شاید تو هم چیزهایی از موسیقی آکاپلا شنیدهای و به نظرت آواز سادهای است. اما برخلاف تصور عموم، سبک آکاپلا یکی از سختترین شیوههای اجرای موسیقی است. چون هیچ سازی در کار نیست و نقش همهی سازها را صدا باید اجرا کند. درواقع در این سبک، صدای انسان به یک ساز همهکاره تبدیل میشود و در نهایت یک موسیقی کامل را ایفا میکند، مانند یک ارکستر کامل. میپرسی چطوری؟ حالا که آموزش آواز را آغاز کردهای بد نیست با این شکل از آواز هم آشنا شوی. اگر این مقاله را بخوانی کاملا متوجه میشوی.
منظور از آواز آکاپلا چیست؟
آکاپلا یا A Cappella واژهای ایتالیایی به معنی «به سبک کلیسا» است. آکاپلا در دنیای موسیقی به معنی اجرای قطعهای موسیقی تنها با استفاده از صدای خواننده، تکنیکهای صداسازی با کمک حنجره و دهان و بدون استفاده از هیچ ساز دیگری است. این نوع آواز به شکل یکنفره، چندنفره و گروهی اجرا میشود.
هرچند بیشتر افراد این فرم را با کلیسای مسیحی و چانتهای گریگوریان و مادریگال میشناسند، اما ریشه این سبک به نیایشهای کلیمیان باز میگردد. بعدها مسیحیان و مسلمانان هم در نیایشهای خود از این نوع اجرا استفاده کردهاند. به همین دلیل این سبک از موسیقی به عنوان موسیقی مذهبی یا آکاپلا مذهبی نیز شناخته میشود. البته که امروزه دامنهی استفاده از آن گسترده شده و وارد سایر سبکهای آواز شده است. درحال حاضر به هرنوع آواز گروهی یا انفرادی بدون همراهی ساز، آکاپلا گفته میشود. پس وقتی میگوییم «اجرای آکاپلا»، یعنی خواننده یا گروه، تمام بخشهای موسیقی از ملودی و هارمونی گرفته تا ریتم و حتی جلوههای صوتی را با حلق، دهان و بدن خود تولید میکنند.

بسیاری از ما بدون اینکه بدانیم این موسیقی را تجربه کردهایم. در نخستین قسمت فیلم «راکی»، راکی از کنار خیابانی در محلههای فقیرنشین نیویورک رد میشود. گروهی متشکل از چند جوان، سرکوچه ایستادهاند و با هم و بدونساز، آوازی میخوانند. اما همهی این جوانان، ترانه را نمیخوانند. بلکه عدهای با صداهای بم به جای سازهای باس، زمینه بم آهنگ را فراهم میکنند و عدهای دیگر با آواهای بیمعنا، بدنه آکوردی و پسزمینه دور آکوردی را میخوانند. یک خواننده، تک خوان است و بقیه با دست زدن، بشکن زدن و پا کوبیدن یا حتی با دهان صداهایی شبیه به صدای طبل و سنج تولید میکنند.
نگاهی کوتاه به تاریخچهی آکاپلا
در قرون وسطی، موسیقی کلیسایی اغلب بدون ساز اجرا میشد، چرا که اعتقاد بر این بود که صدای انسان خالصترین وسیله برای ستایش خداوند است. به همین دلیل، آوازهای مذهبی آن دوران را «آکاپلا» نامیدند. راهبان به صورت گروهی سرودهای مذهبی را میخواندند. در این گروهها گاهی هر نفر نقش متفاوتی داشت؛ یکی نت پایه را نگه میداشت، دیگری ملودی میخواند و بقیه با صدای خود هارمونی میساختند.
در دوران رنسانس نیز به این نوع آواز توجه شد و آهنگسازانی روی قطعههایی برای همخوانی یک گروه بدون ساز کار کردند. در این دوران، بسیاری از آوازهای مردمی و غیرمذهبی به این شکل اجرا میشدند. آرامآرام در اوایل قرن نوزدهم، آکاپلا از کلیسا خارج شد و پا به محافل عمومی گذاشت و گروههای کر در دانشگاهها و بین مردم ایجاد شد.

گسترش آکاپلا پس از ابداع
در سالهای پس از آمدن سبک آکاپلا توسط سیاه پوستان آمریکایی، آمریکاییهای ایتالیایی تبار هم علاقه فراوانی به این نوع موسیقی نشان دادند. بلافاصله این سبک، ستارههای ایتالیاییتبار بسیاری را به صنعت موسیقی معرفی کرد.
آنچه امروز به عنوان آکاپلا در صنعت موسیقی شناخته میشود، فارغ از ریشه مذهبی آن، نوعی موسیقی مردمی است که در اصل به سبکی از موسیقی پاپ آمریکایی به نام«دوو واپ» میرسد.
این سبک موسیقی از محبوبترین سبکهای پاپ دهه 1920 تا 1950 و حتی اوایل دهه 1960 آمریکا بوده است. تاثیر آن در صنعت موسیقی تاثیری پررنگ بوده که تاکنون نیز رگههایی از این اثر در موسیقی پاپ مدرن دیده میشود.
دوو واپ سبکی است که به وسیله سیاهپوستان آمریکا به وجود آمد و مهمترین خصوصیت این گونه موسیقی، استفاده از ساختار آکوردی و هارمونی کلیشهای و ساده، ملودیهای موسیقی سول و ریتماندبلوز، استفاده از آوازهای بیمعنی و هارمونیدار بر بستری از ریتمهای ساده با پسزمینه هارمونی آوازی است. استفاده از خود هجاهای «دوو واپ» نیز در این سبک بسیار مرسوم بوده است. مثلا در آهنگهای بسیاری چنین هجاهایی را میشنویم، «دو، واپ، واپ» یا «شَل لا، شل لا، شل لا، لا». این موسیقی موسیقیای شهری است که در شهرهای بزرگی مثل نیویورک، شیکاگو، بالتیمور، دیترویت و لس آنجلس به شکوفایی رسید.
علاوهبراین، میتوان جایپای آواز آکاپلا را در سایر سبکهای موسیقی هم دید. برای مثال آکاپلای رپ، آکاپلای هیپهاپ و … .

شیوهی اجرای آواز آکاپلا
در سبک موسیقی آکاپلا، همهچیز حول دهان نوازاندگان و در صورت نیاز، خواننده میچرخد و هنرمندان برای اثبات خود و به وجد آوردن مخاطب، سخت تلاش میکند. در این سبک آوازی، نمیتوان نتی را به کسی آموزش داد. هر کسی با توجه به حنجرهاش، آوای نتهای نزدیک به خود را پرورش میدهد تا در اجرای آن موفق شود و بتواند با حنجرهاش بخشی از آهنگ را اجرا کند. درواقع این نوع از موسیقی تلاشی برای جایگزینی حنجرهی انسان به جای ساز است. به همین دلیل به نظر ساده میآید ولی آواز آکاپلا پیچیدگیهای خاص خود را دارد. این نوع موسیقی از چند بخش تشکیل میشود که در این بخش به آنها اشاره میکنیم:
ملودی (Lead Vocal)
بخش اصلی هر قطعه (ملودی) را خوانندهی اصلی میخواند و صدای او معمولا در مرکز توجه است.
هارمونی (Harmony Vocals)
خوانندگان دیگر با فاصلههای موسیقایی (مثلاً سوم، پنجم یا اکتاو) صدای ملودی را همراهی میکنند تا ترکیب چندصدایی بهوجود بیاید.
بیس (Bass)
بخش دیگر یک آکاپلا را، بیس تشکیل میدهد که نقش نتهای پایین و ضرب قوی را ایفا میکند. در گروههای آکاپلا، معمولاً یک نفر مسئول ایجاد خط بیس است که باید صدایی پرحجم و کنترلشده داشته باشد.
بیتباکس (Beatbox)
بخش دیگری که در آکاپلا نقش زیادی دارد، بیتباکس است. منظور از بیت باکس، هنری است که در آن خواننده با استفاده از دهان، زبان و شیوهی تنفس، صدای سازهای کوبهای مانند درام، سنج و … را درمیآورد. در اصطلاح به این شیوه، حنجرهنوازی میگویند و وظیفهی آن، دادن ریتم و انرژی به آکاپلا است. جالب است بدانی که اولین بار این شیوهی تولید صدا در سبک موسیقی هیپهاپ رایج شد و بعدها به سایر سبکهای آواز هم راه پیدا کرد.
ترکیب این چند بخش با یکدیگر و هماهنگی و همخوانی آنها باهم در نهایت یک ارکستر انسانی جذابی را ایجاد میکند. ارکستری که هر صدایی نقش یک ساز را ایفا میکند.

مزایای یادگیری آکاپلا
حالا شاید برایت سوال پیش بیاید که آشنایی و یاد گرفتن آکاپلا به چه درد تو میخورد و در روند یادگیری آواز، چطور کمکت میکند.
یادگیری نتها و هارمونیهای متنوع
یکی از چیزهای مهمی که اکاپلا به تو یاد میدهد، شناخت هارمونیهای مختلف و تشخیص سریع نتها است. درواقع همانطورکه میدانی در موسیقی این هارمونی است که صداهای مختلف را به یکدیگر متصل میکند و یک کل منسجم میسازد. وظیفهی ایجاد هارمونی به عهدهی سازهای مختلف است. ولی در آکاپلا، هارمونی از طریق دهان و حنجره ساخته میشود. برای تسلط در تشخیص هارمونی، تمرین زیادی لازم است و آکاپلا کمک زیادی میکند.
آشنایی با صداهای متنوع
به عنوان یک هنرجوی آواز باید توانایی شناخت صداهای مختلف را داشته باشی. از صداهایی که در طبیعت و محیط اطرافت وجود دارد تا گسترهی صوتی و انواع صدا انسان. در سبک آکاپلا چون همه چیز بر پایهی صدای انسان بنا میشود، تشخیص صداها راحتتر اتفاق میافتد.
یافتن صدای خود
یکی از مهمترین مزایای یادگیری آکاپلا تشخیص صدای واقعی خودت است. ممکن است که تو آواز بخوانی ولی به دلیل عدم شناخت تواناییهای صدا و حنجرهات، با صدای واقعی خودت نخوانی. اما در آکاپلا چون روی صدا و انواع آن خیلی کار میشود، علم بیشتری نسبت به صدایت پیدا میکنی و ممکن است که خیلی از تواناییهای پنهانت هم بروز پیدا کنند.
تقویت مشارکت و همدلی
چون در آکاپلا صداها در تعامل با هم شکل میگیرند، هماهنگی و مشارکت اهمیت زیادی دارد و اصولا اعضای گروه دقت، توجه، مشارکت و همدلی بالایی با هم دارند. این نوع مشارکت و همدلی نه تنها در آواز خواندن بلکه در بخشهای مختلف زندگی هم به کار میآید. به همین دلیل یکی از مهمترین چیزهایی که سبک موسیقی آکاپلا به تو یاد میدهد، تقویت مشارکت و افزایش همدلی است.

آیا یادگیری آکاپلا سخت است؟
خیلی از افراد فکر میکنند که آواز خواندن به سبک آکاپلا، آسان است؛ ترکیب چند نفر، چند صدا و یک ملودی کار را راه میاندازد. ولی واقعیت چیز دیگری است! یعنی وقتی متوجه عمق ماجرا میشوی که عضو یک گروهی بشوی و خودت بخواهی این سبک را یاد بگیری. تازه آنوقت است که میفهمی هر نت، هر نفس، هر مکث و هر صدایی که ایجاد میشود باید کاملا دقیق و برنامهریزیشده باشد. چون هیچ پیانویی نیست که اشتباهتان را پنهان کند و هیچ گیتاری نیست که کموکاستی صدا را پر کند. درواقع نبود ساز است که این سبک را سخت میکند و به همین دلیل است که میگویند آواز آکاپلا، آزمون واقعی گوش، نفس و هماهنگی است. در این سبک، حنجرهی انسان خودش تبدیل به ساز میشود؛ از بمترین نتهای باس تا درخشانترین صدای سوپرانو، همه باید بینقص در کنار هم بنشینند تا موسیقی شکل بگیرد.
درنتیجه یادگیری آکاپلا چالشهای خاص خودش را دارد که با پشتسر گذاشتن این چالشها تو به توانایی خاصی میرسی و علاوهبر تقویت صدا، گوش موسیقیات هم بهتر میشود. مهمترین چالشهای یادگیری آکاپلا، موارد زیر هستند:
- هماهنگ کردن صداها (Harmony)؛
- پوشش دادن دامنه صدایی (Vocal Range)؛
- نقش هر خواننده و ترکیب مناسب صداها؛
- زمانبندی دقیق (Timing)؛
- شروع قطعه بدون همراهی ساز و حفظ کوک؛
- کیفیت صوتی و نمایان شدن ضعفها.

مراحل یادگیری آکاپلا برای هنرجویان مبتدی
همانطورکه در بخش مزایای آکاپلا متوجه شدی، یادگیری این سبک به تو در تقویت گوش موسیقایی، دقت در کوک و کنترل صدا کمک زیادی میکند. ولی از طرف دیگر نگران چالشها و دشواری یادگیری این سبک نباش چون هر چیزی در ابتدا سخت و چالشبرانگیز است ولی به مرور و با تمرین، میتوانی روی آن تسلط پیدا کنی. ولی با تمام اینها بهتر است که آرامآرام این سبک را یاد بگیری و به موارد زیر عمل کنی.
- از قطعات ساده شروع کن.
- به گروههای حرفهای گوش بده.
- روی کنترل نفس کار کن.
- هارمونی را تمرین کن.
- اگر با یک گروه میخوانی، به دیگران هم خوب گوش بده.
نقش آکاپلا در دنیای امروز
جالب است بدانی که در عصر حاضر و با ظهور امکانات دیجیتال، آکاپلا جانی تازه گرفته است. مخصوصا با پیدایش هوش مصنوعی، افراد صدای خود را به صورت چندلایه ضبط میکنند و در نهایت قطعهی مورد نظرشان را میسازند. مخصوصا یوتیوب و اینستاگرام هم بسترهای خوبی برای انتشار این ویدئوها و قطعات است. خواننده با چند برداشت مختلف صدای خود را ضبط میکند تا نقشهای مختلف (ملودی، بیس، هارمونی، بیتباکس) را خودش ایفا کند. در دنیای موسیقی ایران هم درحالحاضر، گروههای زیادی در حال فعالیت هستند تا آکاپلای ایرانی هم بتواند جایگاه خاص خودش را پیدا کند.

نتیجهگیری
با توجه به آنچه که شرح آن رفت، میتوان گفت که هیچ سازی قدرتمندتر از صدای انسان نیست. کسی که روی این سبک مسلط است، بدونشک، گوش دقیقتری دارد، به دیگران خوب گوش میکند، به قدرت و توانایی صدایش آگاه است و از صدای خود به عنوان یک ساز بهره میبرد.
اگر آدم خلاقی هستی و به چالش کشیدن خودت را دوست داری، یادگیری آکاپلا میتواند چالش جالب و مفیدی برایت باشد. چون تو را وارد دنیایی میکند که در آنجا فقط تو هستی و صدایت.

اگر آواز خواندن همیشه آرزویت بوده و هیچوقت فرصت و یا جرئت یادگیریاش را نداشتی و یا اگر میخواهی تواناییهای آوازیات را گسترش بدهی، ما در وب نوازان کمکت میکنیم. اگر فکر میکنی که دیگر از تو گذشته و یا صدایت دیگر قابل تربیت و تقویت نیست، سخت در اشتباهی. تو میتوانی با آموزش اصولی و تمرین درست، کنترل صدایت را به دست بگیری و آن را تقویت کنی و به آرزوی دیرینهات یعنی آواز خواندن با صدای خوب برسی.
چون شیوهی آموزش ما در وب نوازان به شکل آنلاین است، تو از هر کجای دنیا و از گوشهی خانهی خودت هم میتوانی در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنی. اگر هم آدم خجالتی هستی، این شیوهی آموزشی مخصوص خودت است چون در کلاس فقط تو و استاد حضور دارید. حتی اگر هنوز شک داری و نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی داری، کارشناسان ما آمادهی کمک به تو هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


