کدام یک از سبکهای نوازندگی عود بهتر است؟ این سوال پرتکرار هنرجویان مبتدی است که در آغاز آموزش عود از ما میپرسند. برخی از این هنرجویان تا پیش از این، ساز عود را نمیشناختهاند و با مشاهدهی یک ویدئو از عودنوازی نوازندگان معروف و یا شنیدن یک قطعه از تکنوازی عود، دل به این ساز دادهاند. به همین دلیل اصولا اطلاعات زیادی دربارهی این ساز و سبکها و روشهای نوازندگی آن ندارند. اگر شما هم اینجا هستید تا جوابی برای این سوال پیدا کنید که کدام سبک از عودنوازی برای نوازندگی بهتر است؟ با ما همراه شوید.
معرفی و بررسی سبکهای نوازندگی عود
شناخت سبکهای مختلف نوازندگی عود، فقط یک اطلاعات عمومی نیست؛ بلکه به شما کمک میکند انتخاب کنید کدام صدا، کدام تکنیک و کدام حس موسیقایی به روحیه و هدف هنریتان نزدیکتر است. احتمالا برای شما هم این سوالات مطرح است که عود ایرانی بهتر است یا ترکی؟ موسیقی عربی راحتتر است یا سختتر؟ اصلاً سبکها چه فرقی با هم دارند؟
واقعیت این است که هرکدام از این سبکها از نظر کوک، طرز مضرابزدن، جملهبندی موسیقایی، وسعت صوتی، دینامیک صدا و حتی حس و حال روحی تفاوتهایی با یکدیگر دارند. در ادامه به معرفی معروفترین سبکهای نوازندگی عود میپردازیم.

سبک ایرانی عود؛ لطیف، شاعرانه، احساسی
درست است که عود در روزگاران دور جزء مهمترین سازهای ایرانی بوده است ولی برای قرنهای طولانی به دلایل نامشخص، جایگاه خود را از دست داد. از آن به بعد سازهایی مانند تار و سه تار جایگاه خاصی پیدا کردند. با اینحال در دهههای اخیر با تلاشهای نوازندگانی مانند منصور نریمان، حسین بهروزی نیا و … توانست تا حدودی جایگاه از دسترفتهی خود را در موسیقی ایرانی پیدا کند.
امروزه این ساز، هم به عنوان ساز تکنواز و هم برای همنوازیها نواخته میشود. عود در ایران بیشتر در قالب موسیقی دستگاهی استفاده میشود. بنابراین بیان موسیقایی آن بسیار لطیف، احساسی، ظریف و نزدیک به آواز ایرانی است. هنرجویانی که عاشق ظرافت، جملهبندی نرم و حالوهوای ایرانی هستند، معمولاً به این سبک گرایش بیشتری پیدا میکنند.
کوک ساز عود در سبک عودنوازی ایرانی، ثابت نیست و بنابردستگاهی که ساز در آن نواخته میشود، تنظیم میشود. با توجه به اینکه در چه دستگاهی (شور، همایون، ماهور و …) عود مینوازید باید سازتان را متناسب با آن دستگاه کوک کنید.
اصولا صدای ساز در سبک نوازندگی ایرانی عود، گرم، مات و مخملی است. صدایی میانه دارد که نه خیلی ضعیف است و نه خیلی قوی و انفجاری. در این سبک اصولا از تکنیکهای زیر حین نوازندگی استفاده میشوند:
- تمرکز زیاد روی تحریرها و جملهبندی نرم؛
- استفادهی کمتر از نوازندگی تند و نمایشی؛
- مضرابزدن معمولاً ملایمتر از سبکهای ترکی و عربی؛
- تکیهی بیشتر بر ظرایف ملودیک نسبت به قدرت صدا.

سبک عودنوازی ترکی؛ تکنیکی، درخشان و پرسرعت
اگر دوست دارید عود را سریع، تکنیکی و هیجانانگیز بنوازید، سبک ترکی میتواند برایتان جذاب باشد. این سبک بیشتر مبتنی بر موسیقی کلاسیک ترکی و مقامهاست. درواقع عودنوازی در ترکیه سیستم خاص خودش را دارد و بسیار هم پویا است.
صدای ساز در سبک ترکی شفاف، روشن و تیز است. البته نه به اندازهی سبک عربی ولی با اینحال کاملا شفاف و واضح است. به همین دلیل بدون شک با شنیدن عودنوازی ترکی، به سرعت انرژی و حرکت به شما منتقل میشود. ظرافتهای تکنیکی در این سبک زیاد است. پس اگر عاشق صدای تیز، سرعت بالا در اجرا و استفاده از تکنیکهای متفاوت در نوازندگی هستید، این سبک میتواند برای شما مفید باشد.
جالب است بدانید که عودهای ترکی نسبت به عودهای ایرانی، کوچکتر، دستهی کوتاهتر و کشش بالایی دارند. از ویژگیهای نوازندگی عود در این سبک میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ریتمهای پرجنبوجوش؛
- استفادهی زیاد از پاساژهای سریع؛
- تأکید روی کنترل و شفافیت صدا؛
- مضراب بسیار شفاف، دقیق و تند.

سبک عودنوازی عربی؛ عمیق، پرقدرت و حماسی
عود در موسیقی عربی نقش و جایگاه اول را دارد و به نوعی سلطان سایر سازها به شمار میرود. نواختن عود در کشورهای مختلف عربی رایج است و تفاوتهایی نیز با هم دارند. برای مثال در منطقهی شام (سوریه، لبنان، فلسطین و اردن)، در عودنوازی رگههایی از عودنوازی ترکی را هم میتوان دید. جدای از نزدیکی این منطقه به ترکیه، در دوران حکومت عثمانیها این کشورها جزء امپراطوری بزرگ عثمانی به شمار میرفتند.
از طرف دیگر در عراق، عودنوازی جزء برجستهترین و حرفهایترین سنتهای موسیقایی این کشور است. در سبک عودنوازی عراقی میتوان به سادگی تأثیر موسیقی ایرانی و کردی را در آن دید.
در شبه جزیره عربستان، نوازندگان عود علاقهی زیادی به نواختن این ساز در کنار آواز و ترانه دارند. ضمن اینکه در موسیقی این کشور، ریتمهای خلیجی یا شش و هشت، نقش پررنگی دارد.
همچنین عودنوازی تا مصر نیز پیش رفته است و در این کشور نیز عودنوازان بسیار مشهوری مانند ریاض السنباطی، فرید الأطرش و محمد القصبجی وجود داشتهاند.
با تمام تفاوتهایی که سبک نوازندگی و صدای عود در کشورهای مختلف عربی وجود دارد، ولی به طور کلی از همهی آنها به عنوان سبک عربی یاد میشود. صدای عود در این سبک، بسیار بم، پرقدرت و تأثیرگذار است.

اصولا عودهای عربی، بزرگ و حجیم هستند و سیمهای ضخیمتری نیز دارند. به همین دلیل صدای آنها نیز پر، سنگین و بلندتر از سایر سبکهای نوازندگی عود است. تکنیکهای رایجی که در این سبک استفاده میشود میتوان به:
- تأکید بر ضرب و ریتم؛
- مضرابزنی قوی و سنگین؛
- استفاده زیاد از نتهای بم؛
- اجرای جملهبندیهای تأثیرگذار و قدرتی.
پس اگر به موسیقی عربی علاقه دارید و شیفتهی صداهای قوی و حجیم هستید و دوست دارید احساسات خود را به شکل عمیق و قدرتمند بیان کنید، این سبک مناسب شما است.

این سه سبک از معروفترین سبکهای عودنوازی هستند چون ساز عود در سایر کشورها مانند یونان، ارمنستان و حتی مالزی نیز نواخته میشود و در هر کدام از این کشورها هم نحوهی نواختن و تولید صدا از ساز متفاوت است.
مقایسه سبکهای نوازندگی عود با یکدیگر
| ویژگی | سبک ایرانی | سبک ترکی | سبک عربی |
| حس و حال | شاعرانه و لطیف | پرتحرک و تکنیکی | قدرتمند و عمیق |
| صدادهی | گرم و ملایم | شفاف و روشن | پرحجم و بم |
| مضرابزنی | نرم و ظریف | سریع و دقیق | قوی و سنگین |
| مناسب برای | عاشقان موسیقی ایرانی | علاقهمندان اجراهای تکنیکی | دوستداران صدای بم و قوی |
کدام سبک عودنوازی را انتخاب کنیم؟
همانطورکه مطالعه کردید هیچ کدام از سبکهای عودنوازی نسبت به سایر سبکها، برتر نیستند. درواقع همه چیز بستگی به شما دارد که:
- چه موسیقیای را بیشتر گوش میدهید؟
- به کدام رنگ صوتی علاقه دارید؟
- از نوازندگی چه انتظاری دارید؟ آیا دنبال تجربهی احساس خاصی هستید؟ آیا تکنیکهای پیچیده برایتان جذابیت دارد و یا قدرت صوتی ساز شما را تحتتأثیر قرار میدهد؟
اگر در آغاز راه یادگیری عود هستید و هنوز نتوانستهاید، سبک موردعلاقهی خود را پیدا کنید، اصلا نگران نباشید. چون شما میتوانید با یک سبک شروع کنید و بعد از کسب تجربهی بیشتر سبک محبوبتان را انتخاب کنید. در این مسیر باید:
- تمرین مستمر داشته باشید.
- به هدفتان از یادگیری فکر کنید.
- به چند اجرای مختلف از هر سبک گوش کنید.
- ببینید کدام صدا بیشتر در دلتان مینشیند.
- شرایط زندگی و دسترسی به استاد را هم در نظر بگیرید.

نتیجهگیری
با توجه به آنچهکه شرح آن رفت عود سازی پرطرفدار و محبوب است که در بسیاری از کشورها و مناطق نواخته میشود. همین موضوع باعث شده است که سبکهای نوازندگی عود متفاوت باشند. این سبکها هر کدام در جایگاه خاص خود بسیار جذاب هستند. درواقع هیچ سبکی بر سبک دیگر برتری ندارد و هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند. همه چیز بستگی به شما دارد که کدام سبک را برای یادگیری انتخاب کنید.

برای آغاز یادگیری عود بهتر است که از همین الان اقدام کنید و بیشتر از این علاقه و اشتیاق را دست کم نگیرید. اگر به دلیل محدودیتهای مکانی و زمانی تا الان شروع به یادگیری عود نکردهاید، آموزش آنلاین موسیقی مشکلتان را حل کرده است. زیرا با وجود این شیوهی آموزشی دسترسی به آموزشگاههای خوب و اساتید درجه یک آسان شده است. ضمن اینکه در این شیوه شما میتوانید یادگیری سبک موردعلاقهی خود را نیز راحتتر و سریعتر یاد بگیرید.
ما در آموزشگاه موسیقی آنلاین وب نوازان سالهاست که با برگزاری کلاس آنلاین موسیقی سعی میکنیم که به افراد بیشتری کمک کنیم تا لذت نواختن موسیقی را تجربه کنند. کلاسهای ما به شکل آنلاین، تصویری، کاملا خصوصی برگزار میشود و فقط شما و استاد در کلاس حضور دارید. به همین دلیل امکان یادگیری سبک موردعلاقهتان به سادگی وجود دارد. همچنین اگر بخواهید، میتوانید که سبکتان را در طول ترم تغییر دهید.
اگر تمایل به کسب اطلاعات بیشتر و یا دریافت راهنمایی تخصصی و کاملا رایگان موسیقی دارید، کارشناسان ما در خدمت شما هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


