سنتور، به عنوان یکی از مهمترین سازهای ایرانی صدای دلانگیز و شفافی دارد. اما راز صدادهی منحصر بهفرد این ساز تا حد زیادی در وسیلهای به نام «مضراب» نهفته است. مضرابها ابزاری کلیدی برای نواختن سنتور هستند. به همین دلیل اگر دست گرفتن درست مضراب و حالت دست و در مجموع اکول نوازندگی سنتور را رعایت کنید سریعتر به این ساز مسلط میشوید. درواقع زمانی میتوانید با سرعت، قدرت و تکنیک مناسب بنوازید که به طور کامل با این ابزار و کاربرد آن آشنا شوید. به همین دلیل در این مقاله میخواهیم به معرفی مضراب سنتور، انواع آن، علت استفاده از آن و ویژگیهای مضراب خوب بپردازیم.
مضراب سنتور چیست و چرا استفاده از آن ضروری است؟
شما در آغاز آموزش سنتور ابتدا باید ساز و اجزا آن را به خوبی بشناسید و سپس اقدام به یادگیری تکنیکها و روش نوازندگی کنید. از اینرو مضراب، دو چوب نازک و سبک است که در دستان نوازنده قرار میگیرد و از بالا به سیمها ضربه میزند. با تماس مضراب با سیمها، صدایی شفاف، درخشان و زنگدار تولید میشود که خاص سنتور است. قطعا میدانید که نواختن ساز سنتور مانند سایر سازهای زخمهای بدون مضراب و با انگشت امکانپذیر نیست و مضراب زدن تنها راه استفاده از ساز سنتور است. همانطور که در پیانو وجود کلاویهها تنها راه نواختن است برای سنتور هم مضراب نقش کلاویه را بازی میکند. خوب است بدانید که مضراب سنتور از سه بخش اصلی زیر تشکیل میشود:
- حلقهی مضراب که محل قرارگیری انگشت نوازنده است.
- سرمضراب که بر سیمهای سنتور برخورد و صدا تولید میکند.
- ساق مضراب که حلقه و سرمضراب را به هم وصل میکند.
حال شاید برایتان سوال پیش بیاید که چرا استفاده از مضراب در سنتورنوازی ضروری است:
- کنترل بهتر روی شدت صدا (داینامیک): مضراب به نوازنده اجازه میدهد تا با تغییر زاویه، سرعت و قدرت ضربه، شدت صدا را کنترل کند.
- دقت در ریتم و زمانبندی: با مضرابزنی منظم، هنرجو میتواند قطعات را با دقت بیشتری اجرا کند.
- امکان اجرای تکنیکهای خاص: برخی از تکنیکها مانند ریز، تکیه، پرش مضراب و … تنها با استفاده از مضراب امکانپذیر هستند.
ویژگیهای یک مضراب خوب
بدون شک تا همینجا نیز متوجه اهمیت مضراب سنتور در صدادهی ساز شدهاید. درواقع انتخاب مضراب مناسب تأثیر مستقیمی بر کیفیت تمرین و پیشرفت هنرجو دارد. برخی از مهمترین ویژگیهای مضراب خوب برای هنرجویان مبتدی عبارتاند از:
وزن مناسب
مضراب باید وزن متعادلی داشته باشد و نه خیلی سبک و نه خیلی سنگین نباشد. وزن متعادل باعث تسلط بهتر نوازنده بر آن و خستگی کمتر نوازنده میشود.
تراش استاندارد و متقارن
در انتخاب مضراب به نوع تراش آن نیز توجه کنید و مضرابی بخرید که انحنای مناسبی داشته باشد و کج نباشد. همچنین اندازهی دم مضراب باید مناسب باشد و حلقهی آن نیز اندازهی خوبی داشته باشد. ضمن اینکه هر دو مضراب باید قرینه و متناسب باشند تا صدا یکدست و متوازن ایجاد شود. به طورکلی فرم دستهی مضراب باید به گونهای باشد که بهراحتی در بین انگشتان قرار بگیرد و لغزنده نباشد.
چوب مرغوب
مضراب سنتور از جنس چوب است و اصولا از چوب درختهایی مانند گردو، شمشاد، عناب، ازگیل، نارنج، گلابی و … برای ساخت آن استفاده میشود. به طور کلی باید از چوب مرغوبی برای ساخت مضراب استفاده کرد تا صدای خوبی تولید کند. ساخت این مضرابها بهتر است به گونهای باشد که چوب مضراب از ابتدا تا انتهای آن یک رنگ باشد. در غیر اینصورت ممکن است باعث خسته شدن چشم نوازنده شود.
نمد با کیفیت
ویژگی مهم دیگری که مضراب خوب باید دارای آن باشد، نمد باکیفیت است. درواقع مضرابها به صورت ساده و نمددار هستند که مضراب نمددار باید کیفیت خوبی داشته باشد و به خوبی چسبیده باشد. همچنین نباید بیش از حد نرم یا سفت باشد و در طول زمان از جای خود جدا نشود.
شیوه نگهداری اصولی از مضراب
این که چطور از مضرابهای خود نگهداری میکنید در طول عمر آنها تأثیر دارد و از اهمیت بالایی برخوردار است. توجه کنید که بعد از تمرین، به هیچ وجه مضرابها را رها نکنید و حتما آنها را در جعبهی مخصوص قرار دهید. ساق مضراب بسیار باریک است و اگر در معرض رطوبت قرار بگیرد، تاب برداشته و قابل استفاده نخواهد بود. پس علاوه بر قرار دادن داخل جعبه، کنار آن یک رطوبتگیر هم قرار دهید. جعبهی مضراب باید مختص به یک جفت مضراب باشد و مضراب دیگری در آن قرار نگیرد. روی آنها چیزی قرار نداده و در جعبه را به آرامی ببندید و زمان جابهجایی سنتور، مضرابها را با جعبه جابهجا کنید. سعی کنید ابزارتان، دور از دسترس کودکان باشد تا آسیبی به آن وارد نشود.
بررسی انواع مضراب سنتور
اکثر نوازندگان و هنرجویان از مضرابهایی استفاده میکنند که بر سر آنها نمد وصل شده است. این مضرابها صدادهی خوبی دارند و راحت مینوازند. اما مضراب با سر اسفنجی و مضراب سخت نیز در بازار موجود است و برخی از افراد این مدلها را ترجیح میدهند. در ادامه در مورد این مضرابها بیشتر توضیح میدهیم.
سر مضراب اسفنج
مضرابهایی که در سر آنها به جای نمد از اسفنج استفاده شده است، صدای آرام و ملایمتری در ساز ایجاد میکنند. اگر هنگام تمرین یا نوازندگی نمیخواهید صدای سازتان اطرافیانتان آزار دهد، از اسفنج برای سرمضراب خود استفاده کنید. اسفنج صدای بمتر و آرامتری را ایجاد میکند. اسفنجی که برای مضراب استفاده میشود باید نرم و فشرده باشد. این را هم در نظر بگیرید که مضرابهای سراسفنجی به زودی کارایی خود را از دست میدهند و نباید با آنها خیلی قوی و پرقدرت نواخت.
مضراب سخت
به مضرابهایی که در سر آنها از نمد یا اسفنج استفاده نمیشود، مضراب سخت میگویند. این مضرابها برای برخورد با سیمهای سنتور هیچ پوششی ندارند و نوازندگی با آنها باید با دقت بسیاری انجام شود. زیرا صدای حاصل از این مضرابها شفافتر اما کمی تیزتر است. برای نوازندگی با این مضراب کوک ساز باید بسیار دقیق تنظیم شده باشد. مضراب سخت، جنس بسیار نرمی دارد و در گذشته کاربرد بیشتری داشته است. امروزه نیز برای نواختن قطعاتی که نیاز به وضوح بیشتری دارند، از این مضرابها استفاده میشود.
مضراب نمددار
در نوک این مضرابها، یک لایه نمد نازک نصب میشود که باعث نرمتر شدن صدا و کاهش تیزی آن میشود. این نوع مضراب بسیار رایج است، بهویژه برای سبک سنتی ایرانی و نوازندگانی که صدایی ملایمتر میخواهند. لازم به ذکر است که شما امکان تعویض نمد مضراب را نیز در این مدل دارید.
مضراب فلزی یا ترکیبی
در برخی موارد، مضرابهایی با ترکیب فلز و چوب ساخته میشوند. استفاده از فلز در نوک یا داخل دسته باعث افزایش دوام یا تنوع در رنگ صوتی میشود. این نوع مضراب بیشتر مورد استفاده نوازندگان حرفهای است.
معرفی چند نمونه از بهترین مدلهای مضراب سنتور
برای خرید مضراب باید به جنس چوب آن دقت کنید. جنس چوب مضراب باید طوری باشد که به سادگی رطوبت را جذب نکند و همینطور دوام بالایی داشته باشد. چوبهایی که بافت بیشتر و فشردهتری دارند برای مضراب مناسبتر هستند. ساخت و طراحی مضراب، نکتهی مهم دیگری است که اهمیت دارد. مضرابها باید ظریف ساخته شوند و همانطور که در ابتدا گفتیم انحنای خوبی داشته باشند. طول مضراب باید بین 23 تا 25 سانتیمتر باشد زیرا اگر بیشتر باشد، کنترل آن دشوار خواهد بود. در آخر پیشنهاد میشود مضرابی تهیه کنید که سر آن نمد باشد. در ادامه چند مدل مضراب خوب برای آشنایی بیشتر شما معرفی میکنیم:
مضراب سنتور دراب مدل No1 Walnut
این مضراب از جنس چوب گردو است و کیفیت ساخت و بستهبندی خوبی دارد. ضخامت سر آن 2 میلیمتر است و سه قطعه نمد در کنار آن موجود است. وزن هر یک از آنها نیز 1.6 گرم است.
مضراب سنتور مدل jaf 500
این مضراب نیز از جنس چوب گردو بوده و همراه خود نمد اضافه و جعبهی مخصوص دارد. طول آن 24 سانتی متر است.
مضراب سنتور مدل حرفهای طرح زبردست کد 01
این مضراب از جنس چوب گردوی درجه یک و بسیار حرفهای ساخته شده است. وزن و تعادل هر دو مضراب ظریف و یکسان است. حدود 24 سانتیمتر نیز طول دارند. داخل جعبه این مضرابها، طول دارد 4 عدد نمد نیز وجود دارد.
تأثیر مضراب بر صدای سنتور
نوازندگان حرفهای بهخوبی میدانند که تغییر مضراب میتواند صدای سنتور را کاملاً دگرگون کند. یک مضراب سنگینتر، صدای بلندتر و نافذتر ایجاد میکند، درحالی که یک مضراب سبکتر ممکن است صدایی ظریفتر و لطیفتر تولید کند. همچنین جنس نمد، شکل نوک مضراب و زاویه برخورد با سیمها همگی در رنگ صوتی نهایی نقش دارند.
بنابراین، توصیه میشود هنرجویان مبتدی در شروع آموزش با راهنمایی معلم، مضرابی مناسب سطح خود انتخاب کنند و در آینده با آزمون و خطا، مضرابهایی با ویژگیهای متنوعتری را تجربه کنند.
نتیجهگیری
در مسیر یادگیری سنتور، شناخت و انتخاب مضراب مناسب نقشی کلیدی ایفا میکند. مضراب نهتنها وسیلهای برای تولید صداست، بلکه واسطهای میان ذهن نوازنده و ساز نیز است. برای هنرجویان مبتدی، استفاده از مضرابی با وزن و طراحی مناسب، به بهبود تکنیکها، شکلگیری اکول درست و افزایش لذت از نواختن کمک میکند.
امروزه اکثر هنرجویان تمایل دارند بدون رفتوآمد به آموزشگاه و حمل ساز و در منزل و به شکل آنلاین نواختن سنتور را یاد بگیرند. این موضوع برای دانشآموزان، دانشجویان، کارمندان و حتی خانمهای خانهداری که مسئول خانه و فرزندان هستند، اهمیت دارد. زیرا در شیوهی آنلاین فرقی ندارد که شما در شمال کشور باشید یا جنوب کشور، در پایتخت زندگی میکنید یا یک شهر کوچک، در هر صورت به کلاس آنلاین موسیقی دسترسی دارید. ضمن اینکه در این شیوه دسترسی به اساتید خوب و باتجربه امکانپذیر است.
در این راستا آکادمی وب نوازان سالهاست که در زمینهی آموزش آنلاین موسیقی فعالیت میکند. شما میتوانید آموزش سنتور را زیر نظر اساتید باتجربهی ما در وب نوازان آغاز کنید. همچنین پیشنهاد میکنیم با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی و گفتوگو با کارشناسان ما، با خیال آسودهتر تصمیمگیری کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
