یکی از زیباترین و احساسیترین سبکهای موسیقی، سبک موسیقی بلوز (Blues) است که ریشه در فرهنگ سیاهپوستان آفریقایی دارد. این سبک موسیقی از دل تجربههای انسانی، از جمله رنج، دلتنگی، عشق، امید و تلاش برای زندگی شکل گرفت و بهتدریج به یکی از جریانهای مهم موسیقی جهان تبدیل شد.
به همین دلیل، بلوز را میتوان موسیقی بیان احساسات دانست؛ سبکی که در آن خواننده یا نوازنده تلاش میکند تجربههای شخصی خود را با استفاده از آواز، ملودی و ریتم به شنونده منتقل کند. آشنایی با بلوز نهتنها برای علاقهمندان موسیقی، بلکه برای هنرجویان آموزش گیتار نیز جذاب و مفید است؛ چراکه بسیاری از تکنیکها و شیوههای بیان احساس در نوازندگی گیتار، از این سبک تأثیر گرفتهاند.
در این مقاله با تاریخچهی موسیقیblues ، ویژگیهای موسیقایی آن، ساختار دوازدهمیزانی و سازهای مهم این سبک آشنا میشویم.
بررسی تاریخچه موسیقی بلوز
برای شناخت تاریخچه موسیقی سبک بلوز باید به دوران بردهداری در آمریکا برگردیم؛ زمانی که شمار زیادی از افراد قبایل آفریقایی به اجبار از سرزمینهای خود جدا شدند و برای کار در مزارع و مناطق مختلف آمریکا به بردگی گرفته شدند. این مردمان در بازارهای بردهفروشی آن دوران فروخته شده و توسط ملاکان و زمین داران آمریکایی خریداری میشدهاند.
این بردگان که تحت شرایط سخت در مزارع کار میکردند، برای تسکین خود به هنر و آوازهای آفریقایی متوسل شدند و سنتهای موسیقایی خود را حفظ کردند. آوازهای آفریقایی، موسیقی مذهبی، آوازهای کار و شیوههای گروهی آوازخوانی، بخش مهمی از زندگی روزمرهی آنها بود.
یکی از شکلهای رایج آوازخوانی در میان کارگران مزارع، الگوی پرسشوپاسخ بود. در این شیوه، یک خواننده جملهای را میخواند و دیگران با تکرار یا پاسخدادن به آن همراه میشدند. این نوع آوازخوانی که در سنتهای موسیقی آفریقایی ریشه داشت، بعدها در شکلگیری موسیقی بلوز و دیگر سبکهای موسیقی سیاهپوستان آمریکا تأثیر گذاشت.
بعد از اینکه جنگهای داخلی آمریکا به پایان رسید و قانون بردهداری لغو شد، زندگی سیاهپوستان آمریکایی وارد مرحلهی تازهای شد؛ هرچند که تبعیض و دشواریهای اجتماعی همچنان ادامه داشت. در این دوران سنتهای موسیقی آفریقاییتباران آمریکا بهتدریج با دیگر جریانهای موسیقی این کشور ترکیب شدند. آوازهای کار، موسیقی مذهبی، روایتهای شخصی و شیوههای نوازندگی مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفتند و زمینهی شکلگیری سبکهای تازهای را فراهم کردند.
بلوز در همین بستر فرهنگی و اجتماعی شکل گرفت. این موسیقی در ابتدا بیشتر بهصورت شفاهی و از طریق اجراهای محلی منتقل میشد و بسیاری از نوازندگان آن، موسیقی را بدون آموزش رسمی و با تکیه بر تجربه و شنیدن یاد میگرفتند. به همین دلیل، بلوز را نمیتوان حاصل یک اتفاق مشخص یا ساختهی یک فرد دانست. این سبک در طول زمان و با مشارکت نسلهای مختلفی از خوانندگان و نوازندگان شکل گرفت و گسترش پیدا کرد.
ویلیام کریستوفر هندی؛ چهرهی شاخص موسیقی بلوز
ویلیام کریستوفر هندی (W. C. Handy)، آهنگساز، نوازنده و موسیقیدان آمریکایی، یکی از مهمترین چهرههای تاریخ بلوز به شمار میرود. او نقش مهمی در ثبت، انتشار و شناختهشدن این موسیقی داشت. درواقع او بود که موسیقی را در بین مردم برد و با آثار خود، این سبک را بر سر زبانها انداخت. پس بیراه نیست که لقب «پدر بلوز» را از آن خود کرد.
برای هندی همه چیز از ایستگاه قطار شروع شد، او در خاطراتش اولین مواجهاش با موسیقی blues را به این شکل بیان میکند: «در یکی از شبهای ماه مارس، در ایستگاه قطاری در نزدیکی میسیسیپی نشسته بودم و پس از اطلاع از تاخیر قطار برای استراحت به یک صندلی در گوشهی ایستگاه پناه بردم. چشمانم سنگین و در مرز خوابوبیداری بودم که صدایی توجه مرا از عالم رویا بیرون کشید. وقتی چشمانم را باز کردم متوجه یک گیتاریست سیاهپوست در صندلی کناری خودم شدم که ترانهی بداههای از رفتن خود به جنوب میخواند و همزمان با آکوردهای خاص و پراکندهای از گیتار جواب خودش را میداد. این ملودی عجیبترین و مرموزترین چیزی بود که تا آن زمان شنیده بودم و پس از صحبت با نوازندهی ناشناس متوجه شدم، آنچه میشنوم نوعی خاص از موسیقی است که به آن موسیقی بلوز میگویند.»
هندی چنان شیفتهی این سبک شد که بعدها در سال 1912، اولین اثر خود را در سبک بلوز با نام «ممفیس بلوز» (Memphis Blues)، منتشر کرد. دو سال بعد از آن نیز، قطعهی «سنت لوئیس بلوز» (St. Louis Blues) را منتشر کرد که به محبوبیت زیادی رسید. بعد ازآن بود که سایر موسیقیدانان هم به این سبک روی آوردند و در شناخته شدن بیش از پیش این سبک کمک کردند.

ویژگیهای موسیقی بلوز
موسیقی سبک بلوز در طول زمان تغییرات زیادی را از سر گذرانده است. بلوز اولیه بیشتر بر آواز، بیان احساسات و روایت تجربههای شخصی تکیه داشت؛ اما با گسترش این سبک، سازهای مختلف، الگوهای ریتمیک و شیوههای نوازندگی متنوعتری به آن اضافه شدند. امروزه بلوز را میتوان سبکی دانست که در آن احساس، ریتم و بداههنوازی نقش مهمی دارند. برخی از ویژگیهای اصلی این موسیقی عبارتاند از:
بیان احساسات و تجربههای شخصی
یکی از مهمترین ویژگیهای بلوز، بیان مستقیم احساسات است و به همین دلیل این سبک به موسیقی بیان احساسات معروف شده است. موضوع ترانههای این سبک معمولاً به تجربههای زندگی روزمره، عشق، جدایی، دلتنگی، مشکلات اجتماعی و امید به آینده مربوط میشود.
در بلوز، خواننده تلاش میکند احساسات خود را به شکلی صمیمی و قابلدرک بیان کند. به همین دلیل، حتی اگر شنونده با زبان ترانه آشنا نباشد، ممکن است بتواند احساس کلی موسیقی را درک کند.
الگوی پرسش و پاسخ
از دیگر ویژگیهای خاص موسیقی blues بلوز، الگوی پرسش و پاسخ است. این ویژگی ریشه در فرهنگ آفریقایی دارد. این ویژگی به این صورت ادا میشود که خواننده یک جملهای را اجرا میکند و نوازندگان با ساز خود و یا گروه همخوانان به آن پاسخ میهند. این تعامل باعث میشود موسیقی حالتی زنده و گفتوگومحور پیدا کند.
نتهای بلو
یکی از عواملی که به احساسی شدن سبک بلوز کمک میکند، نتهای بلو (Blue Notes) است که به عنوان نتهای غمگین و نگران هم معروفاند. این نتها از نظر صوتی، حالتی خاص و احساسی به ملودی میبخشند.
ریتم و بداههنوازی
موسیقی سیاه پوستان ماهیتی ریتمیک نداشت و فقط براساس احساسات و حسوحال خواننده در لحظه و بدون هیچ سازی خوانده میشد. گاهی در برخی موارد از سازهای ساده، کوبهای و یا ضربات دست برای همراهی استفاده میکردند. اما بلوز امروزی کاملا مبتنی بر ریتم است و ریتم در این سبک به صورت کشاشش دائمی یک ملودی دیده میشود. یکی از الگوهای رایج ریتمیک در این سبک، ریتم شافل (Shuffle) است که به موسیقی حالتی متحرک و خاص میبخشد.

همچنین بداههنوازی نیز در این سبک، اهمیت خاصی دارد. نوازنده میتواند براساس یک الگوی اکوردی خاص ملودی جدیدی را خلق کند. دقیقا به همین دلیل است که حتی وقتی دو نوازنده یک قطعهی بلوز را اجرا میکنند باز هم متفاوت به نظر میرسند.
ساختار دوازدهمیزانی بلوز
یکی از الگوهای رایج در موسیقی بلوز، ساختار دوازدهمیزانی (12-bar blues) است. این ساختار از دوازده میزان تشکیل میشود و معمولاً بر پایهی سه آکورد اصلی گام، یعنی درجات اول، چهارم و پنجم، شکل میگیرد. طبق این ساختار، ابتدا آکوردهای اصلی برای سطر اول و چهار میزان نواخته شده و بعد از آن چهار آکورد برای میزان پنجم و ششم نواخته میشود. درنهایت یک آکورد برای میزان هفتم و هشتم به صدا درمیآید. سطر آخر متفاوت است و پنج آکورد برای میزانهای نه و ده و به دنبال آن یک آکورد برای میزانهای یازده و دوازده زده میشود.
ساختار شعر در موسیقی بلوز
در بسیاری از ترانههای بلوز، شعر از سه سطر تشکیل میشود. معمولاً سطر اول بیان یک موضوع یا احساس است و در سطر دوم همان جمله یا مفهوم تکرار میشود. سطر سوم نیز پاسخی به دو سطر قبلی میدهد یا موضوع را ادامه میدهد.
این ساختار که گاهی به شکل AAB شناخته میشود، به خواننده فرصت میدهد تا یک احساس یا تجربه را مطرح کند، آن را تأکید کند و سپس با جملهای تازه به آن پاسخ دهد. البته همهی قطعات بلوز از این الگو پیروی نمیکنند و در طول زمان، شکلهای متنوعی از ترانهسرایی در این سبک به وجود آمده است.
مهمترین سازهای موسیقی بلوز کداماند؟
اولین سازهایی که مهاجران آفریقایی برای موسیقی سبک بلوز ساختند سازهای ساده و دستسازی بودند که خودشان آنها را طراحی و به دلیل نبود امکانات با مواد اولیه ساده و در دسترس ساخته میشدند. مثلا یک سیم فلزی را به یک جعبه میبستند و الگوی ریتمیکی با همان جعبهی تک سیم مینواختند.
پس از پایان دوران بردهداری به تدریج سیاهپوستان با سازهای رایج آن زمان مثل بانجو، گیتار و سازدهنی آشنا شدند و فرصت آموزش این سازها را پیدا کردند. در ابتدا برای ساخت قطعات بلوز اصولا از سازهای گیتار و سازدهنی استفاده می شد. اما به مرور با شکلگیری بلوز مدرن، از سایر سازها مانند پیانو، درامز و سازهای بادی مانند ساکسیفون نیز استفاده شد.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، سبک بلوز یکی از سبکهای مهم و تأثیرگذار موسیقی است که از تجربههای زندگی سیاهپوستان آمریکا شکل گرفت و در طول زمان به جریانهای مختلف موسیقی راه پیدا کرد. آشنایی با موسیقی بلوز نه تنها به درک بهتر یکی از سبکهای مهم موسیقی کمک میکند، بلکه میتواند زمینهای برای شناخت بهتر جاز، راک و بسیاری از جریانهای موسیقی معاصر باشد.
این سبک با ویژگیهایی مانند بیان احساسات، الگوی پرسش و پاسخ، ریتمهای خاص و بداههنوازی شناخته میشود. گیتار، سازدهنی، پیانو و درامز نیز از سازهای مهمی هستند که در شکلگیری صدای بلوز نقش دارند. اگر این سبک از موسیقی را دوست دارید میتوانید با یادگیری یکی از سازهای اصلی این سبک، خودتان نیز به سبک بلوز بنوازید و لذت ببرید.
ما در آکادمی وب نوازان با ارائهی آموزش آنلاین موسیقی به شما در هر کجای جهان که باشید کمک میکنیم تا موسیقی را یاد بگیرید. در این شیوهی آموزش، محدودیت مکانی و زمانی وجود ندارد و به صورت آنلاین و تصویری و کاملا خصوصی میتوانید در کلاس آنلاین موسیقی خود شرکت کنید. اگر تمایل دارید که اطلاعات بیشتری کسب کنید، میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند و اطلاعات لازم را در اختیارتان بگذارند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.





