ساز للوا یکی از سازهای موسیقی فولکلور استان مازندران است. موسیقی فولکلور مازندران، بسیار متنوع، غنی و جذاب است. زیرا تاریخ و سرگذشت فرهنگی این منطقه و همچنین وجود مناظر طبیعی و الهام بخش تاثیر مستقیمی روی موسیقی آن داشته است. للوا نیز به عنوان یک ساز بادی، در موسیقی مازندران نقش پررنگی را ایفا میکند. در بسیاری از آثار ادبی به جا مانده از گذشتگان و ادبیات غنی استان مازندران اشاراتی به للوا شده است که نشاندهندهی قدمت این ساز است. آشنایی با این ساز برای هنرجویانی که علاقهمند به آموزش نی هستند، مفید و جالب است.
پیشینه و جایگاه تاریخی ساز للوا
جالب است بدانید که للوا در ابتدا به عنوان ساز مخصوص چوپانی و به عنوان پیونددهندهی چوپانان با دامها و طبیعت شناخته میشد. اما با گذشت زمان صدای روحنواز این ساز به مراسمات سنتی و جشنهای مازندران هم وارد شد و جایگاه ویژهای پیدا کرد.
همچنین یکی از کاربردهای خاص و سنتی این ساز برای زمانی بود که یکی از اهالی منطقه توسط گرگ یا پلنگ مورد حمله قرار میگرفت و آسیب میدید. در این هنگام برای بیدار نگه داشتن فرد مجروح از نوازندگان للوا دعوت میکردند تا پایان زمان معالجه بر بستر بیمار حضور پیدا کنند و موسیقی بنوازند.
با پیشرفت تکنولوژی و تغییراتی که در صنعت دامپروری به وجود آمده، طبیعی است که للوا دیگر به عنوان ساز چوپانی و دامپروری شناخته نمیشود. امروزه از این ساز در برخی مناطق البرز و در فرهنگهای مازنی، گیلکی، طالقانی و کومشی به عنوان یکی از آلات موسیقی محبوب و پرکاربرد در جشنها و مراسم سنتی استفاده میشود.
علت نامگذاری للوا چیست؟
همانطور که اشاره کردیم ساز للوا یکی از قدیمیترین سازهای استان مازندران است. ساختار این ساز بسیار شبیه ساز نی است و مانند ساز کرنا و ترومپت جزو دسته سازهای بادی به شمار میرود. للوا از دو کلمه «للـه» یعنی نی و کلمه «وا» یعنی باد تشکیل شده است. نام للوا به دو شاخصه اصلی ساز یعنی جنس آن و هوایی که باعث به صدا در آمدن ساز میشود اشاره دارد.

بررسی ساختار ساز للوا
ساز للوا از ساقه نی ساخته میشود و شش گره دارد که پنج سوراخ در جلو ساز قرار دارد و یکی از آنها در پشت برای دسترسی انگشت شست، واقع شده است. ایجاد این سوراخها در مکان مناسب به همت و تلاش پیوسته هنرمندان مازندرانی و به صورت آزمون و خطا به دست آمده است. همچنین در ساختار این ساز، هفت بند وجود دارد.
نگهداری از ساز نی اهمیت زیادی دارد و نوازندگان سنتی للوا برای تمیز کردن این ساز از یک دسته موی بز که «تیر» نام دارد استفاده میکنند. استفاده از این روش همانند روغن اندودکردن ساز باعث میشود تا آب به قطعات داخلی آن نفوذ نکند و رطوبت به بافت چوبی ساز آسیب نرساند.
اگر سازهای قدیمی و سنتی للوا را مشاهده کنید تزئینات زیبایی را در بدنه آنها میبینید که شامل سوختهکاری و حکاکیهای زیبای هندسی و سنتی میشود. همچنین برای زیباتر شدن در محل گرههای ساز از بندهای رنگی، نوارهای چرمی و ساقه درخت تیس استفاده میکردند.
یکی دیگر از چیزهایی که برای تزئین للوا استفاده میشد، روده بره بود که از آن برای پوشاندن دیواره خارجی نی استفاده میشد. به این شکل که روده را دور ساز پیچیده و اجازه میدادند تا خشک شود و سپس با رنگهای زیبا روی آن را رنگآمیزی میکردند. یا اینکه روی پوست را خراش میدادند و نقشها و طرحهای دلخواهشان را ترسیم میکردند.

تفاوت ساز للوا با نی
بین ساز نی هفت بند و للوا تفاوتهایی وجود دارد که در این بخش به آنها میپردازیم:
- برخلاف نی دهانهی للوا به سمت خارج کشیده شده است و در گوشهی لب قرار میگیرد؛ در صورتی که در نی دهانه به طرف داخل است و یک قطعه فلز روی آن جای میگیرد.
- از دیگر تفاوتهای ساز للوا با نی این است که تمامی قطعات فقط باید با یک نفس نواخته شوند و از روش نفس برگردان برای نواختن للوا استفاده میشود. نوازندگان حرفهای در هنگام نواختن وقتی به اتمام هوای داخل ششهای خود نزدیک میشوند با یک انقباض سریع هوا را از داخل بینی وارد ششها میکنند. انجام این تکنیک در ابتدا ممکن است مشکل باشد اما با گذشت زمان و تقویت مهارت نوازنده به راحتی امکانپذیر است.
- تفاوت دیگری که للوا با نی دارد در این است که این دو ساز در کوک خود به اندازه نیم پرده اختلاف دارند؛ یعنی اگر نی در حالت عادی صدای Do بدهد زمانی که آن را مانند للوا بنوازند صدای کمتر از Do یا Si ایجاد میکند و بمتر است.
- از مهمترین تفاوتهای نی هفتبند و للوا هم باید به شیوهی نواختن این دو اشاره کرد. شیوهی نواختن نی هفتبند به شکل دندانی است درحالی که للوا را به شکل لبی مینوازند.
اندازه ساز للوا و تاثیر آن بر صدا
جالب است بدانید که هر چقدر طول این ساز کوتاهتر باشد قدرت صوتی بیشتری دارد به همین علت سازهایی که توسط چوپانان برای نواختن در فضای باز استفاده میشدند کوتاهتر بود و امکان حملونقل آنها به هر مکانی مقدور بود.
در ارکسترهای محلی که سازهای سنتی از جمله للوا در آن حضور دارند برای هماهنگی و هم آوایی للوا با دیگر سازها از انواع قطورتر آن استفاده میکنند که صدای دلنشینتری دارد.
بهترین و استانداردترین اندازه ساز للوا زمانی است که طول بندهای ساز پنج سانتیمتر باشد و طول ساز حدودا به 30 سانتیمتر برسد. برای ایجاد سوراخ روی ساز نیز از میلهی بسیار باریکی استفاده میشود تا بدون ایجاد ترک و آسیب زدن به ساز سوراخها را روی آن ایجاد کند.

مشهورترین نوازندگان و آثار خلق شده للوا
استاد ابوالحسن خوشرو، استاد حسین طیبی، استاد ارسلان طیبی و استاد نورالله علیزاده از نوازندگان معروف للوا هستند. از مهمترین نغمههایی که با این سایز نواخته میشوند میتوان به تریکهسری، جلویی، سماحال، کشتی مقوم، همه ره بُردن، یاغی بورده و کردِ حال (چپونحال) امیری را میتوان نام برد.

نتیجهگیری
ساز للوا یکی از سازهای قدیمی و ارزشمند موسیقی مازندران است که در طول زمان، از یک ساز چوپانی به بخشی از موسیقی و آیینهای سنتی این منطقه تبدیل شده است. آشنایی با ساختار، شیوه نوازندگی و تفاوتهای للوا با نی، نشان میدهد که این ساز با وجود شباهتهایی که به نی دارد، هویت و ویژگیهای منحصربهفرد خودش را دارد. حفظ و معرفی سازهایی مانند للوا، در واقع حفظ بخشی از فرهنگ و میراث موسیقایی ایران است.

در نهایت اگر قصد یادگیری ساز نی و یا هر ساز دیگری را دارید ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان در خدمت شما هستیم. ما به همراه اساتید حرفهای و بااخلاق خود، سالهاست که با آموزش موسیقی آنلاین تلاش میکنیم تا محدودیتهای مکانی و زمانی را رفع کنیم. هدف ما این است که با ارائهی آموزش با کیفیت به موسیقیدوستان در سراسر جهان کمک کنیم تا به سادگی در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنند. اگر دوست دارید که بیشتر با ما و اساتیدمان آشنا شوید میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنید تا کارشناسان ما در اولین فرصت با شما تماس بگیرند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


