تنبک به عنوان یک ساز کوبهای که نقش خاصی نیز در موسیقی ایرانی بازی میکند، صدای بسیار شفاف و پرطنینی دارد. همین صدای قدرتمند گاهی دستوپای هنرجویان را هنگام تمرین میبندد. زیرا صدای آن به سادگی در کل فضا پخش میشود و برای سایر اعضای خانواده و همسایهها مزاحمت ایجاد میکند. این موضوع در زندگی آپارتماننشینی بیشتر خودش را نشان میدهد. با این حساب، راه چاره چیست؟ آیا باید از خیر تمرین کردن گذشت و عطای تنبکنواز شدن را به لقایش بخشید یا دنبال راهکاری برای کاهش صدای تنبک شد؟ در این مقاله به این سوال پاسخ میدهیم و شما را راهنمایی میکنیم تا بدون دغدغه و با آرامش، روند یادگیری خود را ادامه دهید.
کاهش صدای تنبک هنگام تمرین، چگونه امکانپذیر است؟
احتمالا وقتی که آموزش تنبک را آغاز کردید هنور نمیدانستید که هنگام تمرین این ساز با چه تجربیاتی روبروخواهید بود؟ ولی با این وجود آیا راهکار خاصی برای کاهش صدای این ساز وجود دارد؟ یا اینکه باید به دنبال مکان دیگری برای تمرین باشید؟ در گذشته و در خانه های ویلایی قدیمی، زیرزمین بهترین مکان برای تمرین در هر ساعتی از شبانه روز بود اما در زندگی آپارتمان نشینی امروزی هم هر چالشی راهحلی دارد. قطعا شما میتوانید با صدای کم، اقدام به تمرین تنبک کنید. در ادامه به روشهای تمرین تنبک با صدای کم، میپردازیم.
شناخت منبع صدا در تنبک
پیش از هر چیز شما باید با نحوهی ایجاد صدا در تنبک آشنا شوید. باید بدانید که در این ساز چه مکانیزمهایی دستبهدست هم میدهند تا صدایی از آن خارج شود. با دانستن این نکته، پیدا کردن راهکار نیز ساده میشود.
جالب است بدانید که سطح پوست تنبک (که معمولاً از پوست طبیعی یا مصنوعی ساخته میشود)، با ضربهی انگشتان و کف دست به ارتعاش درمیآید. در مرحلهی بعد، بدنهی چوبی ساز این ارتعاش را تقویت و در نهایت از راه گلویی یا نفیر پخش میکند. بنابراین برای کاهش صدا باید روی دو نقطهی اصلی تمرکز کنید:
- پوست تنبک: جایی که صدا تولید میشود.
- کاسهی چوبی تنبک: جایی که صدا تشدید و طنیندار میشود.

قرار دادن پارچه نخی داخل تنه تنبک
حالا که با مکانیسم تولید صدا در ساز تنبک آشنا شدید و متوجه شدید که پوست و بدنهی ساز در تولید صدا نقش اساسی را دارند باید توجه خود را روی این دو بخش بگذارید. برای کاهش صدا در این بخشها، شما میتوانید یک پارچهی نخی را در فضای داخلی سازتان قرار دهید و به این شکل تا حد زیادی جلوی صدای زیاد ساز گرفته شود. توجه کنید که حتما از پارچهی نخی استفاده کنید و از تمیز بودن آن مطمئن شوید. ضمن اینکه هیچگونه چیز زبری نباید به پارچه وصل باشد. همچنین پارچهی شما باید به اندازهای باشد که داخل ساز را به طور کامل بپوشاند و فضای خالی باقی نماند.
استفاده از موانع نرم روی پوست تنبک
یکی دیگر از کارهایی که میتوانید برای کاهش صدای تنبک انجام دهید این است که یک لایهی نرم روی پوست سازتان قرار دهید. اگر درحال تمرین الگوهای ریتمی و تکنیکهای دست هستید، این روش بسیار مناسب است. مثلا میتوانید:
- یک تکه پارچهی نخی یا حولهی کوچک را روی پوست تنبک بیندازید. هرچه ضخامت پارچه بیشتر باشد، صدا نرمتر و کمتر میشود.
- یک لایهی نازک از فوم سبک را روی پوست، قرار دهید. این کار صدا را بهشدت کاهش میدهد و همچنان حس ضربهزدن را حفظ میکند.
- برخی هنرجویان از روکشهای تمرینی دستساز استفاده میکنند. این روکشها شبیه یک دایرهی پارچهای کشدار هستند که روی پوست تنبک محکم میشوند.
البته توجه کنید، پوششی که روی پوست میاندازید نباید آنقدر سفت باشد که مانع از وارد شدن ضربه شما به ساز شود. چون این موضوع میتواند روی تکنیک نوازندگیتان اثر منفی بگذارد.
آکوستیک کردن اتاق تمرین با عایقهای صوتی
یکی از ویژگیهای استودیوهای ضبط، آکوستیک بودن آنها است. البته که عایقبندی حرفهای، هزینهی زیادی دارد و مشخص است که هنرجوی مبتدی از پس چنین هزینههایی برنمیآید. ولی میتوانید از چنین اتاقهایی ایده بگیرید و کارهای جایگزینی انجام دهید.
برای مثال میتوانید اتاقی که در آن تمرین میکنید را با شانههای تخممرغ، آکوستیک کنید. یا اینکه در و دیوار اتاق را با پردههای ضخیم بپوشانید. یکی دیگر از راهکارهای کاهش صدا، تغییر محل تمرین و استفاده از محیطهای جذبکنندهی صدا است. صدای تنبک در محیطهایی که کف آنها سرامیک یا سنگ است، بیشتر انعکاس پیدا میکند؛ به همین دلیل نشستن روی فرش ضخیم یا موکت کمک میکند تا صدا جذب شود. همچنین دیوارهای خالی، صدا را بیشتر بازتاب میدهند؛ درنتیجه اگر کنار پرده، کتابخانه یا مبل تمرین کنید، حجم صدا کمتر به اطراف پخش میشود.
در نهایت نیز اگر آپارتماننشین هستید، بهتر است تمرین خود را در نقطهای انجام دهید که دیوار مشترک نداشته باشد یا کمترین ارتباط صوتی را با همسایهها داشته باشد.
استفاده از سوردین یا صداگیر روی تنه و پوست ساز
راهکار دیگر برای کاهش صدای تنبک، استفاده از سوردین یا صدا خفهکن است. این وسیله که برای هر سه بخش پوست، تنه و نفیر ساز وجود دارد به شما کمک میکند تا بتوانید صدای پرطنین سازتان را کنترل کنید.

استفاده از تکنیکهای ملایم دست
یکی از نکاتی که بسیاری از هنرجویان مبتدی به آن توجه نمیکنند، کنترل قدرت دست است. شما میتوانید با کمی تغییر در شیوهی ضربهزدن، صدای سازتان را کنترل کنید:
- ضربهها را سبکتر و نرمتر بزنید، بهویژه هنگام تمرین پایههای ریتمیک.
- بهجای ضربات محکم تم، بیشتر روی بک و پلنگ با شدت کم تمرکز کنید.
- تمرینهای اولیه را با سرعت و شدت پایین شروع کنید تا هم صدا کمتر باشد و هم تسلط دستهایتان بیشتر شود.
این روش علاوهبر کاهش صدا، به بهبود تکنیک نوازندگی و کنترل دستها هم کمک میکند.
زمانبندی مناسب تمرین
گاهی کاهش صدای تمرین فقط به ابزار وابسته نیست، بلکه به انتخاب زمان درست هم مربوط میشود. درواقع شما با کمی برنامهریزی میتوانید، بدون دغدغه و با خیال راحت تمرین کنید و نگران آزردگی دیگران نیز نباشید. برای مثال، تمرینهای اصلی که نیاز به صدای واقعی دارند را در ساعاتی انجام دهید که خانه ساکت است و مزاحمتی برای دیگران ایجاد نمیشود.
تمرینهای سبک یا بدون صدا (مانند تمرین انگشتان روی پوست پوشانده شده) را نیز میتوانید در شبها یا صبحها انجام دهید. به این شکل میتوانید، بدون استرس و نگرانی از اعتراض دیگران، تمرین مستمر داشته باشید.

تهیه تنبک تمرینی
اگر میخواهید تمرینهای طولانی داشته باشید و صدای تنبک اصلی شما خیلی بلند است، میتوانید یک تنبک تمرینی تهیه کنید. این تنبکها معمولاً کوچکتر هستند و پوست آنها کشش کمتری دارد، بنابراین صدایی که تولید میشود نیز بسیار ملایمتر است. برخی هنرجویان حتی از پوست مصنوعی با ضخامت بالا روی یک تنبک ارزان استفاده میکنند تا صدای آن برای تمرین مناسب شود.
تمرین بیصدا روی هوا یا سطح نرم
بدون شک شما زمانی تنبکنواز میشوید که تمرینهای واقعی روی ساز داشته باشید ولی گاهی چارهای ندارید جز اینکه ادای نواختن تنبک را دربیاورید. به هرحال استفاده از روشهای مختلف برای تمرین کردن خیلی بهتر از تمرین نکردن است. پس اگر برای مدتی امکان تمرین ندارید، میتوانید بدون صدا تمرین کنید. مخصوصا اگر هدفتان تقویت انگشتها و هماهنگی دستهایتان باشد. مانند:
- ضربهزدن در هوا با رعایت فرم صحیح دستها؛
- تمرین روی یک سطح نرم که صدای بسیار کمی تولید میکند.
این روشها به شما کمک میکند تا عضلات دست و انگشتهایتان را تقویت کنید بدون اینکه صدای مزاحمی ایجاد کنید.
نتیجهگیری
تمرین تنبک همیشه جزء چالشهای هنرجویان این ساز است اما همانطورکه مطالعه کردید راهکارهایی برای تمرین با صدای کم وجود دارد. شما با رعایت چند نکته و زمانبندی مناسب میتوانید هم به تمرینهای تنبکتان بپردازید و هم برای دیگران مزاحمتی ایجاد نکنید. قطعا در این حالت تمرین برایتان لذتبخش میشود. استفاده از لایههای نرم روی پوست، انتخاب محل مناسب، کنترل شدت ضربهها و حتی تهیهی تنبک تمرینی جزء روشهای بدون هزینهی کاهش صدای تنبک هستند.
فراموش نکنید که استمرار در تمرین، مهمترین عامل پیشرفت شماست؛ پس با کمی خلاقیت و برنامهریزی، میتوانید بدون مزاحمت برای دیگران، مسیر یادگیری تنبک را با آرامش ادامه دهید.

در نهایت اگر به دلیل محدودیتهای جغرافیایی یا زمانی به فکر آموزش آنلاین موسیقی هستید، ایدهی قابل توجهی دارید. زیرا در زندگیهای پرمشغلهی امروزی فرصتی برای شرکت در کلاس حضوری باقی نمیماند ولی آموزش آنلاین به دلیل انعطافپذیری بالا، دست هنرجو را باز میگذارد. درواقع شما میتوانید ساعت کلاستان را با ساعتهای خالی و پرت روزانهی خود هماهنگ کنید و به سادگی در ساعت مقرر سر کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید. در این حالت نه نظم زندگی روزانهتان برهم میخورد و نه از علاقهمندیهای خود جا میمانید.
لازم به ذکر است که کلاسهای آنلاین ما به شکل تصویری و کاملا خصوصی است و فقط شما و استاد سر کلاس حضور دارید و کل زمان کلاس مختص شما است. به این شکل میتوانید سر کلاس بنوازید و استاد نقصهای شما را برطرف کند و یا هر سوالی که دارید از استاد بپرسید و پاسخ آن را دریاقت کنید.
در نهایت اگر فکر میکنید که پیش از ثبتنام نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دارید و یا سوال خاصی برایتان پیش آمده، کارشناسان ما در خدمت شما هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


