وقتی برای اولین بار تصمیم گرفتم که رستا را در کلاس موسیقی کودک ثبت نام کنم، صرفا میخواستم که آموزش موسیقی را هم تجربه کند. من معتقد بودم که رستا باید کلاسهای مختلف را تجربه کند تا بتوانیم به علاقه و استعداد اصلیاش پی ببریم. به همین خاطر تا پنج سالگیاش در کلاسهای نقاشی، خلاقیت، شعرخوانی، لگو، زبان و شنا شرکت کرده بود. وقتی که متوجه شدم برای کودکان زیر هفت سال هم که هیچ چیزی از موسیقی نمیدانند، به طور تخصصی دورههای آموزشی برگزار میشود، فکر کردم، بد نیست که رستا این دوره را هم تجربه کند. به همین خاطر، خودم هم دقیقا نمیدانستم که منظور از اموزش ارف به کودکان چیست؟ و شیوه آموزش موسیقی کودک چگونه است؟
موسیقی کودک چیست؟
من تصور میکردم که قرار است رستا از همان ابتدا به طور تخصصی یک ساز را به شکل اصولی و علمی یاد بگیرد و راستش بابت این موضوع نگران هم بودم. فکر میکردم که حوصله رستا به این نوع آموزش قد نمیدهد و خیلی زود دلزده میشود. اما تازه وقتی که کارشناسان آموزشگاه کمی توضیح دادند که موسیقی ارف چیست؟ و چه تفاوتی با موسیقی بزرگسالان دارد؟ متوجه اشتباهم شدم.
درواقع با توضیحاتی که به من داده شد، متوجه شدم ماجرا برای سن رستا کمی متفاوت است. چون در این نوع آموزش، هدف فقط این نیست که کودک بتواند یک قطعه را با ساز اجرا کند؛ بلکه مهمتر از آن این است که با مفاهیمی مثل ریتم، ملودی، صدا، سکوت، ضرب، گوش دادن و بیان موسیقایی آشنا شود.
همچنین متوجه شدم که رویکردهای مختلفی برای آموزش موسیقی به کودکان وجود دارد که رویکرد ارف، رایجترین روش است. در این شیوهی آموزشی، یادگیری موسیقی میتواند از یک بازی ساده شروع شود. مثلاً دست زدن با یک الگوی ریتمیک، تکرار یک جمله کوتاه، حرکت کردن با موسیقی یا نواختن یک ساز ساده، همگی میتوانند بخشی از آموزش موسیقی باشند.
کارل ارف، آهنگساز و موسیقیدان آلمانی به همراه گونیلد کیتمن این شیوه را به شکلی توسعه دادند که کودک به جای اینکه فقط درباره موسیقی اطلاعات بگیرد، خودش آن را تجربه کند. در روش ارف، کودک فقط شنونده نیست. او در فرآیند موسیقی حضور دارد؛ میخواند، حرف میزند، دست میزند، حرکت میکند، ساز میزند، ریتم میسازد و گاهی ایده موسیقایی خودش را امتحان میکند.
بلز، فلوت ریکوردر و طبلک از اصلیترین و در عینحال ابتداییترین سازهایی هستند که در این دوره به کودکان آموزش داده میشود. اکثر اساتید موسیقی کودک این دوره را با ساز بلز یا زیلوفون شروع میکنند.

شیوه آموزش به کودکان در دوره ارف، چگونه است؟
کارشناسان آموزشگاه به من توضیح دادند که در این رویکرد آموزشی، نتخوانی، ریتم و مفاهیم پایه به صورت غیرمستقیم به کودک آموزش داده میشود. درواقع با استفاده از اسامی حیوانات و شخصیتهای موردعلاقهشان، دست زدن، پایکوبی و … به کودکان آموزش داده میشود.
ترکیب این حرکات و ریتمهای موزون به تدریج باعث بهبود درک موسیقایی کودک میشود. کودکان با حرکات بدنشان نسبت به ریتمها واکنش نشان میدهند و درنتیجه، راحتتر ریتم را یاد میگیرند. این روند باعث میشود مفاهیمی که در حالت تئوری برای کودک خشک و دشوار به نظر میرسند، به یک تجربه قابل لمس تبدیل شوند.
این اتفاق برای رستا هم افتاد. هرچند که در ابتدا کمی خجالت میکشید ولی آرامآرام با بقیهی بچهها همراه شد. وقتی مربی از بچهها خواست یک الگوی ریتمیک را با دست تکرار کنند، رستا چند ثانیه فقط نگاه کرد. بعد آرام دست زد. بار دوم محکمتر. بار سوم آنقدر ذوق کرد که خودش جلوتر از بقیه شروع کرد!
وقتی به خانه برمیگشتیم از او پرسیدم که کلاسش چطور بود و او جواب داد که همه چیز خیلی خوب بوده. گفت که قرار است دوباره همان بازی را جلسه بعد هم انجام دهند! وقتی پرسیدم که کدام بازی را؟ گفت: «همونی که باید صبر میکردیم صدای خانوم تموم بشه، بعد ما میزدیم». آن موقع هنوز نمیدانستم همین بازیهای ساده قرار است چه چیزهایی را در او تقویت کنند.

مزایای گذراندن دوره ارف برای کودکان
به مرور زمان متوجه شدم که موسیقی چه تاثیرات مثبتی در رستا ایجاد کرده است و درک موسیقایی او نسبت به قبل واقعا تغییر کرد. البته که تغییرات فقط به اینجا محدود نشد چون همزمان با یادگیری موسیقی، عملکرد رستا در کلاس خلاقیت هم بهتر از قبل شد.
به همین دلیل من متوجه شدم که آموزش موسیقی کودک فقط از کودک یک نوازنده نمیسازد بلکه حضور فعال کودک در فعالیتهای موسیقایی میتواند مهارتهای مختلفی را در او تقویت کند. مهارتهایی مانند:
تقویت حس ریتم و گوش موسیقایی
کودک با شنیدن و تکرار الگوهای صوتی، بهتدریج تفاوت بین صداها، ضربها و الگوهای ریتمیک را بهتر تشخیص میدهد. این تجربه میتواند پایه مناسبی برای ادامه آموزش موسیقی و یادگیری ساز در سالهای بعد باشد.
افزایش خلاقیت
در موسیقی ارف، کودک فقط یک الگوی از پیش تعیینشده را اجرا نمیکند. بداههپردازی و ساختن الگوهای جدید نیز بخشی از فرآیند آموزش است. بنابراین کودک فرصت پیدا میکند ایده خودش را امتحان کند و ببیند چه صدایی ایجاد میشود.
تقویت هماهنگی حرکتی
دست زدن، حرکت کردن، نواختن ساز و هماهنگ کردن حرکات با ریتم، کودک را وادار میکند همزمان به صدا و حرکت توجه کند.
تقویت مهارتهای اجتماعی
بخشی از فعالیتهای موسیقی کودک به شکل گروهی انجام میشود. کودکان باید به صدای یکدیگر گوش بدهند، زمان ورود خود را تشخیص دهند و با دیگران هماهنگ شوند. به همین دلیل، موسیقی میتواند فرصتی برای تمرین همکاری و مشارکت نیز باشد.

ایجاد رابطه مثبت با موسیقی
اما به نظر من یکی از مهمترین مزایای موسیقی کودک این است که کودک از همان ابتدا موسیقی را با تجربهای خشک و اجباری نمیشناسد. وقتی یادگیری با بازی، حرکت و کشف کردن همراه باشد، کودک فرصت بیشتری برای ارتباط طبیعی با موسیقی پیدا میکند.
منظور از درک موسیقایی کودک یعنی چه؟
من به مرور متوجه شدم که آموزش موسیقی به کودکان فقط این نیست که او بتواند یک قطعه را بنوازد. بلکه بخش مهم ماجرا، افزایش درک موسیقایی بچه است. یعنی کودک کمکم بتواند تفاوت صداها را بشنود، ریتم را تشخیص دهد، متوجه تند و کند شدن موسیقی شود، الگوهای تکرارشونده را بشناسد و با دقت به چیزی که میشنود، واکنش نشان دهد.
یک روز در ماشین، همان آهنگی را گذاشته بودم که رستا قبلاً هم چند بار آن را شنیده بود. اما این بار وسط آهنگ یکباره گفت: «مامان، اینجا دوباره همون قسمت قبلی اومد!»
صدایش آنقدر مطمئن بود که صدای ضبط را کم کردم، به او نگاه کردم و گفتم: «از کجا فهمیدی؟» شانههایش را بالا انداخت و گفت: «چون همون بود دیگه!»
قطعا برای یک بزرگسال این مورد چیز عجیبی نیست، اما برای من جالب بود که رستا دیگر فقط موسیقی را به عنوان صدایی که در پسزمینه پخش میشود، نمیشنید. بلکه دخترک من الان دیگر میتوانست به ساختار آن گوش دهد و الگوها را تشخیص دهد.
همچنین موسیقی به او کمک کرده بود تا احساسات مختلف را بهتر بشناسد و بتواند دربارهی آنها حرف بزند. یک بار بعد از شنیدن یک قطعه آرام گفت: «این آهنگه انگار ناراحته.» من بلافاصله از او پرسیدم: «چرا فکر میکنی ناراحته؟»
جواب دقیقی نداشت. اما همین که توانسته بود یک حس را از موسیقی بگیرد و دربارهاش حرف بزند، برایم جالب بود.

چرا آموزش آنلاین موسیقی را انتخاب کردیم؟
چند ماهی که از کلاس رستا گذشت، متوجه شدم که یادگیری موسیقی را دوست دارد. حتی به فکر این بودم که بعد از تمام کردن دوره ارف، آموزش پیانو را به شکل تخصصی شروع کند. اما یک مشکل مهم داشتیم و آن هم این بود که آموزشگاه از خانهی ما خیلی دور بود و این رفتوآمد، هم رستا را خیلی خسته میکرد و هم من از کار و زندگی میافتادم. گاهی فقط برای یک جلسه کوتاه موسیقی، بخش زیادی از بعدازظهرمان در مسیر میگذشت.
وقتی که دوستم متوجه مشکل ما شد، پیشنهاد داد که آموزش آنلاین موسیقی را امتحان کنیم. گفت که پسرش به مدت دو سال است که به این شکل، گیتار یاد میگیرد. ولی من کمی شک داشتم که رستا بتواند با این شیوهی آموزش، ارتباط برقرار کند. به همین دلیل ترجیح دادم که بیگدار به آب نزنم.
تصمیم گرفتم که به همان آموزشگاهی که دوستم پیشنهاد داده بود، زنگ بزنم و ابتدا درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنم. بعد از گفتوگو با کارشناسان آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان متوجه شدم که این آموزشگاه سابقهی زیادی در آموزش موسیقی به کودکان دارد. کمی درباره ویژگیهای اخلاقی رستا توضیح دادم، درباره شیوه آموزشیشان پرسیدم، نظرات مادران هنرجوهای سابق این آکادمی را خواندم. و در نهایت ترجیح دادم که این شیوهی آموزشی را نیز امتحان کنم.

برای من مهم بود که کلاس فقط یک ویدئو یا محتوای ضبطشده نباشد تا رستا بتواند با مربی ارتباط مستقیم داشته باشد. به همین دلیل وقتی متوجه شدم که کلاس آنلاین موسیقی آکادمی وب نوازان به شکل تصویری و با ارتباط مستقیم با استاد برگزار میشود، خیالم راحت شد.
از طرف دیگر، حذف رفتوآمد برایمان تفاوت زیادی ایجاد کرد. حالا روز کلاس، لازم نبود عجله کنیم، در مسیر بمانیم یا بخشی از زمانمان را صرف رفتوآمد کنیم. بعد از مدتی هم رستا، کمکم به این شکل از کلاس عادت کرد. حتی بعضی روزها قبل از شروع کلاس خودش میرفت وسایلش را آماده میکرد و منتظر میشد تا کلاسش شروع شود.
نتیجهگیری
تجربهی من به عنوان یک مادر دغدغهمند نشان داد که موسیقی کودک قرار نیست فقط کودک را با چند ساز آشنا کند. هدف اصلی میتواند ایجاد یک تجربه واقعی برای کودک باشد. تجربهای که در آن کودک گوش میدهد، میخواند، حرکت میکند، ریتم میگیرد، ساز میزند و گاهی حتی ایده موسیقایی خودش را خلق میکند.
با داشتن چنین نگاهی، مهم نیست که کودک از همان روزهای اول بتواند یک قطعه دشوار را بنوازد. مهمتر این است که موسیقی برای او به تجربهای قابل فهم، جذاب و خلاقانه تبدیل شود؛ تجربهای که میتواند بعدها مسیر او را برای انتخاب ساز و ادامه آموزش موسیقی روشنتر کند.
موسیقی کودک فرصتی است برای اینکه بچه قبل از نوازنده شدن، شنونده خوبی شود؛ قبل از نت خواندن، موسیقی را تجربه کند و قبل از اینکه اسم مفاهیم موسیقی را بداند، کمکم زبان آن را بشناسد.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


