گرم کردن قبل از تمرین نوازندگی و آواز خواندن به ویژه در آغاز آموزش موسیقی یک ضرورت است. درواقع حرفهای یا غیرحرفهای عمل کردن شما از همینجا مشخص میشود. نوازندگان حرفهای گرم کردن را سرسری نمیگیرند و میدانند که برای بهتر و راحتتر نواختن باید جسم و ذهنشان را آماده کنند. هرچه عضلات شما نرمتر باشند، نوازندگی راحتتر پیش میرود و نتیجه، شنیدنیتر میشود. پس اگر میخواهید کیفیت نوازندگیتان، سلامت بدنتان، تمرکز ذهنتان را بیشتر کنید و از آسیبهای احتمالی پیشگیری کنید، گرم کردن را جدی بگیرید. ما در این مقاله، بهصورت جامع بررسی میکنیم که:
- چرا گرم کردن برای همهی نوازندگان مهم است؟
- گرم کردن دست، بدن و ذهن چه نقشی در نوازندگی دارد؟
- آیا گرم کردن برای همهی سازها یکسان است یا تفاوت دارد؟
گرم کردن قبل از تمرین نوازندگی یعنی چه؟
تا بهحال بدون آمادگی قبلی کوه رفتهاید؟ یا پیش آمده که بعد از مدتها یکجانشینی، یکباره یک مسیر طولانی را پیادهروی کنید؟ اگر یک همنورد یا همراه هم پیشتان بوده باشد که اهل کوهنوردی و ورزش باشد، احتمالا مجبور شده است سرعتش را کم کند تا همپای شما شود. تازه آهسته پیش رفتن، نفس کم آوردن و متوقف شدن در یک مرحله، اول ماجراست. ماجرای اصلی اصولا فردای آن روز خودش را نشان میدهد. وقتی که صبح میخواهید از جایتان بلند شوید ولی نمیتوانید قدم از قدم بردارید. پهلوهایتان حسابی درد میکنند و عضلات پاهایتان گرفته است. اصولا اینجور موقعها بارها خودمان را شماتت کردهایم که چرا بدون آمادگی قبلی این کار را کردهایم!
نواختن ساز یا آواز خواندن بدون آمادگی و گرم کردن هم دقیقا همینطور است. یعنی هم سرعت نواختنتان کم میشود، هم بعدها درد عضلاتتان بالا میگیرد. تازه ممکن است که انگیزهتان را هم از دست بدهید.
البته که گرم کردن فقط مختص عضلات بدنتان نمیشود، شما باید پیش از تمرین عضلات ذهنتان را هم آماده کنید. چون مغز از کارهایی یکهویی اصلا خوشش نمیآید و کلی طفره میرود و چه بسا با برجسته کردن نقاط ضعف، انگیزهتان را هم کم کند.
با این حساب، گرم کردن قبل از تمرین نوازندگی و خوانندگی به مجموعهای از تمرینها و آمادهسازیها گفته میشود که قبل از نواختن ساز انجام میگیرد تا بدن و ذهن نوازنده بهتدریج وارد شرایط تمرین شوند. گرم کردن درست و اصولی شامل مراحل زیر است:
- گرم کردن کلی بدن؛
- گرم کردن دستها؛
- گرم کردن ذهن و تمرکز.
نادیده گرفتن هرکدام از این بخشها میتواند کیفیت تمرین را کاهش دهد و در بلندمدت باعث آسیب شود. در ادامه به اهمیت هر کدام از این بخشها میپردازیم.

اهمیت گرم کردن بدن قبل از نوازندگی
احتمالا با توضیحاتی که تا به اینجا ارائه شد، متوجه اهمیت گرم کردن بدن شدهاید. واقعیت این است که گرم کردن اصولی و درست، حکم پی ساختمان را برای نوازندگی و خوانندگی دارد. اگر این پی وجود نداشته باشد و یا خیلی سست باشد، عناصر دیگر هم نادرست انجام میشوند و احتمال فروریختنشان هم زیاد است. مثل نشستن یا ایستادن نادرست، خشکی شانهها، گرفتگی گردن یا ستون فقرات، همگی میتوانند مستقیماً روی صدا و کنترل ساز تأثیر بگذارند. با این حساب فواید گرم کردن عضلات بدن و ذهن شامل موارد زیر هستند:
- بهبود تعادل و وضعیت بدنی؛
- کاهش تنش در گردن، شانه و کمر؛
- افزایش آزادی حرکت هنگام نوازندگی؛
- افزایش تمرکز و دقت هنگام نوازندگی؛
- جلوگیری از انتقال فشار اضافی به دستها؛
- افزایش جریان خون در عضلات و رسیدن مواد مغذی بیشتر به عضلات.
اهمیت گرم کردن دستها در نوازندگی
برای نوازنده دست یعنی همه چیز! پس باید از این مهمترین ابزار خود درست استفاده کنید تا بتواند سالیانسال با حرکات سریع و ظریف که از شانه شروع میشود و به ساعد، مچ، کف دست و در نهایت به انگشتهایتان میرسد، بنوازد. بدون شک اگر این عضلات بدون آمادگی وارد تمرین شوند، احتمال خستگی و آسیب بهشدت افزایش مییابد. دلیل اهمیت گرم کردن دستها موارد زیر هستند:
- کنترل بهتر فشار و حرکت؛
- بالا رفتن انعطافپذیری مفاصل؛
- افزایش جریان خون در انگشتان؛
- کاهش خطر التهاب تاندون و درد مچ.
اگر نوازندهی یکی از سازهای کوبهای، زهی و یا کلاویهای هستید، به هیچ وجه گرم کردن دستهایتان را دستکم نگیرید.

نقش گرم کردن ذهن در تمرین نوازندگی
خیلی از هنرجویان به اهمیت گرم کردن بدن و دست پیش از نوازندگی آگاه هستند، اما گرم کردن ذهن را دستکم میگیرند. به همین دلیل با ذهنی غیرمتمرکز تمرین میکنند و خب معلوم است که نتیجه چه میشود. یادتان باشد که دلیل خیلی از مشکلات نوازندگی ریشهی ذهنی دارند و به عدم تمرکز، عجله داشتن، بیحوصلگی، اضطراب و … میرسد. درحالیکه اگر قبل از تمرین ذهنتان را آماده کنید، خیلی راحت با شما کنار میآید و همراهیتان میکند و باعث:
- افزایش تمرکز؛
- کاهش استرس و تنش؛
- ورود آگاهانه به فضای موسیقی؛
- بهبود کیفیت بیان و احساس در نوازندگی؛
- و … منتهی میشود.
آیا فرآیند گرم کردن برای همهی سازها یکسان است؟
همهی نوازندهها باید روی آمادهسازی عمومی بدن، آزادسازی شانه و گردن و تمرکز ذهن کار کنند. درواقع بخشی از تمرینها برای همهی نوازندهها یکسان است ولی از سوی دیگر شما با توجه به سازی که مینوازید باید روی گرم کردن بخشهای خاصی از عضلات خود تمرکز کنید. مثلا برای نوازندهی تار، گرم کردن عضلات دهان و لب و نحوهی درست نفسگیری هیچ کاربردی ندارد ولی اتفاقا یک نینواز یا آوازخوان باید روی این عضلات تمرکز کند. به طور کلی هر خانوادهی ساز، نیازهای خاص خودش را دارد که در ادامه به آنها میپردازیم:
شیوه گرم کردن دست در نوازندگی سازهای زهی، آرشهای و مضرابی
اگر یکی از سازهای ویولن، کمانچه، گیتار، تار، سهتار ، عود و سنتور را مینوازید روی تمرینهای گرم کردن زیر تمرکز کنید:
- مچ دست؛
- انگشتان و مفاصل ریز؛
- کنترل فشار روی سیمها؛
- هماهنگی دست راست و چپ.
در سازهای زهی، حرکات ظریف و دقیق بسیار زیاد است. گرم نکردن باعث سفتی دست و افت کیفیت صدا میشود.

گرم کردن در سازهای کوبهای
نوازندگان سازهای کوبهای مانند دف، تنبک، داربوکا، کاخن، درامز و … باید تمرکز خود را روی آمادهسازی و گرم کردن بخشهای زیر بگذارند:
- ساعد و مچ؛
- آمادگی ریتمیک بدن؛
- انعطافپذیری انگشتان؛
- کنترل ضربه و برگشت دست.
اگر نوازندهی یکی از سازهای کوبهای هستید، باید بدانید که بیش از دیگران در معرض آسیبهای تاندونی هستند و گرم کردن آنها حیاتی و مهم است.

گرم کردن در سازهای کلاویهای
به عنوان یک پیانیست یا ارگنواز باید بدانید که اگر دستها و بدنتان را گرم نکنید، خیلی زود خسته میشوند و درد میگیرند. تمرینهای گرم کردن دست در سازهای کلاویههای روی بخشهای زیر تمرکز دارند:
- مچ و ساعد؛
- وزن دست؛
- استقلال انگشتان؛
- هماهنگی دو دست.

گرم کردن در سازهای بادی
نوازندگان سازهای بادی باید مسیر دیگری را برای گرم کردن بدنشان طی کنند و روی بخشهای دیگری از عضلات بدن خود تمرکز کنند. پس اگر یکی از سازهای نی، فلوت، کلارینت، ساکسیفون و ترومپت را مینوازید حتما به بخشهای زیر توجه کنید:
- تنفس صحیح؛
- کنترل جریان هوا؛
- عضلات لب و صورت؛
- وضعیت بدن و ستون فقرات.
یادتان باشد که بدن شما نقش مستقیمی در تولید صدا دارد و بدون گرم کردن، صدایی که از سازتان بیرون میآید، ناپایدار و خستهکننده است.

آموزش گرم کردن قبل از نوازندگی
حالا که با اهمیت، فواید و دلایل گرم کردن قبل از تمرین نوازندگی آشنا شدید خوب است که با چند تکنیک کلی گرم کردن دستها و بدن نیز آشنا شوید.
- در مرحلهی اول، بهتر است کل بدن را خیلی کوتاه و ملایم گرم کنید. صاف بایستید یا روی صندلی بنشینید، چند نفس عمیق بکشید و همراه با بازدم، شانهها را رها کنید. سپس گردن را خیلی آرام به چپ و راست متمایل کنید (نه چرخش کامل و ناگهانی)، بعد شانهها را چند بار به جلو و عقب بچرخانید. این حرکات ساده کمک میکنند تنشهایی که معمولاً بهصورت ناخودآگاه در ناحیهی گردن و شانه جمع میشوند، قبل از نوازندگی آزاد شوند. اگر این نواحی سفت باشند، مستقیماً روی دستها و کیفیت نوازندگیتان اثر میگذارند.
- در مرحلهی بعد، تمرکز اصلی را روی دستها و بازوهایتان بگذارید. نحوه گرم کردن دستها قبل از نوازندگی به این صورت است که ابتدا دستها را مقابل بدن نگه دارید و مچها را بهآرامی در هر دو جهت بچرخانید. سپس کف دستها را به هم بمالید تا کمی گرم شوند.
- برای گرم کردن انگشتانتان، میتوانید هر انگشت را جداگانه به آرامی بکشید و رها کنید، یا دستتان را مشت کنید و بهنرمی باز کنید. ماساژ ملایم ساعد، از مچ تا آرنج هم یکی از تکنیکهای بسیار مؤثر است. چون بسیاری از عضلات کنترلکنندهی انگشتان در همین ناحیه قرار دارند و گرم شدن آنها نقش مهمی در روانتر شدن حرکت انگشتانتان دارد.
- در نهایت، قبل از اینکه قطعه یا تمرین اصلی را شروع کنید، کمی ادای نواختن را درآورید، مثلا روی هوا انگشتگذاری کنید یا حرکات آرامی شبیه مضراب و آرشهکشی را اجرا کنید، بدون اینکه به سرعت یا قدرت فکر کنید. این کار به مغز و عضلات فرصت میدهد با هم هماهنگ شوند. بعضی از اساتید هم توصیه میکنند که برای گرم کردن از نواختن گامهای ساده شروع کنید. گاهی هم بداههنوازی میتواند کمک زیادی بکند.
یادتان باشد گرم کردن قرار نیست طولانی یا خستهکننده باشد؛ ۵ تا ۱۰ دقیقه گرم کردن درست و منظم، هم از آسیبهای بدنی جلوگیری میکند و هم باعث میشود تمرینتان از همان ابتدا با احساس راحتی و تمرکز شروع شود.

نتیجهگیری
پس همانطورکه مطالعه کردید گرم کردن قبل از نوازندگی و خوانندگی به ویژه برای هنرجویان مبتدی کاملا ضروری است. زیرا بدن هنرجویان مبتدی هنوز به فشار نوازندگی عادت نکرده است، معمولاً تنش بیشتری را تجربه میکنند و روی عضلات خود، کنترل کمتری دارند.
گرم کردن قبل از تمرین نوازندگی، ضمن اینکه آسیبهای فیزیکی را کاهش میدهد، باعث افزایش کیفیت تمرین و نوازندگیتان میشود. پس اهمیت گرم کردن را دست کم نگیرید. اصلا مهم نیست که چه سازی مینوازید؛ اگر بدن و ذهنتان آماده نباشد، موسیقی هم آنطور که باید جریان پیدا نمیکند. یادتان باشد، موسیقی از انگشتان یا نفسهای شما شروع نمیشود، بلکه از بدن و ذهنتان آغاز میشود.
اصولا آموزشگاههای معتبر و اساتید مجرب به هنرجویان خود آموزش میدهند که چطور عضلات بخشهای مختلف خود را تقویت و گرم کنند تا بهتر بنوازند. عدم آموزش درست چه بسا باعث ایجاد مسائل و مشکلات زیادی شود. پس مهم است که آموزش را از کجا و زیرنظر چه استادی آغاز میکنید. برخی از افراد هم به دلیل عدم دسترسی به آموزشگاههای معتبر، راضی به آغاز آموزش موسیقی در آموزشگاههای سطح پایین می شوند. درحالیکه آموزش آنلاین موسیقی این محدودیت را رفع کرده است.

در این میان مهمترین تخصص آکادمی وب نوازان، ارائهی آموزش آنلاین موسیقی است. زیرا سالهاست در این زمینه فعال است و طی این سالها هنرجویان زیادی در کلاس آنلاین موسیقی وب نوازان شرکت کرده و موسیقی یاد گرفتهاند. اگر شما هم دوست دارید که پا به دنیای موسیقی بگذارید ولی محدودیتهای مکانی و زمانی دستوپایتان را بستهاند، چرا آموزش آنلاین را امتحان نمیکنید؟ برای شروع میتوانید از راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی شروع کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


