تمپو در موسیقی به اندازهی نتها و ملودیها اهمیت دارد. زیرا در کنار نتها و ملودیها، تمپو نیز در ایجاد احساس و حالوهوا نقش ایفا میکند. همچنین شخصیت یک قطعه بستگی زیادی به تمپو آن دارد. تصور کنید که یک آهنگ شاد و پرانرژی را بسیار آهسته اجرا کنید؛ در این صورت بخش زیادی از هیجان و جذابیت آن از بین خواهد رفت. برعکس، اگر یک قطعهی آرام و احساسی را با سرعت زیاد بنوازید، فرصت شکلگیری احساسات و ظرافتهای موسیقایی را از مخاطب خواهید گرفت.
به همین دلیل تمپو یکی از عناصر بنیادین موسیقی محسوب میشود و یکی از مهمترین نکاتی است که هر هنرجوی موسیقیای باید با مفهوم آن آشنا شود. به همین دلیل در ادامهی آموزش تئوری موسیقی در این مقاله به مفهوم و کاربرد تمپو یا ضرب در موسیقی میپردازیم.
منظور از تمپو در موسیقی چیست؟
تمپو (Tempo) به سرعت اجرای یک قطعهی موسیقی گفته میشود. به عبارت دیگر، تمپو مشخص میکند که ضربهای موسیقی با چه سرعتی پشت سر هم اجرا شوند.
برای درک بهتر مفهوم ضرب در موسیقی، به ضربان قلب فکر کنید. وقتی آرام هستید، ضربان قلب شما آهستهتر است و هنگام فعالیت یا هیجان، سرعت آن افزایش پیدا میکند. تمپو نیز در موسیقی، چنین نقشی دارد و سرعت حرکت قطعه را تعیین میکند.
در واقع هر قطعهی موسیقی دارای یک ضرب یا پالس منظم است و تمپو مشخص میکند که این ضربها در هر دقیقه چند بار تکرار شوند.

چرا تمپو اهمیت دارد؟
نکتهای که باید از همین ابتدای یادگیری موسیقی بدانید این است که تمپو صرفا یک عدد یا اصطلاح روی برگهی نت نیست؛ بلکه نقش مهمی در انتقال احساسات و شخصیت موسیقی دارد. در این بخش به مهمترین کاربردهایی که تمپو در موسیقی ایفا میکند میپردازیم:
ایجاد حسوحال موسیقایی
مهمترین نقشی که موسیقی در وجود انسان ایفا میکند، بیدار کردن احساسات شنونده است. اصولا موسیقی این کار را از طریق تمپو انجام میدهد. حتما تجربه کردهاید که هر قطعهای روی بخشی از احساسات شما انگشت میگذارد. مثلا یک قطعهی آرام، حس آرامش به شما میدهد و یک قطعهی هیجانانگیز، انرژیتان را افزایش میدهد.
به طور کلی، تمپوهای کند معمولاً حس آرامش، غم، تفکر یا شکوه را منتقل میکنند، درحالیکه تمپوهای سریع، بیشتر بیانگر هیجان، شادی، انرژی و تحرک هستند.
حفظ هماهنگی بین نوازندگان
در اجرای گروهی، همه اعضا باید تمپوی یکسانی را دنبال کنند. اگر هر نوازنده سرعت متفاوتی داشته باشد، اجرای قطعه نامنظم و نامفهوم میشود.
حفظ ساختار قطعه
اصولا آهنگسازها، هنگام خلق اثر، تمپوی خاصی را در نظر میگیرند. اجرای قطعه با سرعتی بسیار متفاوت باعث تغییر ماهیت اصلی قطعه میشود و حس موردنظر را ارائه نمیدهد.
کمک به یادگیری موسیقی
هنرجویان معمولاً قطعات جدید را ابتدا با تمپوی پایین تمرین میکنند و سپس به تدریج سرعت را افزایش میدهند. این روش باعث افزایش دقت و کاهش اشتباهات میشود.

تمپو چگونه اندازهگیری و نشان داده میشود؟
از آنجایی که انواع تمپو در موسیقی وجود دارد احتمالا برایتان سوال پیش آمده که از کجا باید به تمپو یک قطعه پی ببرید و اینکه تمپو یا ضرب در موسیقی چگونه اندازهگیری میشود؟
درواقع برای اندازهگیری و نشان دادن تمپو از واحد BPM استفاده میشود. این واحد مخفف عبارت Beats Per Minute است و به معنی «تعداد ضرب در هر دقیقه» است.
برای مثال:
- BPM : 60 در هر دقیقه ۶۰ ضرب اجرا میشود.
- BPM : 120در هر دقیقه ۱۲۰ ضرب اجرا میشود.
- 180 BPM: در هر دقیقه ۱۸۰ ضرب اجرا میشود.
به طور کلی هرچه عدد BPM بزرگتر باشد، سرعت اجرای قطعه بیشتر میشود.

مترونوم و ارتباط آن با تمپو
مترونوم ابزاری است که ضربهای منظم را برای نوازنده تولید میکند. شما میتوانید خود این دستگاه را تهیه کنید و یا اینکه برنامهی آن را روی گوشیتان نصب کنید و از نسخهی دیجیتالی آن استفاده کنید.
برای مثال اگر تمپو قطعه روی 80 باشد، شما باید مترونوم را روی 80 تنظیم کنید. در این حالت مترونوم در هر دقیقه 80 ضرب تولید میکند که شما باید هماهنگ با آن اجرا کنید.
به طور کلی، تمرین با مترونوم یکی از مهمترین روشهای تقویت ریتم و کنترل تمپو است.

تمپو چگونه در نتنویسی نشان داده میشود؟
آهنگسازان معمولاً از دو روش برای مشخص کردن تمپو استفاده میکنند:
استفاده از عدد و BPM
در این روش از واحد BPM برای نشان دادن تمپو استفاده میشود. به این صورت که آهنگساز دقیقاً سرعت موردنظر را تعیین میکند و در برگهی نت آن را با علامت نتهای موردنظر و یک عدد نشان میدهد. برای مثال:
♩ = 80
یعنی نت سیاه باید با سرعت ۸۰ ضرب در دقیقه اجرا شود.
این روش امروزه به عنوان روش دقیقتر شناخته میشود و به همین دلیل رایجتر است. زیرا امکان تفسیرهای مختلف را کاهش میدهد.
استفاده از اصطلاحات ایتالیایی
یکی دیگر از روشها برای نشان دادن تمپو در موسیقی، استفاده از اصطلاحات موسیقی است. اصولا در موسیقی کلاسیک برای بیان سرعت اجرا از اصطلاحات ایتالیایی استفاده میشود. این اصطلاحات هر کدام محدودهای از سرعت را نشان میدهند که در ابتدای قطعه نوشته میشوند. در ادامه به مهمترین آنها میپردازیم:
Largo
لاگرو یکی از کندترین تمپوها است و حالتی باشکوه، سنگین و عمیق دارد. این تمپو محدوهی سرعتی بین 40 تا 60 BPM دارد.
Adagio
تمپو آداجیو با وسعتی بین 66 تا 76 BPM برای قطعات عاشقانه و غمگین بسیار مناسب است.

Andante
آدانته به معنی «در حال قدم زدن» است و سرعتی معتدل و آرام دارد. محدودهی سرعتی این تمپو بین 76 تا 108 BPM است.
Moderato
مدراتو تمپویی متوسط و متعادلی است که نه خیلی کند است و نه خیلی سریع. این تمپو، سرعتی بین
108 تا 120 BPMدارد.
Allegro
آلگرو یکی از رایجترین تمپوهای سریع است که حالتی شاد و پرانرژی ایجاد میکند. محدودهی سرعت این تمپو بین 120 تا 156 است و اصولا قطعات شاد و پرانرژی در این تمپو ساخته میشوند.
Vivace
این تمپو به معنای سرزنده، بانشاط و چالاک است. به همین دلیل قطعات موسیقیای که با این تمپو ساخته میشوند، بسیار زنده، پرتحرک و پرانرژی هستند. که معمولاً سرعت آن بین 168 تا 176 ضرب در دقیقه است.
Presto
یکی از سریعترین تمپوهای موسیقی، تمپو پرِستو است که بین 180 تا 200 BPM سرعت دارد.

پرستیسیمو، سریعترین تمپوی متداول در موسیقی است که اجرای آن به مهارت بالایی نیاز دارد. و بیشتر از 200 ضرب در دقیقه است.
اصطلاحات رایج تغییر تمپو
گاهی در طول اجرای یک قطعه، سرعت موسیقی تغییر میکند. آهنگساز این تغییرات را با اصطلاحات خاصی مشخص میکند که در این بخش به آنها میپردازیم:
Accelerando (Accel.)
به معنی افزایش تدریجی سرعت است که در این حالت موسیقی کمکم تندتر میشود.
Ritardando (Rit.)
به معنی کاهش تدریجی سرعت است که نوازنده با دیدن این اصطلاح باید سرعت را به آرامی کم کند.
Rallentando
یکی دیگر از اصطلاحها برای کاهش تدریجی سرعت، Rallentando است.
A Tempo
این اصطلاح به معنای بازگشت به تمپوی اصلی قطعه پس از یک تغییر سرعت است.
Rubato
در این حالت نوازنده آزادی بیشتری در تغییر موقت سرعت دارد تا احساس موسیقایی را بهتر منتقل کند.
Fermata
علامتی که نشان میدهد یک نت یا سکوت باید بیشتر از مقدار معمول نگه داشته شود و بهطور موقت جریان تمپو را متوقف میکند.
چگونه حس تمپو را در خود تقویت کنیم؟
برای درک بهتر تمپو و کنترل آن بهتر است تمرینهای زیر را انجام دهید تا بتوانید تمپوهای مختلف بنوازید.
- تمرین روزانه با مترونوم؛
- شمردن ضربها هنگام نواختن؛
- شروع تمرین قطعات با سرعت پایین؛
- گوش دادن فعال به موسیقیهای مختلف؛
- افزایش تدریجی سرعت پس از تسلط کامل بر قطعه.
این روشها به مرور زمان باعث میشوند حس ریتم و کنترل تمپو در شما تقویت شود.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، تمپو یکی از مهمترین عناصر موسیقی است که سرعت اجرای یک قطعه را مشخص میکند. این عنصر نه تنها روی نظم و هماهنگی اجرا تأثیر میگذارد، بلکه نقش مهمی در انتقال احساسات و شخصیت موسیقی نیز دارد. آهنگسازان برای تعیین تمپو از اصطلاحات ایتالیایی یا واحد BPM استفاده میکنند و در طول قطعه نیز میتوانند با علائم مختلفی تغییرات سرعت را مشخص کنند. آشنایی با تمپو و تمرین منظم با مترونوم به هنرجویان کمک میکند اجرای دقیقتر، منظمتر و حرفهایتری داشته باشند و موسیقی را همانگونه که آهنگساز در نظر داشته است، به شنوندگان ارائه دهند.

اگر پیشتر هنرجوی موسیقی بودید ولی به دلیل مشغلههای کاری و خانوادگی آموزشتان را رها کردهاید، چرا آموزش آنلاین موسیقی را تجربه نمیکنید؟ در این شیوهی آموزشی شما بدون محدودیت مکانی و زمانی میتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.
ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان به همراه اساتید حرفهای خود به شما کمک میکنیم تا بدون دغدغه و در آرامش کامل موسیقی یاد بگیرید. فقط کافی است درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دهید تا کارشناسان ما در سریعترین زمان با شما تماس بگیرند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


