نواختن گام کروماتیک روی پیانو چگونه است؟ وقتی پای یادگیری پیانو به میان میآید، هنرجویان معمولا در ابتدا با گامهای ماژور و مینور آشنا میشوند. اما در کنار این گامها، یکی از مفاهیم مهمی که هم در تکنیک نوازندگی و هم در زیبایی موسیقی نقش دارد، گام کروماتیک است. شاید بارها در اجراهای پیانیستهای حرفهای دیده و شنیده باشید که دستشان روی کلاویهها مثل یک مار لغزان حرکت میکند و صداهای یکنواختی تولید میکنند که حال و هوای خاصی دارد. جالب است بدانید که برای اینگونه نواختن باید گام کروماتیک را یاد بگیرید. در این مقاله با زبان ساده توضیح میدهیم که گام کروماتیک چیست؟ چه تعداد نت دارد؟ و تکنیک صحیح نواختن گام کروماتیک در پیانو چیست؟
منظور از گام کروماتیک چیست؟
به عنوان هنرجوی آموزش پیانو، احتمالا میدانید که موسیقی غربی بر اساس ملودی و آکوردهایی ساخته شده است که ریشه در گامهای مختلفی دارند. درواقع منظور از گام در موسیقی، توالی نتهایی است که از بین 12 نت موجود در موسیقی اجرا میشوند. نتها در فواصلی از یکدیگر قرار میگیرند که به آن نیم پرده میگویند. دو فاصلهی نیمپردهای با یکدیگر، یک پرده را تشکیل میدهند. در اکثر گامها فاصلهی بین نتها ترکیبی از فواصل پرده و نیم پرده است.
معروفترین گامهای موسیقی غربی، گامهای ماژور و مینور هستند. البته که به غیر از این دو، گامهای مهم و پرکاربرد دیگری هم وجود دارد که همه نوازندگان باید به عنوان اصول اولیه نوازندگی با آنها آشنا شوند. یکی از این گامها که تمام نتهای موسیقی را شامل میشود گام کروماتیک نام دارد.
در تئوری موسیقی قانون خاصی مبنی بر این مسئله وجود ندارد که هر گام باید شامل چند نت باشد. اما با این وجود، رایجترین گامها در موسیقی غربی از هفت نت تشکیل شدهاند که به این گونه گامها «هپتاتونیک» گفته میشود. گامهای دیگری هم وجود دارند که میتوانند تعداد نت کمتری داشته باشند. مثلا گام دیگری به نام گام «پنتاتونیک» وجود دارد که از پنج نت تشکیل میشود و در موسیقی پاپ بسیار رایج است.
ولی گام دیگری هم به نام گام کروماتیک (Chromatic Scale) وجود دارد. این گام شامل تمامی نیمپردههای موسیقی است. گام کروماتیک در حقیقت از دوازده نت مختلف که در یک اکتاو وجود دارد ساخته شده است. یک اکتاو گام کروماتیک از نتهای زیر تشکیل میشود:
- C
- ♭C♯/D
- D
- ♭D♯/E
- E
- F
- ♭F♯/G
- G
- ♭G♯/A
- A
- ♭A♯/B
- B
جالب است بدانید که در برخی فرهنگها مثل فرهنگ شرقی، فاصلهی بین نتها میتواند کمتر از نیم پرده باشد. مثلا ما در موسیقی ایرانی با فواصل ربع پرده هم آشنایی داریم. اما در موسیقی غربی و کلاسیک کوچکترین فاصله بین دو نت نیم پرده است.
بررسی انواع گام کروماتیک
به طور کلی گام کروماتیک به دو دسته تقسیم میشود که شامل موارد زیر هستند:
- کروماتیک ملودیک
از یک نت به نت بعد (به فاصله یک پرده) ابتدا نیم پرده کروماتیک، سپس نیم پرده دیاتونیک میآید.
- کروماتیک هارمونیک
از یک نت به نت بعد (به فاصله یک پرده) ابتدا نیم پرده دیاتونیک، سپس نیم پرده کروماتیک میآید.
اهمیت گام کروماتیک در پیانو
از آنجاییکه کمتر پیش میآید در قطعهای کل گام کروماتیک را بنوازید، شاید برایتان سوال ایجاد شود که چرا باید نواختن گام کروماتیک روی پیانو را یاد گرفت؟ درواقع یادگیری این گام به دلایل زیر اهمیت دارد:
تقویت انگشتان
نواختن پشت سر هم کلاویههای سفید و سیاه باعث افزایش قدرت، انعطاف و هماهنگی انگشتان میشود.
تسلط بر کلاویهها
با تمرین گام کروماتیک، دست شما به مرور با فواصل نیمپردهای آشنا میشود و دیگر احساس غریبی روی کلاویههای سیاه نخواهید داشت.
افزایش سرعت نوازندگی
بسیاری از پاساژها و ملودیهای سریع در قطعات حرفهای بر پایهی حرکتهای کروماتیک شکل گرفتهاند.
زیبایی موسیقیایی
گام کروماتیک در موسیقی نقش تزئینی دارد. آهنگسازان با استفاده از آن حس تعلیق، هیجان یا حرکت نرم میان دو نت اصلی ایجاد میکنند.
در گام کروماتیک چه تعداد نت وجود دارد؟
همانطورکه اشاره کردیم، هر اکتاو در موسیقی غربی از 12 نیمپرده ساخته شده است. این 12 نت، همهی صداهای ممکن در محدودهی یک اکتاو را در بر میگیرند. پس مهمترین تفاوت گام کروماتیک با سایر گامها در پیانو، همین نکته است. درنتیجه، وقتی شما گام کروماتیک را بنوازید، در واقع هیچ نتی را جا نمیگذارید. به همین دلیل این گام گاهی به عنوان «کاملترین گام» شناخته میشود، چون تمام فاصلههای ممکن در آن حضور دارند.
در واقع شما برای انتقال کامل صدای گام کروماتیک باید تعدادی از نتهای 12گانه را پشت سر هم اجرا کنید. برای مثال در بیشتر ژانرها از جمله موسیقی جاز و بلوز سه نت کروماتیک را پشت یکدیگر مینوازند. با این حال اگر دوست دارید هیجان بیشتری به موسیقیتان اضافه کنید، میتوانید یک یا دو نت دیگر هم به این توالی اضافه کنید و به جای سه نت، چهار یا پنج نت بنوازید. این توالی در برخی از شاخههای موسیقی جاز و موسیقی کلاسیک قرن بیستم مورد استفاده قرار میگیرد.
آموزش نواختن گام کروماتیک روی پیانو برای مبتدیان
به طور کلی اجرای گام کروماتیک، دشوار نیست و میتوان به سادگی نواخت. تنها کافی است طبق مراحل زیر پیش بروید، آن وقت میبینید که چه خوب از پس نواختن این گام برمیآیید.
شروع با یک نت مشخص
از یک نت ساده مثل دو (C) یا سل (G) شروع کنید. مهم نیست کدام نت باشد، زیرا گام کروماتیک همیشه شامل همان 12 نیمپرده است.
استفاده از همهی کلاویهها
بعد از نت شروع، باید تکتک کلاویههای سفید و سیاه را بدون پرش و فاصله بنوازید. یعنی مسیر شما همیشه قدم به قدم است. به این ترتیب، از اولین نت تا آخرین نت، شما به سادگی میتوانید، گام را در نیم پردهها بالا ببرید. زیرا هر نت یک نیمپرده با نت قبل از خودش فاصله دارد. با شروع از نت «دو وسط»، نتها را به ترتیب با انگشتگذاری زیر بنوازید:
۱-۳-۱-۳-۱-۲-۳-۱-۳-۱-۳-۱-۲
الگوی انگشتگذاری
برای نواختن درست و اصولی این گام باید روی انگشتگذاری خود کار کنید زیرا به این شکل برای اجراهای سریع در آینده آماده میشوید. برای هنرجویان مبتدی مهمترین بخش، انتخاب انگشت درست است. یک الگوی ساده در انگشتگذاری پیانو هنگام نواختن گام کروماتیک این است که در دست راست: از انگشت 1 (شست) شروع کنید و به ترتیب 2 و 3 را روی کلاویههای بعدی بگذارید. وقتی به جایی رسیدید که انگشتگذاری سخت شد، دوباره از شست استفاده کنید.
انگشتگذاری دست چپ، برعکس دست راست است و معمولا از انگشت 5 (کوچک) شروع میشود و به سمت 4 و 3 ادامه پیدا میکند. نکتهی کلیدی این است که انگشتگذاری باید روان باشد و شما نباید در میانهی حرکت، دستتان قفل شود.
تمرین آهسته
در ابتدای کار، سرعت اهمیت ندارد. پس سعی کنید همهی نتها را آرام، دقیق و یکنواخت اجرا کنید. میتوانید بعد از تسلط، به تدریج سرعتتان را افزایش دهید.
استفاده از دو دست
وقتی دست راست و چپ را جداگانه تمرین کردید، میتوانید هر دو دست را همزمان حرکت دهید. این تمرین به هماهنگی مغز و انگشتان شما کمک زیادی میکند. به طور کلی استفاده ی همزمان از هردو دست یکی از نکات مهم در اجرای گام کروماتیک پیانو است.
چالشهای هنرجویان مبتدی برای اجرای گام کروماتیک
هرچند که نواختن گام کروماتیک روی پیانو به ظاهر ساده است، ولی برخی هنرجویان هنگام اجرای آن با مشکلاتی مواجه میشوند. مهمترین و رایجترین چالشهای هنرجویان به شرح زیر است:
سردرگمی در انگشتگذاری
چونکه در اجرای این گام انگشتهای بیشتری دخیل هستند باید الگوی منظمی را برای انگشتگذاری انتخاب کنید. اگر از همان ابتدا الگویی منظم انتخاب نکنید، دستتان زود خسته میشود.
عدم یکنواختی صدا
داشتن حجم صدای یکسان برای تمامی نتها در این گام مهم است ولی گاهی پیش میآید که برخی نتها محکم و برخی ضعیفتر نواخته میشوند. درحالیکه هدف این است که تمامی نتها حجم صدای یکسانی داشته باشند.
شتابزدگی
یکی دیگر از چالشهایی که هنرجویان مبتدی در نواختن گام کروماتیک دارند، شتابزدگی است. احتمالا شما هم دوست دارید که به نواختن این گام، خیلی زود مسلط شوید و به نتیجه برسید. پس به جای این که تلاش کنید خیلی زود سرعت خود را بالا ببرید، بهتر است که آرامآرام سرعتتان را افزایش دهید.

نقش گام کروماتیک در آهنگسازی
خوب است بدانید که آهنگسازان از این گام با اهداف مختلفی استفاده میکنند که مهمترین آن، ایجاد رنگ و تنوع در آثارشان است. همانکاری که پیانیستهای معروف و بزرگی مانند شوپن، لیست، باخ و بهطور مشخص ریمسکی-کرساکوف در قطعهی «پرواز زنبور عسل» انجام داده است. اصولا به دلایل زیر از این گام استفاده میشود:
- برای پر کردن فاصله بین دو نت مهم از صداهای کروماتیک استفاده میشود.
- در موسیقی جَز (Jazz)، حرکتهای کروماتیک برای وصل کردن آکوردها بسیار رایج است.
- در موسیقی پاپ هم گاهی برای ایجاد حس تعلیق یا هیجان از این گام کمک گرفته میشود.
نتیجهگیری
با توضیحاتی که ارائه شد، حتما شما هم به این نتیجه رسیدهاید که گام کروماتیک یکی از پایههای مهم در نوازندگی پیانو است. هرچند که این گام به ظاهر ساده به نظر میرسد ولی یادگیری آن بسیار کاربردی و مهم است. این گام شامل تمامی 12 نیمپردهی یک اکتاو است و برای تقویت انگشتان، افزایش سرعت، آشنایی با کلاویهها و درک بهتر از فواصل موسیقایی اهمیت دارد.
مطمئن باشید که با تمرین مداوم، گام کروماتیک به یکی از بهترین ابزارهای شما برای پیانونوازی روان و زیبا، تبدیل خواهد شد. ضمن اینکه یادگیری این گام، درک و فهمتان را از موسیقی عمیقتر میکند.

اگر مدتهاست که یادگیری پیانو را به دلیل مشغلههای کاری و خانوادگی و یا محدودیتهای مکانی و زمانی به تعویق انداختهاید، آموزش آنلاین موسیقی به کمکتان آمده است. ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان با در پیش گرفتن آموزش آنلاین، به شما هر جای جهان که باشید موسیقی آموزش میدهیم. کلاس آنلاین موسیقی وب نوازان در یک بستر کاملا تخصصی و امن برگزار میشود، از اینرو جای هیچگونه نگرانی وجود ندارد. ضمن اینکه کلاس شما کاملا خصوصی است و فقط شما و استادتان در کلاس حضور خواهید داشت. اگر دوست دارید که اطلاعات بیشتری کسب کنید و یا نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دارید، ما در خدمت شما هستیم.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.







