علائم تغییردهنده موسیقی چیست؟ اگر به نتهای موسیقی نگاه کرده باشید، احتمالا متوجه علامتهای کوچکی شدهاید که کنار بعضی نتها قرار گرفتهاند. این نشانههای بهظاهر ساده، نقش بسیار مهمی در تغییر صدای نتها دارند و بدون شناخت آنها، نتخوانی و اجرای صحیح قطعات موسیقی تقریباً غیرممکن است.
این علائم به نوازنده و یا خواننده نشان میدهند که یک نت را چقدر باید زیرتر یا بمتر اجرا کند. درواقع بدون وجود این علائم نمیتوانستیم انتظار صداهای مختلفی از موسیقی داشته باشیم. به همین دلیل آشنایی با این علائم، اولین قدم برای آموزش و یادگیری تئوری موسیقی است.
ما در این مقاله به طور کامل به معرفی و بررسی علامتهای تغییردهنده در موسیقی، کاربرد و نقش هر کدام از آنها در موسیقی میپردازیم.
علائم تغییردهنده موسیقی کداماند؟
قبل از اینکه بخواهیم به انواع علامتهای تغییردهنده موسیقی بپردازیم خوب است بدانید که در موسیقی، به فاصلهی بین نتها پرده میگویند. همانطور که برای سنجش مسافت از متر استفاده میکنند، فاصلهی بین نتهای موسیقی را هم با پرده اندازهگیری میکنند.
پرده در هر سازی به شکل خاصی اندازهگیری و مشخص میشود؛ مثلا در ساز پیانو فاصله کلیدهای سفید از یکدیگر یک پرده است و فاصلهی کلیدهای سفید تا سیاه کناری خود نیم پرده است.
با این توضیح وارد بحث علائم تغییردهنده میشویم. درواقع، همانطورکه میدانید در موسیقی هر نت به طور طبیعی ارتفاع مشخصی دارد؛ اما آهنگساز گاهی برای ایجاد حس، رنگ و فضای متفاوت، نیاز دارد صدای یک نت را کمی تغییر دهد. این تغییر توسط علائم تغییردهنده انجام میشود.
به زبان ساده، نشانههای تغییردهنده موسیقی، علائمی هستند که باعث میشوند یک نت، نیمپرده، ربع پرده و گاهی حتی یک پرده بالاتر یا پایینتر از حالت عادی خود اجرا شود. این علامتها هم در موسیقی ایرانی و هم در موسیقی کلاسیک غربی کاربرد دارند؛ البته موسیقی ایرانی علاوه بر علائم رایج، از دو علامت اختصاصی دیگر نیز استفاده میکند که در ادامه با آنها آشنا خواهیم شد.
کاربرد انواع علائم تغییردهنده در موسیقی
علائم تغییردهنده موسیقی هم میتواند اول قطعه ، کنار خطوط حامل قرار گیرد و همچنین در طول یک قطعه کنار نت خاصی قرار گیرد . اگر ابتدای قطعه قرار داشت تمام نتهایی که ابتدای نت مشخص کرده به آن حالت اجرا میشوند . اما اگر کنار نت خاصی قرار گرفت فقط همان نت تغییر صدا میدهد.
علامت دیز
یکی از پرکاربردترین علائم تغییردهنده در موسیقی، دیز است که نت را نیمپرده از حالت عادی خود زیرتر میکند. درواقع وقتی که دیز (#)کنار یک نت قرار بگیرد، آن نت باید نیم پرده زیرتر اجرا شود. برای مثال؛ اگر نت «فا» دارای علامت دیز باشد، به صورت فا دیز (F#) اجرا میشود و صدای آن نیمپرده از فا بالاتر خواهد بود.
دیز معمولاً در گامهای مختلف و بسیاری از قطعات کلاسیک، پاپ، جَز و حتی موسیقی ایرانی دیده میشود.

علامت بمل
بمل(♭) دقیقا برعکس دیز عمل میکند و هر جا که این علامت وجود داشته باشد، باعث میشود که نت نیمپرده بمتر اجرا شود. برای مثال؛ اگر کنار نت سی علامت بمل قرار داشت باید نت سی بمل را اجرا کنیم.
یعنی اگر پیانو مینوازید، کلاویه سی بمل «کلیدهای سیاه رنگ» را لمس میکنید، ولی اگر سازهایی مثل تار یا سه تار مینوازید پرده «سی بمل» را میگیرد.
بسیاری از گامهای ماژور و مینور دارای بمل هستند و به همین دلیل از همان ماههای ابتدایی آموزش با این علامت آشنا میشوید.

علامت دوبل دیز
گاهی آهنگساز لازم میداند یک نت به جای نیمپرده، یک پرده کامل زیرتر شود. در این شرایط از علامت دوبل دیز استفاده میکند.
به عنوان مثال؛ فا دوبل دیز برابر با سل طبیعی است؛ زیرا فا ابتدا نیمپرده به فا دیز و سپس نیمپرده دیگر به سل میرسد. البته که توجه کنید صرفا صدا یک پرده زیرتر میشود و اسم و جایگاه نت روی خطوط حامل هیچ تغییری نمیکند.
اگرچه دوبل دیز نسبت به دیز معمولی کمتر دیده میشود، اما در آثار پیشرفته موسیقی کلاسیک کاربرد فراوانی دارد.

علامت دوبل بمل
این علامت دقیقاً برعکس دوبل دیز عمل میکند. دوبل بمل باعث میشود نت یک پرده کامل بمتر اجرا شود.
برای مثال؛ لا دوبل بمل، از نظر شنیداری معادل «سل» است ولی اسم و جایگاه نت روی خطوط حامل هیچ تغییری نمیکند. این علامت نیز بیشتر در قطعات حرفهای، آثار ارکسترال و هارمونیهای پیچیده دیده میشود.

علامت کرن
این علامت جزء علامتهای تغییردهنده در موسیقی ایرانی، عربی و ترکی است که در آن فاصله ربع پرده نیز وجود دارد که ابداع کلنل علینقی وزیری است. درواقع برخلاف دیز و بمل که تغییرات آنها بر اساس نیمپرده انجام میشود، کرن نت را تقریباً یکچهارم پرده بمتر میکند.
وجود کرن باعث شده بسیاری از دستگاهها و آوازهای موسیقی ایرانی رنگ و شخصیت منحصربهفردی داشته باشند. برای مثال، در دستگاه شور یا همایون، استفاده از کرن یکی از ویژگیهای اصلی فضای صوتی دستگاه است.
به عنوان مثال اگر کنار نت می، علامت کرن قرار داشت، باید پرده «می کرن» را بگیرید و یا اگر کنار نت لا، علامت کُرُن قرار داشت، باید پرده «لاکرن» را بگیرید.

علامت سُری
سری نیز مانند کرن، مخصوص موسیقی ایرانی است. این علامت، نت را تقریباً یکچهارم پرده زیرتر میکند. به کمک سری، فواصل خاص موسیقی ایرانی شکل میگیرند؛ فواصل ظریفی که در موسیقی غربی وجود ندارند.
علامت بکار
هرگاه علامت بکار کنار یک نت قرار گرفت ، صدای نت تغییر یافته به حالت اول برمیگردد. یعنی نتی را که به نیم پرده یا ربع پرده تغییر پیدا کرده بود به حالت اول یعنی همان نت اصلی برمیگرداند. این علامت یکی از مهمترین نشانهها برای جلوگیری از اشتباه در اجرای قطعات است.

چرا یادگیری علائم تغییردهنده اهمیت دارد؟
ممکن است در نگاه اول این علامتها کوچک و کماهمیت به نظر برسند، اما در واقع بخش مهمی از زبان موسیقی را تشکیل میدهند. اگر نوازندهای این نشانهها را بهدرستی تشخیص ندهد، حتی با رعایت ریتم نیز قطعه را با نتهای اشتباه اجرا خواهد کرد. شناخت علائم تغییردهنده به شما کمک میکند:
- نتها را دقیقتر بخوانید.
- قطعات را بدون اشتباه اجرا کنید.
- گامهای مختلف را بهتر درک کنید.
- درک عمیقتری نسبت به موسیقی پیدا کنید.
- درک بهتری از هارمونی و ساختار ملودیها داشته باشید.
نتیجهگیری
بدون شک بعد از مطالعهی این مطلب به اهمیت علائم تغییردهنده موسیقی پی بردهاید. مبحث علائم تغییردهنده، جزء مهمترین مباحث تئوری موسیقی است که نقش مستقیمی در تغییر ارتفاع صداها دارند.
اگر بهتازگی یادگیری موسیقی را آغاز کردهاید، پیشنهاد میشود از همان ابتدا این علائم را همراه با تمرین نتخوانی بیاموزید. هرچه شناخت شما از این نشانهها بیشتر شود، خواندن نتها سریعتر، اجرای قطعات دقیقتر و درک زبان موسیقی برایتان لذتبخشتر خواهد شد.
اگر با وجو علاقهی زیادی که به موسیقی دارید تا به حال نتوانستهاید به دلیل مشغلههای زیاد، آموزش موسیقی را شروع کنید و یا بعد از مدتی آن را رها کردهاید، چرا آموزش آنلاین موسیقی را امتحان نمیکنید؟ ما سالهاست که در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان به کمک اساتید حرفهای، تجربهی برگزاری کلاس آنلاین موسیقی را داریم.

شما میتوانید از هر نقطه از جهان و در ساعات مدنظرتان در کلاس شرکت کرده و تجربهی دلنشینی از یادگیری موسیقی را داشته باشید.
میتوانید با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی از شرایط دورهها و رزومه و سابقهی اساتید و نحوهی برگزاری کلاسها اطلاعات کسب کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


