی به ساز میدهند. از رایجترین انواع مضرابهای عود میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
مضراب پلاستیکی
از رایجترین نوع مضرابهای عود، مضرابهای پلاستیکی هستند که دوام بالایی دارند و قیمتشان نیز نسبت به سایر مضرابها، مناسبتر است. این نوع مضراب برای شروع یادگیری گزینهی امن و مطمئنی است.
مضراب چرمی
همانطورکه از اسم این نوع مضراب مشخص است از چرم بز یا گوسفند درست میشوند و صدایی گرم و طبیعی دارد.
مضراب عود شاخ
این نوع مضراب که به مضراب استخوانی نیز معروف است از شاخ حیواناتی مانند بز یا گوسفند ساخته میشود و صدای خاصی دارد. در گذشتهها از این نوع مضرابها بسیار استفاده میشد ولی امروزه نایابتر هستند.
مضراب ابزار مهمی برای به صدا درآوردن ساز عود است ولی با این حال فرق چندان زیادی ندارد که با چه نوع مضرابی بنوازید. درواقع نمیتوان هیچکدام از این مضرابها را به عنوان بهترین مضراب عود دانست. شما برای شروع میتوانید با هر کدام از این مضرابها بنوازید. البته که صرفا جنس مضراب مهم نیست و میزان نرمی و سفتی مضراب هم اهمیت دارد. اصولا مضرابهای نرم مانند مضراب چرمی، صدای ملایمتری دارند و کنترل آنها نیز راحتتر است. اما مضرابهای سخت، صدای شفاف و پرحجمی دارند و برای تکنیکهای پیشرفته که سرعت در آنها مهم است، مناسب هستند. برای افرادی که به تازگی یادگیری عود را شروع کردهاند، معمولاً مضرابهایی که انعطاف متوسطی دارند، انتخاب مناسبتری هستند.
نحوه صحیح گرفتن مضراب در دست
چگونگی در دست گرفتن مضراب، تأثیر مستقیمی بر صدا، سرعت، کنترل و حتی خستگی دست دارد. به همین دلیل روش استاندارد گرفتن مضراب در دست به شرح زیر است:
- مضراب را بین شست و انگشت اشاره بگیرید.
- مقدار کمی از مضراب باید بیرون باشد؛ نه خیلی بلند که شُل شود، نه خیلی کوتاه که کنترل آن سخت شود.
- انگشتان باید کاملا راحت باشند و فشار بیش از حدی به آنها وارد نشود.
- حرکت اصلی از مچ دست انجام شود، نه از بازو.
- ضربه باید نرم، یکنواخت و کنترلشده باشد.
اگر حس کردید مچتان درد گرفت یا دستتان سفت شده است، یعنی فشار زیادی وارد میکنید.
آیا میتوان با پیک گیتار عود نواخت؟
خیلیها چون قبلاً گیتار زدهاند، وسوسه میشوند از پیک گیتار استفاده کنند. این کار امکانپذیر است اما خوب است بدانید که:
- پیک گیتار کوچکتر است؛
- انعطافش متفاوت است؛
- امکان اجرای درست تکنیکهای عود با پیک گیتار کمتر است؛
- صدای اصیل عود را تولید نمیکند.
پس اگر میخواهید به صدای درست، اصیل و تکنیک صحیح برسید، بهتر است از مضراب مخصوص عود استفاده کنید.
مضراب ساز عود را بر اساس چه معیارهایی انتخاب کنیم؟
همانطورکه مطالعه کردید، انواع مضراب وجود دارد و به همین دلیل برخی هنرجویان برای خرید مضراب عود دچار سردرگمی میشوند. درواقع برای خرید یک مضراب خوب باید موارد زیر را در نظر بگیرید.
- سبک موسیقی؛
- سلیقه شخصی؛
- قدرت دست؛
- جنس سیم؛
- و … دارد.
بهترین راه این است که مضرابهای مختلف را امتحان کنید و مضرابی را بخرید که با آن راحتتر هستید. همچنین برای اینکه خرید موفقی داشته باشید بهتر است که عوامل زیر را در در نظر بگیرید:
- وزن مضراب؛
- طول دسته مضراب؛
- ضخامت نوک مضراب؛
- خوش دست بودن مضراب.
اشتباهات رایج هنرجویان مبتدی
بسیاری از هنرجویان در ابتدای یادگیری نمیتوانند مضراب را به درستی در دست بگیرند و بنوازند. گاهی نیز دچار اشتباهاتی میشوند که این اشتباهات روی کیفیت نوازندگی آنها تأثیرگذار است. بدون شک اصلاح این اشتباهات، سرعت پیشرفت را چند برابر میکند. رایجترین اشتباهات هنرجویان مبتدی شامل موارد زیر است:
- گرفتن خیلی سفت مضراب؛
- ضربه زدن شدید و عصبی؛
- حرکت دادن بازو به جای مچ؛
- انتخاب مضراب خیلی سخت یا خیلی نرم؛
- تمرین بدون توجه به یکنواختی صدا.
نتیجهگیری
مضراب عود تنها یک وسیله ساده نیست؛ ابزاری است که به صدای ساز روح میبخشد و شخصیت نوازندگی شما را شکل میدهد. با انتخاب درست مضراب، یادگیری شیوه صحیح گرفتن آن و تمرین منظم، میتوانید خیلی زود کنترل بهتر، صدای زیباتر و نوازندگی لذتبخشتری را تجربه کنید.
اگر به تازگی ساز را تهیه کردهاید و دنبال یک استاد و آموزشگاه خوب میگردید ما در آموزشگاه موسیقی آنلاین وب نوازان میتوانیم به شما کمک کنیم. کلاسهای ما به شکل آنلاین برگزار میشوند و فرقی ندارد که در کجای دنیا هستید، چون با آموزش آنلاین موسیقی از هر نقطهی جهان میتوان موسیقی را یاد گرفت.
برای شرکت در کلاس آنلاین موسیقی وب نوازان فقط به یک لپتاپ یا گوشی موبایل نیاز دارید. کلاسها به شکل آنلاین، تصویری و کاملا خصوصی برگزار میشود. در کلاس فقط شما و استاد حضور دارید و کلاس کاملا مختص شماست و میتوانید به راحتی همهی سوالهایتان را از استاد بپرسید. در نهایت اگر دوست دارید که این نوع کلاس را تجربه کنید، میتوانید با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی از کمک کارشناسان ما بهرهمند شوید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
