تولید صدای دلنشین از نی تا حد زیادی به انگشتگذاری درست بستگی دارد. به طور کلی انگشتگذاری روی نی چندان کار مشکلی نیست با این وجود طبیعی است که این کار برای هنرجویان مبتدی سخت باشد. اگر مدتی است که آموزش نی را شروع کردهاید ولی در انگشتگذاری دچار چالش هستید، این مقالهی آموزشی به شما کمک میکند تا با نحوه قرارگیری انگشتها روی نی آشنا شوید.
انگشتگذاری روی نی چگونه انجام میشود؟
برای پاسخ به این سوال، به ساز نی خود نگاه کنید، هر 5 سوراخ این ساز از پایین به بالا شمارهگذاری شدهاند پس انگشتهای دست چپ و راست هم باید شمارهگذاری شوند. درنتیجه انگشت کوچک دست راستتان، شماره یک را به خود اختصاص میدهد که به عنوان انگشت آزاد شناخته میشود. به این ترتیب انگشت دوم دست راستتان روی سوراخ اول، انگشت سوم بین سوراخ اول و دوم که حکم تکیهگاه را دارد، قرار میگیرند. سپس انگشت چهارم روی سوراخ دوم و انگشت پنجم یا همان انگشت شست زیر نی به صورت تکیه گاه قرار میگیرد.
حالا سراغ دست چپ میرسد، انگشت اول دست چپ هم مانند دست راست، آزاد است. انگشت دوم دست چپتان روی سوراخ سوم، انگشت سوم روی سوراخ چهارم انگشت چهارم روی سوراخ پنجم و سوراخ پشت ساز که ششمین سوراخ است به وسیله انگشت پنجم یا شست مسدود میشود.
برخی نوازندگان دست راست را بالاتر از دست چپ قرار میدهند اما این مسئله براساس عادت و راحتی نوازنده شکل میگیرد و هرکس میتواند با توجه به سلیقه خود این وضعیت را تغییر دهد.

حالتهای مختلف انگشتگذاری نی
پیش از یادگیری انگشتگذاری روی ساز نی باید با محدودههای صوتی در نی آشنا شوید. به طور کلی نی دارای 4 محدودهی صوتی است که شامل محدودهی بم، اوج، غیث و محدودهی پس غیث است. با توجه به این محدوده متوجه میشویم که با هر وضعیت انگشتگذاری قادر خواهیم بود که 4 صدای متفاوت در 4 محدوده مختلف نی ایجاد کنیم. در ادامه به بررسی حالات مختلف و روش صحیح انگشتگذاری در ساز نی میپرداریم:
حالت اول انگشت گذاری روی نی (دست بسته)
وضعیت اول یا حالت دست بسته، به حالتی گفته میشود که تمام انگشتان روی سوراخهای ساز قرار بگیرند. در این وضعیت لوله صوتی در بلندترین حالت خود است و نی بمترین صدای ممکن را ایجاد میکند. نوازندگان در این حالت میتوانند با تغییر زاویه لب و نی فشار را تغییر دهند و صدا را تا نیم پرده بمتر از حالت عادی هم تولید کنند.

حالت دوم (ر بم)
در حالت دوم، انگشت دوم دست راست از روی سوراخ اول برداشته میشود و بقیه انگشتان روی سوراخها باقی میمانند. در این حالت صدای تولید شده از ساز نت «ر» در محدوده بم است.
حالت سوم (می کرن و می بکار)
در این حالت، انگشت سوم دست راست از روی سوراخ دوم برداشته میشود و نوازنده قادر خواهد بود تا با فشار و نفس طبیعی در محدوده بم، نت «می کرن» را تولید کند. همچنین اگر نوازنده هوا را با فشار بیشتری درون نی بدمد میتواند نت «می بکار» را با همین انگشتگذاری بنوازد.
ممکن است تولید این اصوات و تشخیص فشار مناسب هوا در ابتدا کمی دشوار و گیج کننده باشد، اما هنرجویان با مدتی تمرین میتوانند صدای شفاف و مناسبی از ساز خود بگیرند.
حالت چهارم (می بمل)
در حالت چهارم از انگشتگذاری روی نی، نوازنده میتواند نغمه «می بمل» را در محدوده بم ایجاد کند. برای ایجاد این نت باید انگشت سوم به صورت نصفه روی سوراخ دوم از پایین قرار داده شود. (به این حالت نیم انگشت هم میگویند). دقت کنید که در این حالت نوازنده فقط باید نیمه بالایی سوراخ را نگه دارد و نیمه پایینی باز میماند.
استفاده از این حرکت در سرعت بالا دشوار است و به تمرین زیادی احتیاج دارد. اما تا زمانی که برای انجام این تکنیک به تسلط برسید میتوانید با سرعت پایین این انگشتگذاری را در قطعات مختلف به کار بگیرید.
حالت پنجم (فا)
برای نواختن نت «فا»، هر دو انگشت دست راست از روی سوراخها برداشته میشود و در همین حال انگشت سوم دست چپ هم از روی سوراخ سوم برداشته میشود. صدایی که با این شیوه انگشتگذاری روی نی تولید میشود نت «فا» خواهد بود.
حالت ششم (فا دیز)
نواختن صدای «فا دیز» هم مثل می بمل نیاز به تکنیک نیم انگشت دارد، انگشتگذاری این نت هم همانند انگشتگذاری نت فا است. نوازندگان چیرهدست میتوانند با همین انگشتگذاری صدای «فا سری» را نیز تولید کنند.
حالت هفتم (سل بم)
برای ایجاد نت «سل» در محدوده بم ساز نی، باید انگشت شست دست چپ سر جای خود بماند و مابقی انگشتها را از روی سوراخها برداریم. تعداد محدودی از نوازندگان میتوانند در این حالت نت سل را در محدوده پس غیث اجرا کنند.
حالت هشتم (دست باز)
حالت دست باز به موقعیتی گفته میشود که تمام انگشتان از روی سوراخها برداشته شوند. این حالت زیرترین صدای ممکن در هر محدوده صوتی را تولید میکند.
صوتی که در این حالت تولید میشود در محدوده بم نت «لا» خواهد بود. اگر در همین حالت نوازنده زاویه ساز یا لبهای خود را تغییر دهد، میتواند نت «سی بمل» را هم به صورت پیوسته به لا تولید کند. این حالت انگشتگذاری نی در آواز دشتی و با شاهد «لا» کاربرد بسیار زیادی دارد.
با هر یک از این انگشتگذاریها میتوانیم چهار صدا در محدودههای مختلف ساز نی تولید کنیم، همچنین با استفاده از نیم انگشت میتوان فواصل فرعی و برخی از نیم پردهها و ربع پردهها را اجرا کرد.

آیا شما هم این اشتباهات را انجام میدهید؟
بسیاری از مبتدیان هنگام یادگیری انگشتگذاری با اشتباهاتی مواجه میشوند که این اشتباهات مانعی سر راه پیشرفت آنها به شمار میروند. اگر شما هم این اشتباهات را انجام میدهید، باید هرچه زودتر اقدام به اصلاح آنها کنید. بدون شک با انجام تمرینات اصولی برای انگشتگذاری نی، این اشتباهات حل میشوند. رایجترین اشتباهات هنرجویان در انگشتگذاری نی شامل موارد زیر میشود.
- فشار زیاد به نی که موجب خستگی دست و ناهماهنگی میشود.
- پوشاندن ناقص سوراخها که صدای خفه یا ناهنجار ایجاد میکند.
- نگهداشتن نی با انگشت شست جلو که باعث برهم خوردن تعادل ساز میشود.
- نفسگیری همزمان با جابهجایی انگشتها که منجر به قطع صدای پیوسته و اجرای یکدست میشود.

نتیجهگیری
همانطور که متوجه شدید، یادگیری انگشتگذاری روی نی یکی از مهمترین مراحل در مسیر نوازندگی این ساز است. هرچند در ابتدا ممکن است دشوار بهنظر برسد، اما با تمرینهای مستمر، دقت در جزئیات و شنیدن صدای ساز خود، میتوانید به تسلط کامل در این زمینه دست پیدا کنید. البته که در این مسیر، باید با صبر و علاقه پیش بروید و همچنین مشاهده نوازندگی اساتید هم کمک زیادی به شما میکند.

در نهایت فراموش نکنید که همه چیز از آموزش درست و اصولی آغاز میشود، پس بهتر است که اولین قدم را محکم بردارید. در این راستا ما در وب نوازان با کمک اساتید مجرب و بادانش خود به شما کمک میکنیم تا نینوازی را گامبهگام و اصولی یاد بگیرید. لازم به ذکر است که شیوهی آموزشی ما آنلاین است و در این حالت شما بدون هیچگونه محدودیت مکانی و زمانی میتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید. در نهایت اگر هنوز مطمئن نیستید و یا سوال و ابهامی ذهنتان را درگیر کرده است، راهنمایی تخصصی و رایگان کارشناسان ما را از دست ندهید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


