یک باور رایجی وجود دارد مبنی بر اینکه تنبک فقط ساز همراه است. درواقع سالهاست که تنبک با این برچسب نانوشته اما پرقدرت شناخته میشود. این باور در طول تاریخ آنقدر تکرار شده است که بسیاری از هنرجویان در آغاز آموزش تنبک با این پیشفرض، قدم در مسیر یادگیری میگذارند. ناگفته پیداست که این پیشفرض غلط، باعث میشود که جایگاه این ساز بهطور ناخودآگاه در حاشیه تعریف شود.
حالا سوال اینجاست که آیا با یک باور اشتباه تاریخی روبهرو هستیم و یا واقعا تنبک صرفا یک ساز همراهکننده است؟
اگر به عنوان هنرجوی مبتدی تنبک این سوال ذهن شما را هم درگیر کرده است، تا انتهای این مطلب همراه ما باشید تا پاسخی برای این سوال پیدا کنیم.
آیا در موسیقی ایرانی، تنبک فقط ساز همراه است؟
در گذشته ساختار سنتی موسیقی دستگاهی ایران، روی ملودی، آواز و روایت گوشهها تمرکز داشت. به همین دلیل سازهای ملودیک به عنوان سازهای اصلی به شمار میرفتند و خواننده نیز جایگاه خاص خودش را داشت. در این میان، ریتم بیشتر وظیفهی نظمبخشی و همراهی را برعهده داشت. در چنین فضایی، تنبک اغلب در کنار گروه تعریف میشد؛ نه در مرکز صحنه. اما این جایگاه، یک نقش اجرایی بود، نه یک تعریف هویتی. درواقع به مرور زمان به دلیل چگونگی استفاده از تنبک، این تصور اشتباه شکل گرفت که تنبک فقط نقش همراهکننده را دارد و به طور مستقل دارای هویت نیست.
با توجه به آنچهکه تا به اینجا ذکر شد، به نظر میرسد که نقش پررنگ همراهی تنبک باعث شده که این ساز بی اهمیت جلوه داده شود. درحالیکه ریتم یکی از مهمترین ستونهای موسیقی ایرانی است و ساز تنبک در ایجاد ریتم نقش پررنگی دارد.
همچنین ساز تنبک، نه تنها به عنوان یک ساز همراه، ریتم خاصی به قطعه میبخشد، بلکه به عنوان یک ساز مستقل نیز شناخته میشود. زیرا تکنوازی تنبک در موسیقی ایرانی نیز دارای جایگاه خاصی است.
نقش ریتم در موسیقی ایرانی چیست؟ چرا بدون تنبک موسیقی ناقص است؟
ریتم در موسیقی ایرانی فقط یک چارچوب زمانی نیست؛ بلکه حامل حس، فضا و جهت حرکت موسیقی است.
بدون ریتم زنده، حتی زیباترین ملودیها هم جان خود را از دست میدهند. در موسیقی ایرانی، ساز تنبک وظیفهی ایجاد ریتم را برعهده دارد. براین اساس بدون وجود تنبک، مهمترین ستون موسیقی ایرانی فرومیریزد.
کنترل سرعت، ایجاد کشش، هدایت بداههپردازی و حفظ انسجام گروه، همگی به تنبک وابستهاند. نقشی که اگرچه گاهی دیده نمیشود، اما بهوضوح شنیده میشود.
آیا تنبک ساز مستقلی است؟ نگاه اساتید موسیقی به تنبک
نگاهی به دیدگاههای تحلیلی درباره ریتم و تنبک نشان میدهد که بسیاری از استادان و نوازندگان جدی موسیقی ایرانی، ریتم را عنصری مستقل و هویتساز میدانند. در این نگاه، تنبکنواز قرار نیست فقط واکنش نشان دهد، بلکه باید:
- درک درستی از فرم داشته باشد.
- بتواند به درستی جملهبندی کند.
- از سکوت بهاندازهی صدا استفاده کند.
- توانایی هدایت فضا را داشته باشد.
پس زمانیکه یک نوازنده بتواند این مؤلفهها را وارد نوازندگی خود کند، موفق میشود نقش بالاتری از همراهی صرف داشته باشد. زیرا با رعایت این مؤلفهها در حال بیان موسیقایی است. به عبارت دیگر یک تنبکنواز خوب و ماهر کسی است که توانایی تصمیمگیری موسیقایی داشته باشد و صرفا الگوهای ثابت را تکرار نکند.
لازم به ذکر است که امروزه آموزش تنبک، بر این اصول استوار است. اما دلیل این نگاه منفعلانه و این باور که تنبک فقط ساز همراه است، حاصل سادهسازی و برداشتهای سطحی است.
نقش تکنوازی در اثبات استقلال ساز تنبک
همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم، ساز تنبک مانند تمام سازهای دیگر، دارای یک هویت مستقل است. اما بنابر اهمیتی که ملودی در موسیقی ایرانی دارد، هویت تنبک زیر سوال رفته است. اما با تکنوازی میتوان این استقلال را نشان داد. یعنی جایی که دیگر خبری از ملودی و خواننده نیست و ساز باید بهتنهایی روایت بسازد.
البته خوب است بدانید که هر نوع تکنوازی نمیتواند استقلال تنبک را نشان دهد. درواقع تکنوازیهایی که نوازنده صرفا میخواهد تواناییهای تکنیکی و سرعت خودش را به رخ شنونده بکشد، نه تنها این سوءتفاهم را از بین نمیبرد بلکه آن را تقویت هم میکند. اما اگر نوازنده، به اصولی مانند فرم موسیقایی، سکوتها، اوج و فرودها و … دقت کند، میتواند، قطعهای روایتگر، اثرگذار و مستقلی را بنوازد.
نتیجهگیری
در نهایت باید گفت که بنابر یک باور تاریخی اشتباه، تصور میشود که تنبک فقط ساز همراه است و صرفا باید در کنار سازهای دیگر نواخته شود. درحالیکه این نوع نگاه، اشتباه است. به طورکلی همه چیز به زاویهی دید نوازنده بستگی دارد. اگر نوازنده درک عمیقی از موسیقی داشته باشد میتواند این درک و فهم را در نوازندگی خود پیدا کند و هویت مستقلی به نوازندگی خود ببخشد. اما اگر صرفا روی الگوهای تکراری تمرکز کند، مشخص است که صرفا حکم یک همراه را خواهد داشت.
پس در یک کلام، تنبک میتواند همراهی کند، هدایت کند، مستقل باشد و روایت کند. همه چیز بستگی به این دارد که شما از این ساز چه انتظاری داشته باشید.
قطعا شما به عنوان یک هنرجوی بزرگسال میتوانید هنگام نوازندگی علاوهبر تکنیکهای تنبکنوازی، از ریتم درونی و تجربهی زیستهتان الهام بگیرید. به همین دلیل به جای تکیه بر تکنیکهای سرعتی روی نحوهی بیان حس درونیتان تمرکز کنید.
البته برای رسیدن به این حس درونی و توانایی اجرای آن شما باید مراحل ابتدایی یادگیری تنبک را از سر گذرانده باشید. پس مهم است که از همین ابتدا آموزش درستی را دریافت کنید. چون در صورت آموزش نادرست، شما تا مدتها درگیر رفع اشتباهات تکنیکی خواهید شد و دیگر فرصتی برای بیان احساسات درونی حین نوازندگی نخواهید داشت.
ما در آموزشگاه موسیقی آنلاین وب نوازان با همکاری اساتید مجرب و بادانش خود به شما کمک میکنیم که نواختن تنبک را مرحلهبهمرحله آموزش ببینید. در نهایت شما میتوانید در همنوازیها شرکت کنید و یا خودتان به خوبی تکنوازی کنید.
لازم به ذکر است که ما در وب نوازان آموزش آنلاین موسیقی را در پیش گرفتهایم تا تمامی علاقهمندان به موسیقی بتوانند بدون محدودیت مکانی و زمانی، موسیقی یاد بگیرند. در این شیوهی آموزشی، یادگیری موسیقی بسیار ساده است و فقط به اینترنت، گوشی و لپتاپ نیاز دارید تا بتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.
برای شروع یک تجربهی آسان و هیجانانگیز میتوانید با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی شروع کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
