آیا سازدهنی هم نیاز به مراقبت دارد؟ بله این ساز کوچک و به ظاهر ساده هم باید خوب نگهداری شود تا بتواند بنوازد. پس اگر این ساز را دارید حتما روشهای مراقبت و نگهداری از سازدهنی را هم یاد بگیرید. چون بی توجهی به ساز باعث میشود که خیلی سریع کیفیت صدایش را از دست بدهد، کوکش به هم بریزد و درنهایت طول عمر مفیدش کاهش پیدا کند. حالا برای مراقبت از هارمونیکا باید چه کار کرد؟ چگونه سازدهنی خود را سالم نگه داریم؟ در این مقاله پاسختان را میگیرید. این مقاله حکم یک راهنمای جامع نگهداری از سازدهنی به شمار میرود.
چرا نگهداری از سازدهنی اهمیت دارد؟
از آنجاییکه سازدهنی ظاهر سادهای دارد، بسیاری از هنرجویانی که تازه آموزش سازدهنی را شروع میکنند، فکر میکنند که نیاز به مراقبت خاصی ندارد. سیمی ندارد که بخواهد زنگ بزند، پوستی ندارد که بخواهد خشک شود، کلاویهای ندارد که بخواهد ترک بخورد و … . همین عوامل باعث میشود که هنرجویان در ابتدا توجهی به نحوهی نگهداری از ساز نکنند. ولی واقعیت این است که این ساز به ظاهر کوچک و ساده نیز ساختار خاصی دارد و از کنار هم قرار گرفتن اجزایی، ساخته شده و صدا میدهد. پس هر بیتوجهی به آنها در ساختار کلی این ساز تأثیر میگذارد. در ادامه به مهمترین دلایلی که باید از ساز خود محافظت کنید، اشاره میکنیم.
سازدهنی با تنفس شما صدا تولید میکند
برخلاف بسیاری از سازها، سازدهنی مستقیماً با نفس و بزاق دهان در تماس است. همین موضوع باعث میشود که رطوبت، ذرات غذا و حتی تغییر دمای بدن، روی عملکرد ساز اثر بگذارد.
قطعات داخلی آن بسیار ظریف هستند
زبانههای فلزی سازدهنی بسیار نازکاند. کوچکترین انحراف یا رسوب روی آنها میتواند باعث شود ساز نت اشتباه بدهد یا دیر صدا بدهد.
تعویض یا تعمیر سازدهنی دشوار است
در اکثر سازهای کوچک، تعمیر امکانپذیر است. اما در سازدهنی، خرابشدن یکی از زبانهها میتواند عملاً پایان عمر ساز باشد؛ مخصوصاً اگر کیفیت ساز متوسط و یا پایین باشد.
کیفیت صدای ساز مستقیماً بر انگیزه هنرجو اثر میگذارد
بسیاری از هنرجویان بزرگسال، وقتی بعد از چند هفته احساس میکنند که صداها گرفته یا ناهماهنگ شدهاند، تصور میکنند مشکل از تواناییشان است. در حالی که مشکل میتواند یک تمیزکاری ساده و دو دقیقهای باشد!
ابزارهای لازم برای مراقبت از سازدهنی
حالا که با دلایل و اهمیت مراقبت از هارمونیکا خود مطلع شدید، بهتر است که مراقبت روزانه و دورهای از آن را شروع کنید. برای تمیزکاری و نگهداری از ساز نیاز به ابزار دارید که البته این ابزارها و وسایل خیلی خاص نیستند و احتمالا خیلی از آنها را همین الان توی خانهتان دارید:
- پیچگوشتی کوچک: اگر ساز شما قابلیت باز شدن دارد.
- گوشپاککن: برای تمیز کردن نقاطی که دسترسی به آنها سخت است.
- یک برس کوچک یا مسواک: برای تمیز کردن بین تیغهها و شکافهای ساز.
- پارچهی نرم و بدون پرز: مناسب برای پاک کردن سطح ساز بدون ایجاد خطوخش.
- صابون ملایم یا محلول مخصوص سازدهنی: چیزی که به قطعات حساس آسیب نزند.
اصول نگهداری از سازدهنی
فرقی ندارد که مبتدی هستید یا حرفهای، خیلی وقت است که ساز را دارید و یا تازه اقدام به خرید سازدهنی کردهاید! چون تنها راه لذت بردن از سازدهنی، سالم بودن آن است که فقط با نگهداری درست اتفاق میافتد. با انجام چند کار ساده میتوانید سلامت و طول عمر سازتان را بیشتر کنید. در این بخش به مهمترین کارهایی که باید برای مراقبت از سازدهنی خود بکنید میپردازیم:
قبل از نواختن، دهان خود را تمیز کنید
هارمونیکا به طور کامل با دهان شما تماس پیدا میکند و به همین دلیل اولین چیزی که باید در مراقبت از سازتان رعایت کنید، بهداشت دهانتان است. چون مواد جامد، مایع و بزاق دهانتان در عمل دمش و مکش نفستان، به راحتی داخل زبانههای ساز میشوند. این مواد زبانهها را مسدود میکنند و درنتیجه نتها به درستی اجرا نمیشوند. به همین دلیل باید پیش از نواختن سازدهنی موارد زیر را رعایت کنید:
- ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قبل از نوازندگی چیزی نخورید یا ننوشید (خصوصاً چیزهای شیرین یا چرب)، چون بزاق شیرین و چرب میتواند باعث چسبیدن و چربناک شدن زبانهها شود.
- پیش از نواختن ساز، دهانتان را با آب خالی بشویید. اگر مسواک میزنید باید بدانید که حتی ذرات خمیردندان هم برای ساز مضر است و نباید بلافاصله بعد از زدن مسواک، ساز بزنید.
- قبل از نواختن سازدهنی نباید سیگار بکشید چون دود سیگار هم عامل آسیبزای دیگری است.
بعد از نوازندگی، ساز را خشک کنید
وقتی که سازدهنی میزنید بخشی از رطوبت نفستان وارد ساز میشود. در ابتدای یادگیری هارمونیکا، چون هنوز تسلطی روی کنترل بزاق دهان خود ندارید، مقدار زیادی بزاق وارد زبانهها میشود. به همین دلیل باید بعد از تمام شدن تمرین، رطوبت را از ساز خود خارج کنید. چون این رطوبت باعث زنگزدگی قطعات فلزی داخل ساز میشود. همچنین احتمال رشد قارچها و باکتریها در چنین فضایی زیاد است.
برای خشک کردن سازدهنی، آن را از سمت دهنی، آرام روی پاهای خود بزنید، یا به شکل ملایم توی آن فوت کنید.
همچنین به هیچوجه سازتان را بلافاصله بعد از تمرین، داخل کاور خود نگذارید. چون محیط سربسته محیط خوبی برای باقی ماندن رطوبت و رشد قارچها است. بلکه شما باید ساز را در محیطی با تهویه مناسب بگذارید تا رطوبت آن کاملا خشک شود. به هیچوجه برای خشک شدن سازتان از وسایل گرمایشی استفاده نکنید.
پیش از نواختن ساز را گرم کنید
به هیچوجه وقتی که سازتان سرد است و دمای کمی دارد، آن را ننوازید. این موضوع در فصلهای سرد سال و در مناطق سرد، اهمیت بیشتری دارد. شما باید قبل از نواختن، سازتان را گرم کنید. میتوانید به روش مالشی سازتان را گرم کنید. یعنی قبل از نواختن ساز را در دستهایتان بگیرید و چندبار با دستهای خود آن را بمالید تا گرمای دستهایتان به ساز منقل شود.
دلیل این کار چیست؟ همانطورکه پیشتر گفتیم، هنگام نواختن سازدهنی رطوبت دهان شما وارد ساز میشود. حالا زمانیکه دمای ساز پایین است، رطوبت به شکل ذرات روی زبانهها مینشیند و باعث چسبیده شدن زبانهها به یکدیگر میشوند.
ساز را در معرض گرما یا سرما قرار ندهید
محیطی که ساز را در آن نگه میدارید هم یکی دیگر از نکات نگهداری از سازدهنی است. سازتان نباید در محیط خیلی سرد و خیلی گرم قرار بگیرد. خیلی از هنرجویان سازشان را در داشبورد ماشینشان میگذارند تا همیشه همراهشان باشد. درحالیکه اگر بدانید گرمای تابستان و سرمای زمستان بلای جان سازتان است، هیچوقت این کار را نمیکنید.
با این توضیحات قطعا متوجه شدهاید که سازتان را نباید کنار وسایل گرمایشی و سرمایشی نیز رها کنید. فراموش نکنید که بهترین محیط نگهداری از هارمونیکا، مکانی با دمای متعادل، محیط خشک و دور از نور مستقیم خورشید است.
تغییرات دمایی باعث برهم خوردن کوک ساز میشود و ضمن اینکه سرما و گرمای زیاد به بخشهای داخلی ساز آسیب میزند و عملکرد ساز را تحتتاثیر قرار میدهد.
سازدهنی را در جعبه نگهداری کنید
نگهداری از هارمونیکا در جعبه و کاور مخصوص خود، یکی از بهترین کارهایی است که میتوانید در حق ساز خود انجام دهید. درست است که سازدهنی به ساز جیبی معروف است ولی معنیاش این نیست که بدون کاور آن را در جیب، کیف و یا ماشین و گوشهی خانهتان رها کنید. جعبه ساز از آن دربرابر تغییرات دمایی، گردوغبار و ضربه محافظت میکند.
ساز شخصی است، به دیگران ندهید
اگر میخواهید که بهداشت خودتان و سازتان حفظ شود نباید سازتان را به دیگران بدهید. البته که اصولا نوازندهها، روی سازشان حساس هستند و آن را از خودشان دور نمیکنند. ولی با اینحال ممکن است که در مهمانی و یا جمعی دوست و رفیق شما بخواهد که با گیتار، سنتور و … شما بنوازد. ولی این کار را نباید با سازهای بادی، به خصوص سازدهنی انجام داد.
درواقع بیراه نیست اگر بگوییم که سازدهنی مانند مسواک است! چون با تنفس مستقیم در تماس است. پس هرگز از ساز کسی استفاده نکنید و ساز خودتان را هم قرض ندهید، حتی برای تست صدا.
تمیزکاری دورهای انجام دهید
اگر سازدهنی شما امکان باز شدن داشته باشد و در دفترچهی راهنما آن مجوز باز شدن داده شده باشد، میتوانید آن را به شکل دورهای باز کنید و قطعات درونیاش را تمیز کنید. ولی اگر ساز مبتدی و مهر و موم شده است، آن را باز نکنید. فقط با پارچه خشک بیرون آن را تمیز کنید. اگر بلد نیستید که ساز را چطور باز کنید، از انجام این کار صرفنظر کنید چون ممکن است که نتوانید آن را سرهم کنید و یا هنگام باز کردن به آن آسیب بزنید. البته میتوانید از ویدئوهای اینترنتی کمک بگیرید و باز کردن و تمیز کردن ساز را یاد بگیرید.
شما حتی میتوانید سازتان را هر روز بعد از تمرین بشویید و آن را خشک کنید. البته باید کاملا مطمئن شوید که هیچ رطوبتی در آن باقی نماند. دقت کنید که این کار را فقط با سازدهنیهایی که پوشش پلاستیکی دارند میتوانید انجام دهید. اگر ساز شما قطعاتی از چوب و یا فلز دارد، به هیچوجه آن را نشویید. در این صورت فقط با یک برس کوچک آن را تمیز کنید.
چه زمانی ساز نیاز به تمیزکاری یا تعویض دارد؟
حالا سوالی که پیش میآید این است که چه زمانی ساز نیاز به تمیز کردن پیدا میکند و از کجا بدانیم که وقت تمیز کردن ساز رسیده است؟ وقتی که با یکی از نشانههای زیر مواجه شدید:
- ساز صدای خفه یا گرفتهای داد: اصولا این مشکل به دلیل خیس یا آلوده شدن ساز رخ میدهد. پس باید اقدام به رفع رطوبت کنید.
- یک یا تعدادی از نتها اجرا نشوند و یا دیر اجرا شوند: این مشکل هم اصولا به دلیل رطوبت زیاد و یا گیر کردن چیزی در داخل ساز اتفاق میافتد. برای رفع آن باید ابتدا تشخیص دهید که کدام زبانه است و بعد با یک تکه چوب کبریت و یا خلال دندان سعی کنید که زبانه را باز کنید.
- ساز صدای ناهماهنگی بدهد: احتمالا کوک آن بهم ریخته است.
- ساز بوی ناخوشایندی بدهد: احتمالا به دلیل تجمع رطوبت و رشد قارچها و باکتریها و یا زنگزدگی اجزاء داخل ساز است.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، سازدهنی هم مانند هر ساز دیگری نیاز به مراقبت و نگهداری اصولی دارد. پس فریب ظاهر کوچک و ساده این ساز را نخورید و از همین ابتدا روشهای نگهداری از سازدهنی را یاد بگیرید. اگر از سازتان درست مراقبت کنید میتواند سالهای سال همصدا با نفسهای شما بنوازد. ولی بدون مراقبت درست، سازتان خیلی زود از نفس میافتد.
اگر مدتهاست که سازدهنی خریدهاید و فقط وقت نمیکنید که آموزش آن را شروع کنید، شاید باید به آموزش آنلاین موسیقی روی بیاورید. در این شیوه دست شما برای انتخاب زمان کلاس باز است. همچنین محدودیت مکانی نیز معنی نمیدهد و از هر کجای دنیا میتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید. ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان همهی شرایط را فراهم کردهایم که شما به سادگی نواختن سازدهنی را یاد بگیرید و اینبار هیچ چیزی مانع شما نشود.
برای کسب اطلاعات بیشتر و یا دریافت راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی میتوانید روی کمکهای کارشناسان باحوصله ما حساب باز کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
