اگر به یک ارکستر نگاه کنید، احتمالا اولین چیزی که توجهتان را جلب میکند، رهبر ارکستر است که با حرکات دست و بدنش کل گروه را هدایت میکند. اما خوب است بدانید که در کنار رهبر، فرد دیگری هم نقش بسیار مهمی در هماهنگی و اجرای ارکستر دارد؛ او کسی نیست جز کنسرت مَستر . جالب است بدانید که کنسرت مستر، از بین ویولنیستها انتخاب میشود. به عنوان یک هنرجوی مبتدی که آموزش ویولن را به تازگی آغاز کردهاید، خوب است که کنسرت مستر را بشناسید و با وظایف او و مسیری که طی میکند تا به این جایگاه برسد، اطلاعاتی کسب کنید.
کنسرت مَستر کیست؟
کنسرت مستر (Concertmaster) یا همان ویولنیست اول کنسرت، دومین شخص مهم در اجرای یک کنسرت بزرگ بعد از رهبر ارکستر است. همهی ما میدانیم که رهبر ارکستر مهمترین فرد در ایجاد هماهنگی و تنظیم سازهای ارکستر است. اما در کنسرتهای بزرگ، معمولا فرد دیگری نیز وجود دارد که با اختلاف خیلی کم وظیفهی مدیریت اجرا را برعهده میگیرد که کسی نیست جز کنسرت مستر.
معمولا Concertmaster نوازندهی اول ویولن است که در سمت چپ رهبر ارکستر مینشیند. به زبان ساده، کنسرت مستر پلی میان رهبر و نوازندگان است و وظیفه دارد پیامها و تصمیمهای رهبر را به بقیهی گروه منتقل کند. خوب است بدانید که جایگاه او، یکی از رویاییترین و جذابترین موقعیتها برای یک نوازندهی ویولن در ارکسترها است.
جالب است بدانید که هنگام ورود رهبر ارکستر، ویولنیست اول تنها شخصی است که از جای خود بلند شده و با رهبر ارکستر دست میدهد. پس از این کار رهبر چوب خود را بلند کرده و اجازه ی اجرا را به نوازندگان میدهد.
وظیفه کنسرت مستر چیست؟
کنسرت مسترها چیزی فراتر از یک نوازندهی ویولن عالی هستند، درواقع انتخاب یک نوازندهی ویولن به خاطر مهارت او در نوازندگی دلیلی بر این مسئله نیست که او توانایی انجام وظایف مستری را دارد. این جایگاه به چیزی بیشتر از مهارت بیان کردن موسیقی احتیاج دارد. یک کنسرت مستر باید بتواند پابهپای رهبر، وظیفهی رهبری و تنظیم نوازندگان را برعهده داشته باشد. در این بخش به طور کامل به وظایف یک ویولنیست اول در ارکسترها اشاره میکنیم:
کوک کردن ارکستر
یکی از وظایف کنسرت مستر این است که قبل از شروع کنسرت، سازها را با کوک ساز خود هدایت کند. یعنی پس از وارد شدن به صحنه، کنسرت مستر، اولین کسی است که نت «لا» را از ساز ابوا دریافت میکند. سپس با نواختن آن روی ویولن، به بقیهی نوازندگان علامت میدهد که سازشان را با او هماهنگ کنند.
هماهنگی در آرشهکشی
یکی از مهمترین کارهای کنسرت مستر، مشخص کردن نحوهی آرشهکشی برای گروه ویولن است. مثلاً اینکه نتها با آرشهی بالا نواخته شوند یا پایین، و یا کجاها آرشه تغییر کند. درواقع او آرشه کشی را در پارتیتور علامتگذاری میکند تا تمام نوازندگان ویولن اجرای هماهنگ و بی نقصی داشته باشند. این هماهنگی باعث میشود تمام نوازندگان ویولن یکدست و هماهنگ به نظر برسند.
به نوعی سایر نوازندگان از کنسرت مستر الگوبرداری میکنند. به طورکلی حضور او اعتمادبهنفس و هماهنگی بیشتری به گروه میدهد.
پل ارتباطی بین رهبر ارکستر و نوازندگان
همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم، کنسرت مستر، رابط بین رهبر ارکستر با سایر نوازندگان است. درواقع رهبران ارکستر اصولا تغییر میکنند، یعنی ممکن است یک ارکستر در طول سال با رهبران مختلفی فعالیت کند. به همین دلیل گاهی هماهنگ شدن رهبر و نوازندگان سخت میشود. وظیفهی هماهنگی بر عهدهی ویولینست اول یا همان Concertmaster است. او توضیحات، اصلاحات یا نکتههایی را که رهبر بیان میکند، به زبان ساده به نوازندگان منتقل میکند تا اجرا دقیقتر شود.
اجرای بخشهای سولو
احتمالا در کنسرتها، تکنوازی ویولنیستها را دیدهاید. درواقع در بسیاری از قطعات ارکسترال، بخشهایی وجود دارد که برای یک نوازندهی خاص نوشته شده است. معمولاً این قسمتهای مهم ویولن را، ویولنیت اول اجرا میکند. به همین دلیل باید از نظر تکنیکی و هنری در سطح بالایی باشد.
کنسرت مستر و رهبر ارکستر در گذشته چگونه بودند؟
در دوران باروک، ساز اصلی گروههای موسیقی ساز هارپسیکورد بود. این ساز به خوبی میتوانست هارمونی قطعه را به نمایش بگذارد، به همین دلیل آهنگسازان معمولا خودشان پشت این ساز مینشستند و اجرا را رهبری میکردند. در حقیقت در آن دوران رهبری کنسرت در اجرا همان نوازندگان هارپسیکورد بودند.
اما این روش یک مشکل اساسی داشت و آن هم این بود که نواختن هارپسیکورد نیازمند هر دو دست و تمرکز بسیار زیاد نوازنده بود. درواقع نوازندگان تنها با تکان سر خود میتوانستند بقیه گروه را هدایت کنند که این خود با محدودیت و سوء تفاهمات زیادی همراه بود.

در اواخر قرن هفدهم بسیاری از آهنگسازان از میان نوازندگان حرفهای و با استعداد ویولن مثل کورلی و ویتالی به وجود آمدند. آنها در طی یک تحول عظیم، جای نوازندگان هارپسیکورد در هدایت و رهبری گروه را برعهده گرفتند و در این مسیر موفقتر عمل کردند.
دلیل این مسئله این بود که ویولنیستها میتوانستند بدون قطع کردن اجرای خود ارکستر را هم هدایت کنند. آنها حتی در مواقع ضروری از آرشهی خود مانند چوبی که رهبر ارکستر استفاده میکند برای رهبری سازهای دیگر استفاده میکردند. البته در آن دوران هنوز رهبر ارکستر وجود نداشت و ویولنیستها پس از نوازندگان هارپسیکورد دومین رهبران ارکستر در تاریخ موسیقی کلاسیک بودند.
دلیل شکلگیری جایگاهی به عنوان رهبر ارکستر چه بود؟
به مرور زمان، کنسرت مسترها با مشکلاتی که نوازندگان هارپسیکورد با آن مواجه بودند مواجه شدند. یعنی با بزرگتر شدن ارکسترها و پیچیدهتر شدن قطعات موسیقی، برای نوازندهی ویولن سخت بود که هم ساز بزند و هم نوازندگان دیگر را رهبری کند. به همین دلیل در آن زمان فرد حرفهای و با تجربهای به طور مجزا برای رهبری در نظر گرفته شد که همهی ما او را به عنوان «رهبر ارکستر» میشناسیم.
امروزه همچنان کنسرت مسترها وجود دارند اما فعالیت این افراد با فعالیت کنسرت مسترهای دوران باروک کاملا متفاوت است. آنها ارکستر را هماهنگ و تنظیم میکنند، بخشهای تکنوازی را مینوازند، نحوهی اجرای بخشهای ویولن را مشخص میکنند و رابطی بین رهبر ارکستر و نوازندگان هستند. همچنین ممکن است نقش رهبر را در شرایطی که رهبر ارکستر به کمک احتیاج دارد، بر عهده بگیرند.

چرا دانستن نقش کنسرت مستر برای هنرجویان مهم است؟
شاید الانکه در ابتدای راه یادگیری ویولن هستید، فکر کنید که دانستن این موضوع برای شما زود است، اما آشنایی با جایگاه کنسرت مستر به شما کمک میکند که:
- به عنوان یک هنرجوی مبتدی با ساختار ارکستر آشنا شوید.
- به اهمیت هماهنگی در نوازندگی پی ببرید.
- درک کنید که موسیقی فقط مهارت فردی نیست، بلکه کار گروهی و گوش دادن به دیگران نیز بخش مهمی از آن است.

نتیجهگیری
کنسرت مستر، دست راست رهبر ارکستر و مهمترین نوازندهی ویولن است که روی صندلی اول مینشیند. او با وظایفی مثل هماهنگ کردن آرشهکشیها، کوک ارکستر، اجرای سولو و ارتباط با رهبر، نقشی کلیدی در اجرای یکدست و موفق ارکستر دارد. برای هنرجویان مبتدی، دانستن نقش او الهامبخش است؛ زیرا متوجه میشوند که نوازندهی پرتلاش چگونه میتواند به جایگاهی برسد که نهتنها خودش مینوازد، بلکه کل گروه را هم هماهنگ و هدایت میکند.
اگر به فکر این هستید که یک ویولنیست حرفهای شوید و یا اگر فرزندتان را در آینده به عنوان یک کنسرت مستر تصور میکنید، خوب است بدانید که گام اول، آموزش اصولی است. برای رسیدن به چنین جایگاه مهمی در ارکسترها، باید قدم اول را محکم و استوار بردارید. قدم استوار برداشتن در ابتدای راه یعنی اینکه زیر نظر استاد مجرب و در یک آکادمی معتبر آموزش ببینید. برخلاف گذشته، به برکت وجود اینترنت ، امروزه پیدا کردن اساتید خوب و آموزشگاههای معتبر ساده شده است. از طرف دیگر آموزش آنلاین موسیقی امکان شرکت در کلاس آنلاین موسیقی را از هر گوشهوکنار دنیا به شما میدهد.

با این تفاسیر اگر محدودیت مکانی و زمانی دارید و در کشور دیگری زندگی میکنید، میتوانید به سادگی در کلاسهای آنلاین آکادمی وب نوزان شرکت کنید. هدف ما در وب نوازان این است که به شما یا فرزندتان کمک کنیم تا به رویای خود برسید. برای دریافت راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی و گرفتن پاسخی برای سوالاتتان، کارشناسان ما در خدمتتان هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.





