من قبل از اینکه اولین نیام را بخرم و آموزش را شروع کنم، فکر نمیکردم که نگهداری از نی واقعا موضوع مهمی باشد. آنوقتها تمام دغدغهام این بود که نواختن نی را یاد بگیرم و بتوانم صدای خوبی از آن بگیرم. اما چند ماه بعد، وقتی یک ترک باریک روی بدنهی سازم افتاد، فهمیدم یاد گرفتن نوازندگی فقط به تمرین کردن خلاصه نمیشود.
نی من ترک برداشته بود و صدای خوبی بیرون نمیداد، بابت این قضیه خیلی ناراحت بودم که استادم گفت یادت باشد که: «نی مثل چوب یا فلز نیست؛ این ساز زمانی یک گیاه زنده بوده و هنوز هم با محیط اطرافش زندگی میکند».
این حرف استاد باعث شد نگاهم به سازم عوض شود. آن شب شروع به جستوجو کردم و از استادم سؤال پرسیدم، با یکی از سازندگان نی صحبت کردم، تجربهی چند نوازندهی قدیمی را شنیدم و مقالههای مختلفی دربارهی نگهداری از این ساز خواندم. نتیجهی جستوجوهایم نشان میداد که بیشتر آسیبهایی که به نی وارد میشود، نه به خاطر کیفیت پایین ساز، بلکه به دلیل چند اشتباه ساده در نگهداری از آن است.
حالا میخواهم نتیجهی تحقیقاتم را این جا برای شما هم بیان کنم شاید به دردتان بخورد و بتوانید با این کارها طول عمر نی خودتان را افزایش دهید. مخصوصا اگر به تازگی آموزش نی را شروع کردهاید، حتما این مطلب را بخوانید تا دچار اشتباههای من نشوید.
چرا مراقبت و نگهداری از نی مهم است؟
برخلاف بسیاری از سازها که از چوبهای فرآوریشده یا فلز ساخته میشوند، نی از ساقهی یک گیاه طبیعی ساخته میشود. همین ویژگی باعث میشود نسبت به تغییرات دما، رطوبت و ضربه حساستر باشد. دقیقا به همین دلیل اصولا اساتید و نوازندگان نی، قبل از شروع آموزش و ارائهی مسائل فنی، روی مراقبت از نی و رعایت بهداشت آن تاکید میکنند. چون عدم مراقبت درست از نی به معنای نابودی آن به مرور زمان است. مهمترین عواملی که به نی آسیب میرسانند و باید در برابر آنها از سازتان مراقبت کنید، موارد زیر هستند:
تغییرات شدید دما؛ مهمترین دشمن نی
همانطورکه پیشتر هم اشاره کردم، نی یک موجود زنده است و هر موجود زندهای به تغییرات دما حساس است. پس این که ساز خود را ساعتها در معرض سرما و یا نور زیاد خورشید قرار دهید، یعنی این که مجوز نابودی آن را امضا کردهاید.
خیلی پیش میآید که هنرجو از صبح سازش را در صندوق عقب یا روی صندلی ماشین بگذارد تا غروب و بعد از کار به کلاس برود. این کار باعث انبساط و انقباض الیافهای داخلی ساز میشود و در نتیجه، صدای خوبی نمیدهد و خستگی آن روز هم روی تنتان میماند.
پس بهترین کار این است که سازتان را از شوک دور کنید و تا حد ممکن در یک دمای متعادل با رطوبت نسبی مناسب نگهداری کنید.

رطوبت مناسب، راهی برای افزایش عمر نی
من واقعا نمیدانستم که رطوبت تا این اندازه در کیفیت صدا و سالم ماندن نی مهم است وگرنه هیچوقت بلافاصله بعد از تمرین، ساز را داخل کاور نمیگذاشتم. حالا خدارا شکر من خیلی زود متوجه این اشتباهم شدم و کار به جاهای باریک نکشید. چون از بین بردن کپک از داخل نی واقعا کار سخت و زمانبری است، تازه اگر ساز کاملا نابود نشده باشد.
مسئله این است که داخل نی تاریک است و اگر رطوبت هم زیاد شود، محیط خوبی برای رشد کپک است.
حالا این رطوبت چطور به داخل ساز راه پیدا میکند؟ از بزاق دهان نوازنده! به خاطر همین بعد از هر بار تمرین حتما دهانهی ساز را با دستمال خشک کنید و اجازهی رشد کپک را ندهید. در غیراین صورت باید منتظر گرفتگی سوراخهای نی و تغییر صدای آن شوید. همچنین بلافاصله بعد از تمرین ساز را داخل کاور قرار ندهید.
اگر در مناطقی زندگی میکنید که رطوبت هوا زیاد است باید ساز را در اتاقی نگهداری کنید که از دما و رطوبت مناسبی برخوردار باشد.
البته حواستان باشد که نگهداری نی در محیطهای بسیار خشک هم کار اشتباهی است. خشکی بیش از حد میتواند احتمال ترک خوردن ساز را افزایش دهد. بهترین شرایط، محیطی با رطوبت متعادل است.
یک کاور مناسب، بیشتر از آن چیزی که فکر میکنید اهمیت دارد
یکی از راههای خوب برای نگهداری از نی و جلوگیری از ترک خوردن نی تهیهی یک کاور یا هاردکیس مناسب است. چون نی ساز ظریفی است و گاهی یک ضربهی ساده هنگام جابهجایی میتواند خسارت جبرانناپذیری به ساز وارد کند.
پس اگر ساز را زیاد با خودتان به کلاس یا سفر میبرید، استفاده از یک کاور مناسب، بهترین راه برای محافظت از آن در برابر ضربه، فشار و حتی تغییرات محیطی است.

هر از چندگاهی سازتان را روغنکاری کنید
در فرآیند یادگیری نی یکی از کارهایی که برای مراقبت از نی باید انجام دهید، روغن کاری نی است. این کار از جذب رطوبت جلوگیری میکند و سلامت ساز را افزایش میدهد. مخصوصا وقتی سازتان جدید است حتما آن را روغنکاری کنید. بهترین روغن برای نی هفت بند، روغنهای طبیعی مانند روغن زیتون، کنجد، روغن بادام شیرین است. ویژگی مهمی که روغن باید داشته باشد این است که کاملا جذب بافت ساز شود و اصطلاحا ماسیده نشود.
روغنکاری نی قاعده و قانون خودش را دارد. قبل از هر چیز، روی سوراخهای نی را با چسب بپوشانید و بعد یک الی دو قاشق روغن داخل ساز بریزید. حالا ساز را کمی این طرف و آن طرف کنید تا روغن کاملا به خورد بافت ساز برود. سپس ساز را حالت افقی روی یک سطح صاف قرار دهید تا حدود 4 الی 5 ساعت استراحت کند. حواستان باشد که روغن را روی ساز نزنید چون به مرور رنگ ساز تغییر میکند.
به نی هم فرصت استراحت بدهید
همانطور که شما نمیتوانید بدون وقفه و استراحت، یکریز بنوازید و نیاز به استراحت دارید، نی هم باید استراحت کند. مخصوصا اینکه بد از تمرین باید رطویت داخل نی خشک شود. اگر میخواهید حرفهای کار کنید و یا هر روز زمان زیادی به تمرین نی اختصاص میدهید، بهتر است چند تا نی داشته باشید. به این شکل میتوانید هم بدون وقفه تمرین کنید و هم به سازهای خود فرصت استراحت بدهید.

داخل نی را تمیز نگه دارید
اگر میخواهید که نیتان صدای خوبی داشته باشد، هر از چندگاهی داخل آن را تمیز کنید. برای این کار میتوانید از فرچههای مخصوص استفاده کنید. یا اینکه یک پارچهی نرم و بدون پرز را به یک میلهی باریک متصل کنید و با آن داخل نی را تمیز کنید. تمیز کردن نی باعث میشود گردوغبار و ذرات ریز داخل ساز باقی نمانند.
سازتان را بررسی کنید
یکی از چیزهایی که از نوازندگان باتجربه یاد گرفتم، این بود که منتظر خراب شدن ساز نمانم. نوازندگان حرفهای و کسانی که بهداشت نی و سلامت ساز برایشان مهم است، هر چند وقت یک بار، بدنهی نی را از نظر وجود ترک، تغییر رنگ یا شل شدن سری بررسی میکنند. اگر مشکلی در همان مراحل اولیه تشخیص داده شود، معمولاً تعمیر آن سادهتر و کمهزینهتر خواهد بود.
نتیجهگیری
وقتی آن ترک کوچک روی نیام افتاد، تصور میکردم بدشانسی آوردهام. اما حالا میدانم که آن اتفاق، بیشتر از هر کلاس آموزشی، اهمیت مراقبت از ساز را به من یاد داد. اما حالا همیشه قبل از اینکه تمرین را شروع کنم، نگاهی به سازم میاندازم و بررسیاش میکنم. بعد از تمام شدن تمرین هم دیگر آن را عجولانه داخل کیف نمیگذارم. حواسم هست که مدت زیادی داخل ماشین نماند، در معرض گرما یا سرمای شدید قرار نگیرد و هر زمان که نیاز به تمیز کردن داشت سریع تمیزش کنم و از شکلگیری کپک و باکتری جلوگیری کنم.
همانطورکه مطالعه کردید، شرایط نگهداری نی خیلی ساده است ولی همین کارهای ساده، طول عمر نی را افزایش میدهد و بدون افت کیفیت صدا میتوانید، سالهای سال بنوازید.

اگر دوست دارید که نی و یا هر ساز دیگری را بدون دردسرهای رفتوآمد و حمل و جابهجایی ساز یاد بگیرید، میتوانید روی آموزشهای ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان حساب باز کنید. ما به همراه اساتید و حرفهای خود کنار شما هستیم تا لذت یادگیری موسیقی را با آموزش آنلاین موسیقی بچشید. شما میتوانید از هر کجای دنیا بدون دغدغه و به سادگی در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.
برای آگاهی از سوابق اساتید و شرایط دورههای ما میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دهید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند و مشاورههای لازم را در اختیارتان بگذارند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


