ریتمهای داربوکا بخش هویتساز داربوکا است و آن را از یک ساز کوبهای ساده که با چند ضربه بم و زیر نواخته میشود، متفاوت میکند. اما واقعیت این است که ساز داربوکا فراتر از یک ساز کوبهای ساده است.
یکی از مهمترین عواملی که باعث میشود داربوکا از یک ساز ساده به یک ساز پیچیده تبدیل شود، ریتمهای متنوع آن است. شناخت و یادگیری انواع ریتم داربوکا به نوازنده کمک میکنند تا بتواند همراه قطعه بنوازد، ضرب را حفظ کند و در ادامه، با اضافه کردن تکنیکهای مختلف، اجرای شخصی خودش را شکل دهد.
داربوکا سازی جهانی است و دارای ریتمهای مختلفی است که از معروفترین ریتمهای آن میتوان به ریتمهای عربی، ترکی و ایرانی اشاره کرد. در این مقاله، به معرفی ریتمهای مختلف داربوکا میپردازیم.
یادگیری کدام تکنیکها برای اجرای ریتمهای داربوکا لازم است؟
شروع آموزش داربوکا اصولا با آموزش تکنیکهای پایه آغاز میشود. درواقع تا زمانی که شما اصول اولیه و تکنیکهای پایه و ضربات اصلی داربوکا را یاد نگرفته باشید نمیتوانید ریتمهای مختلف را اجرا کنید. تکنیکهای پایه و ضربات اصلی داربوکا که باید در ابتدا یاد بگیرید، شامل موارد زیر هستند:
- دوم (Dum): این ضربه به مرکز پوست برخورد میکند و صدای بمی تولید میکند.
- تِک (Tek): این ضربه به کنار پوست برخورد میکند و صدای تیز و روشنی میدهد.
- کا (Ka): این ضربه نیز مانند ضربه تِک اجرا میشود ولی با دست مخالف.
- پا (Pa): این ضربه برای قطع صدا انجام میشود که به ضربه خفه یا بسته نیز معروف است.
- اسلپ (Slap): این ضربه محکم اجرا میشود و صدای تیز و رهاشدهای ایجاد میکند.
- رول (Roll): این ضربه به صورت ضربههای ریز متوالی اجرا میشود.

انواع ریتمهای داربوکا
منظور از ریتم در نواختن داربوکا، الگوهای ضربی مشخصی است که به نوازندگی داربوکا احساس، هویت و شخصیت خاصی میدهد. تا جایی که شما متوجه میشوید که این سبک نوازندگی مربوط به یکی از سبکهای عربی، ترکی یا ایرانی است. در ادامه به طور کامل به انواع ریتمهایی که برای نواختن حرفهای داربوکا باید یاد بگیرید، اشاره میکنیم.
ریتمهای عربی داربوکا
داربوکا از سازهای اصلی موسیقی عربی به ویژه موسیقی مصر و منطقهی شام است. درواقع بخش زیادی از شهرت داربوکا به حضور پررنگش در موسیقی عربی برمیگردد. پس طبیعی است که در موسیقی عربی، ریتمهای مختلفی برای نواختن داربوکا وجود داشته باشد. در این بخش تعدادی از مهمترین ریتمهای عربی داربوکا را بررسی میکنیم.
ریتم مقسوم؛ از ریتمهای پایه نوازندگی داربوکا
بدون شک یکی از شناخته شدهترین و سادهترین ریتمهای داربوکا، ریتم مقسوم (Maqsum) است که در اوایل یادگیری داربوکا آن را یاد میگیرید. این ریتم دارای ضرب 4/4 است و از ترکیب ضربهای بم و تِک شکل میگیرد. ساختار ضربههای این ریتم به این شکل است: D – T – T – D – T
از ریتم مقسوم در موسیقی پاپ عربی، موسیقی مصری و بسیاری از اجراهای رقص شرقی استفاده میشود. هرچند که این ریتم ساده است ولی نوازنده میتواند انواع تزئینات و پاساژها را استفاده کند تا ریتم شنیدنیتری ایجاد شود.
بلدی؛ ریتمی سنگین و قدرتمند
ریتم بلدی (Baladi)، یکی دیگر از مهمترین ریتمهای عربی داربوکا، مخصوصا در موسیقی مصر است. این ریتم هم از نظر ساختاری شباهت زیادی به ریتم مقسوم دارد ولی در ریتم بلدی ضربهای بم بیشتری وجود دارد و همین موضوع باعث میشود که حس و تأکیدهای این ریتم متفاوت از ریتم مقسوم باشد. درواقع ریتم بلدی، عمیقتر و سنگینتر است.
این ریتم هم به صورت 4/4 اجرا میشود و نوازنده باید روی ضربههای Dum کنترل زیادی داشته باشد. چون اگر ضربهای بم بیش از حد ضعیف یا نامنظم باشند، حس اصلی ریتم از بین میرود.

سعیدی؛ ریتمی پرانرژی و کوبنده
از ریتمهای معروف و شناختهشدهی ساز داربوکا در مصر، ریتم سعیدی (Saidi) است. این ریتم هم به صورت 4/4 اجرا میشود و ساختار آن به صورت D – D – T – D – T است. در این ریتم هم ضربهای بم نقش پررنگی ایفا میکنند.
ریتم سعیدی بسیار ساده است ولی شاد، پرنشاط و سرشار از انرژی است. در مصر از این ریتم برای رقص عصا استفاده میشود.
ریتم مألوف
در بین ریتمهای عربی داربوکا، ریتم دو ضربی مألوف، به سرعت بالا معروف است که اصولا وقتی اجرا میشود که خواننده میخواهد وارد صحنه شود و یا زمانی که قطعه رو به پایان است. ساختار این ریتم به این صورت است: D-T-T
مسمودی کبیر؛ ریتمی ۸ ضربی
مسمودی کبیر (Masmoudi Kabir) نسبت به مقسوم و بلدی ساختار طولانیتری دارد و معمولاً بهصورت ۸ ضربی اجرا میشود .همین طولانیتر بودن الگو باعث میشود نوازنده مجبور شود جایگاه ضربهای اصلی را بهتر در ذهنش نگه دارد.
اگر ریتمهای ساده را یاد گرفتهاید و میخواهید حرفهایتر بنوازید، یادگیری این ریتم، گزینهی خوبی است. یکی از چالشهایی که احتمالا در یادگیری ریتم مسمودی کبیر با آن مواجه میشوید، داشتن کنترل روی ضربهای آن است.
مسمودی صغیر
مسمودی صغیر (Masmoudi Saghir) در مقایسه با مسمودی کبیر ساختار کوتاهتری دارد و معمولاً در قالب 4/4 نواخته میشود. اگر روی ریتمهای پایه و ساده مسلط شدهاید، یادگیری این ریتم برای ورود به ریتمهای پیچیده مناسب است.
ایوب؛ ساده و تکرارشونده
ایوب (Ayoub) یکی دیگر از ریتمهای شناختهشده در موسیقی عربی و منطقه خاورمیانه است. الگوی نسبتا ساده، منظم و تکرارشوندهای دارد و برای تمرین هماهنگی دستها و تثبیت ضربها مناسب است.
این ریتم به دلیل الگوی تکرارشوندهای که دارد در مراسمهای مذهبی صوفیها رواج زیادی دارد و فضای روحانی را ایجاد میکند. ساختار ریتم ایوب به این صورت است: D_T_D_T_D_T…

فلاهی؛ ریتمی سریع و پرتحرک
یکی از ریتمهای بسیار شاد و پرتحرک و انرژیبخش داربوکا، ریتم فلاهی است. این ریتم جزء ریتمهای محلی و روستایی مصر به شمار میرود. نوازنده برای اجرا این ریتم باید بتواند به خوبی دو دستش را با هم هماهنگ کند، مخصوصا زمانی که سرعتش را افزایش میدهد.
ساختار این ریتم از بک و ریز تشکیل میشود و حین اجرا از تکنیک رول زیاد استفاده میشود.
ریتمهای ترکی در داربوکا
داربوکا علاوهبر موسیقی عربی در موسیقی ترکی هم حضور پررنگی دارد. تکنیکها و ضرباتی که در موسیقی ترکی استفاده میشود متفاوت است و همین امر باعث میشود که سبک خاصی از داربوکانوازی ایجاد شود. یکی از ویژگیهای مهم موسیقی ترکی، استفادهی گسترده از ریتمهای ترکیبی و لنگ است.
چفتتلی؛ ریتمی مرتبط با رقص
یکی از مهمترین ریتمهای ترکی داربوکا، ریتم چفتتلی (Çiftetelli) است که جزء ریتمهای اصیل ترکی است و برای رقص بسیار مناسب است. این ریتم، از ترکیب، ضربات بم و ریز ایجاد میشود و حسی از حرکت و شور را ایجاد میکند. در ریتم چفتتلی از ضربات ریز و پاساژها استفاده زیادی میشود.
سماعی؛ از ریتمهای موسیقی کلاسیک ترکی
ریتم سماعی (Semai)، جزء ریتمهایی است که در موسیقی ترکی و عربی سنتی استفاده میشود و ضرب10/8 دارد. ساختار این ریتم به این صورت است: D – – T – D – – T – –
درواقع ضربات بم به شکل عمیق و کشیده روی مرکز پوست اجرا میشود و ضربه تک با نوگ انگشت اشاره روی لبهی پوست به صدا در میآید. در این ریتم از ضربات ریز برای ایجاد تزئین فواصل خالی استفاده میشود.
دویِک؛ یکی از ریتمهای مهم ترکی
دویِک (Düyek) از الگوهای مهم ریتمیک در موسیقی ترکی است و در موسیقی کلاسیک و سنتی ترکی نیز کاربرد دارد. این ریتم معمولاً ساختار منظمتری نسبت به برخی ریتمهای لنگ دارد و میتواند برای همراهی سازها و آواز استفاده شود.
یکی از ویژگیهای مهم دویِک، تعادل میان ضربهای قوی و ضعیف است. نوازنده باید بتواند تأکیدهای اصلی را به درستی اجرا کند تا شخصیت ریتم حفظ شود.

ریتمهای ایرانی و اجرای آنها با داربوکا
لازم به ذکر است که داربوکا ساز سنتی ایران نیست و بسیاری از ریتمهای موسیقی سنتی با سازهایی مانند تنبک اجرا میشوند که همانها را میتوان با داربوکا هم نواخت. به طور کلی مهمترین ریتمهای ایرانی داربوکا شامل موارد زیر هستند:
ریتم ۶/۸ ایرانی
یکی از رایجترین ریتمها در موسیقی ایرانی، ریتم هشت و شش است که در جشنها و موسیقیهای شاد استفاده میشود. این ریتم عامهپسند، حس حرکت و جنبش و انرژی زیادی ایجاد میکند و برای همراهی با ارگ، گیتار و ویولن بسیار مناسب است.
ریتم ۴/۴ ایرانی
از این ریتم که ترکیبی از ضربات بم و ریز است و به صورت الگوهای مختلفی از Dum و Tak نواخته میشود نیز در موسیقی ایرانی زیاد استفاده میشود. از این ریتم در همنوازیها، موسیقی محلی و موسیقی سنتی ایرانی استفاده میشود.
ریتمهای لنگ در موسیقی ایرانی
یکی از رایجترین ریتمهای موسیقی ایرانی ریتمهای لنگ است که ترکیبی از چندین ریتم ساده است. درواقع این ریتم از ساختار منظم ضربی برخوردار نیست و ممکن است که ساختارهایی مانند ۵/۸، ۷/۸ یا ۱۰/۸ داشته باشد. به همین دلیل برای اینکه بتوانید این ریتمها را روی داربوکا اجرا کنید باید دقت بالایی داشته باشید و بتوانید ضربها را به خوبی گروهبندی کنید.

از کدام ریتم داربوکا شروع کنیم؟
اگر تازه میخواهید یادگیری داربوکا را شروع کنید، لازم نیست از همان ابتدا سراغ ریتمهای پیچیده بروید. بهتر است ابتدا صدای Dum، Tak و Ka را یاد بگیرید و سپس ریتمهای سادهتری مانند مقسوم و بلدی را تمرین کنید.
بعد از اینکه توانستید این ریتمها را بدون از دست دادن ضرب اجرا کنید، سراغ سعیدی، ایوب و فلاهی بروید. در مرحله بعد میتوانید ریتمهای طولانیتر مانند مسمودی کبیر و سپس ریتمهای ترکیبی و لنگ را تمرین کنید.
یادتان باشد که در تمام این مراحل، استفاده از مترونوم و تمرین با سرعت پایین بسیار مهم است. سرعت بالا نباید هدف اصلی باشد؛ دقت، ثبات ضرب و حفظ حس ریتم اهمیت بیشتری دارد.
پیشنهادهای لازم برای یادگیری سریعتر ریتمهای مختلف داربوکا
- تهیهی یک برنامه روزانه و منظم تمرین داربوکا با توجه به شرایط زندگی.
- تماشای اجرای نوازندگان داربوکا را از دست ندهید.
- حتما با مترونوم تمرین کنید تا نظم و زمانبندی را رعایت کنید.
- تمرین را با سرعت پایین شروع کنید و سپس آرام آرام سرعت خود را افزایش دهید.
- در یادگیری ریتمها عجول نباشید و از ریتمهای ساده شروع کنید و بعد سراغ ریتمهای پیچیدهتر بروید.
- در انتخاب و خرید داربوکا دقت کنید چون اجرای درست بسیاری از ریتمها بستگی زیادی به پوست ساز دارد.
نتیجهگیری
ریتمهای داربوکا فقط مجموعهای از الگوهای حفظکردنی نیستند؛ هر ریتم بخشی از یک فرهنگ و سنت موسیقایی را با خود به همراه دارد. مقسوم و بلدی ما را با فضای ریتمیک موسیقی عربی آشنا میکنند، سعیدی و فلاهی انرژی موسیقی مصری را به نمایش میگذارند، چفتتلی و دویک بخشی از ویژگیهای ریتمیک موسیقی ترکی را نشان میدهند. همانطورکه الگوهای ایرانی نیز امکان آشنایی با ساختارهای ریتمیک مورد استفاده در موسیقی ایران را فراهم میکنند.
هرچه نوازنده داربوکا ریتمهای بیشتری را بشناسد، درک بهتری از ضرب، تأکید، جملهبندی و حرکت ریتمیک پیدا میکند. در نهایت نیز میتواند از الگوهای پایه فراتر برود و با ترکیب تکنیکها و ضربهای تزئینی، ریتم را به زبان شخصی خودش تبدیل کند.
یادتان باشد که یادگیری ریتمهای داربوکا نیاز به این دارد که اصول ابتدایی و تکنیکهای پایه داربوکا را یاد گرفته باشید که بدون برخورداری از آموزش درست امکانپذیر نیست. برخی از هنرجویان شروع به آموزش خودآموز و از طریق فیلمهای موجود در فضای اینترنت میکنند که در نهایت، بعد از صرف زمان زیاد و هزینههای اضافی به آموزش درست زیر نظر استاد روی میآورند.
پیشنهاد ما این است که پیش از هرگونه هزینهی اضافی آموزش را از ابتدا زیر نظر استاد حرفهای آغاز کنید. ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان میتوانیم به شما کمک کنیم تا به خوبی و قدم به قدم نواختن داربوکا را یاد بگیرید. ضمن اینکه شما هر کجای دنیا باشید میتوانید به سادگی با آموزش آنلاین موسیقی، نواختن داربوکا را به خوبی یاد بگیرید. در این روش، فقط کافی است که اینترنت پرسرعت، یک لپ تاپ یا گوشی و ساز را داشته باشید تا بدون محدودیت مکانی و زمانی، در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.

اگر دوست دارید که موسیقی به جزئی از زندگیتان تبدیل شود، میتوانید از درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی شروع کنید. کارشناسان ما بعد از دریافت درخواست شما، در سریعترین زمان با شما تماس برقرار میکنند و به تمامی سوالات و ابهامات شما پاسخ میدهند. اگر برای خرید ساز هم نیاز به مشاوره داشته باشید راهنماییتان میکنند تا با توجه به بودجهای که دارید مناسبترین ساز را تهیه کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


