سبک موسیقی جاز یا جز (Jazz)، یکی از سبکهای جذاب و دوستداشتنی موسیقی است که برای اولینبار توسط سیاهپوستان جنوب آمریکا ایجاد شد. مهمترین اصل این سبک، بداههنوازی و آزادی از ساختارهای دستوپاگیر سبکهای پیشین بود. به همین دلیل سبک جاز به سرعت در کل آمریکا و بعدها در جهان گسترش یافت و دنیای موسیقی را متحول کرد.
این سبک موسیقی در طول تاریخ پرفرازونشیب خود، طرفداران زیادی را به خود جذب کرد و همین عامل هم باعث پویایی آن شد. به همین دلیل با تغییرات خلاقانهی زیادی مواجه شد و سبکهای متنوعی از دل آن شکل گرفت و پای سازهای مختلفی هم به این سبک باز شد. یکی از این سازها، پیانو است، پس اگر در حال آموزش پیانو هستید، بد نیست بدانید که چرا این سبک موسیقایی تا این اندازه محبوب و پرطرفدار است. برای پی بردن به این موضوع باید درک عمیقی از این سبک، تاریخچه و ویژگیهای موسیقایی آن پیدا کنید. با مطالعهی این مطلب میتوانید تا حدود زیادی به این درک برسید.
تاریخچه موسیقی جاز و چگونگی شکلگیری آن
موسیقی جز زادهی خلاقیت سیاهپوستان آفریقاییتبار جنوب آمریکا و به ویژه شهر نئواورلئان است. شهری که به دلیل تنوع فرهنگی و ارتباط میان گروههای مختلف، فضای مناسبی برای شکلگیری تجربههای تازهی موسیقایی فراهم کرده بود.
درواقع ایالت لوئیزیانا و شهر نئوراورلئان نسبت به ایالتهای دیگر، قوانین آزادانهتری برای بردگان آفریقایی داشت و به واسطه این قوانین آنها یک روز در آخر هفته تعطیل بودند. همین تعطیلی آخر هفته به آنها این فرصت را میداد که دور هم جمع شوند و با موسیقی به جشن و پایکوبی بپردازند. موسیقیهای بردگان برآمده از سنتهای آفریقایی بود.
بعد از لغو بردهداری نیز این سنت بین سیاهپوستان باقی ماند و در نهایت در اواخر قرن نوزدهم منجر به شکلگیری سبک موسیقی جاز شد. سبکی که به طور مشخص از موسیقیهای کار، موسیقی کلیسایی، سبک موسیقی بلوز (Blues)، و رگتایم (Ragtime) الگو گرفته بود. در این میان، ریتمهای آفریقایی، الگوهای پرسشوپاسخ موسیقایی و شیوهی بیان احساسی بلوز تأثیر قابلتوجهی بر شکلگیری جاز گذاشتند.
طبیعی است که در ابتدا، گروههای موسیقی کوچک در مراسمها و جشنها، موسیقی اجرا میکردند. در این سالها چهرهای به نام بادی بولدن (Buddy Bolden) که در نیواورلئان فعالیت میکرد، نقش تأثیرگذاری در شکلگیری این سبک داشت. هرچند دربارهی زمان دقیق تولد جاز اتفاقنظر وجود ندارد، اما او از نخستین نوازندگانی بود که به گسترش این موسیقی کمک کرد.
در سال ۱۹۱۷، نخستین ضبط تجاری شناختهشدهی موسیقی سبک جاز توسط گروه Original Dixieland Jazz Band منتشر شد. این اتفاق باعث شد جاز از محدودهی نیواورلئان فراتر برود و بهتدریج در شهرهای دیگر آمریکا و سپس کشورهای مختلف جهان گسترش پیدا کند.

ویژگیهای سبک موسیقی Jazz چیست؟
جاز را نمیتوان تنها با یک ویژگی یا الگوی مشخص تعریف کرد؛ زیرا این سبک در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته است. با اینحال، چند ویژگی مهم در بسیاری از شاخههای آن دیده میشود.
بداههنوازی (Improvisation)
همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم، یکی از مهمترین ویژگیهای موسیقی جاز، بداهه نوازی است. درواقع برخلاف سبکهای پیشین مانند سبک کلاسیک که مقید به نتهای از پیش نوشته شده است، این سبک در لحظه و بدون اینکه از پیش نوشته شده باشد، خلق میشود. به همین دلیل نوازنده باید تسلط زیادی به این سبک داشته باشد تا به محض اینکه نوازندهای جملهی موسیقی را اجرا کرد، نوازندهی دیگر بتواند در همان حالوهوا و ریتم، پاسخ او را بدهد.
درواقع منظور از بداههنوازی نواختن تصادفی یا بدون دانش موسیقی نیست. نوازنده برای اجرای بداههی موفق باید شناخت خوبی از ریتم، هارمونی، ملودی و ساختار قطعه داشته باشد. همین توانایی به او کمک میکند تا در جریان اجرا، ایدههای موسیقایی تازهای خلق کند.
آزادی در بیان موسیقایی
بداههنواختن این فرصت را به نوازنده میدهد که در بیان احساسات خود، آزادی عمل بیشتری داشته باشد. درواقع در این سبک موسیقی، نوازندگان فرصت دارند شخصیت و احساسات خود را از طریق سازشان بیان کنند. به همین دلیل، انتخاب جملههای موسیقایی، نوع اجرای نتها، شدت صدا و حتی سکوتها میتوانند در شکلگیری یک اجرای منحصربهفرد نقش داشته باشند.
در موسیقی جاز میشود نوای آزادیخواهی را شنید، نوایی که روایتگر اعتراض افرادی است که به خاطر رنگ پوستشان مورد رفتاری ناعادلانه قرار میگرفتند. همچنین این موسیقی، صدای مبارزه افرادی است که در کشورهای تحت سیطره دیکتاتوری زندگی میکنند.

تعامل میان نوازندگان
همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم در این سبک موسیقی تعامل و پرسشوپاسخ بین نوازندگان زیاد است که ریشه در فرهنگ آفریقایی دارد. زیرا بردگان هنگام کار در مزارع و معادن، آواز میخواندند که به موسیقی کار معروف بود. این موسیقی به شکل پرسشوپاسخ اجرا میشده، به این شکل که یک نفر جملهای را میخوانده و بقیهی اعضا پاسخ او را میدادند. سبکهای موسیقی بلوز و جاز نیز که برآمده از این فرهنگ هستند، به همین شکل اجرا میشوند و تعامل بین نوازندگان زیاد است.
در گروههای جاز، نوازندگان معمولاً تنها به اجرای بخش خودشان اکتفا نمیکنند؛ بلکه به موسیقی یکدیگر گوش میکنند و در طول اجرا به آن پاسخ میدهند. این تعامل میتواند از طریق تغییرات ریتمیک، جملههای بداهه یا الگوهای پرسش و پاسخ شکل بگیرد.
ریتم و حس سوینگ (Swing)
اگر اهل موسیقی جز باشید، حتما این ریتم را حس کردهاید و میدانید که دربارهی چه چیزی صحبت میکنیم. منظور از ریتم سوینگ یک نوع کشیدگی در اجرای نتهای موسیقی است که به آن حالتی روان، متحرک و گاهی رقصگونه میدهد. در بسیاری از اجراهای جاز، تأکیدهای ریتمیک به شکلی متفاوت از موسیقیهای متداول شنیده میشوند. همین تفاوت باعث میشود موسیقی جاز حالوهوایی خاص و جذاب داشته باشد.
مهمترین سازهای سبک جز کداماند؟
هرچند که موسیقی سبک جاز در ابتدا با چند ساز محدود اجرا میشد ولی امروزه این موسیقی با سازهای متنوعی اجرا میشود و انتخاب سازها به نوع گروه و سبک موسیقی بستگی دارد. به طورکلی سازهای بادی در این سبک موسیقایی نقش و جایگاه خاصی دارند. برخی از سازهای رایج در این سبک عبارتاند از:
ترومپت
ترومپت یکی از اساسیترین سازهای سبک موسیقی جز است. این ساز از ابتدای پیدایش این سبک جزء مهمترین سازهای آن به شمار میرفت. ساز ترومپت یک ساز بادی برنجی است که صدای قوی و زیبایی دارد. به همین دلیل در بسیاری از گروههای جاز نقش اصلی را بر عهده دارد.

کرنت
ساز کرنت شباهت زیادی به ترومپت دارد اما صدای آن از ترومپت لطیفتر است. کرنت را ساز ویولن بادی میدانند و نوازندگان حرفهای میتوانند صدایی به زیبایی آواز از آن خارج کنند. این ساز در ابتدای شکل گیری موسیقی Jazz نقش خاصی داشت که بعدها با شکلگیری سبکهای سوینگ و بیباپ، ترومپت جایگاه پررنگتری در این سبک پیدا کرد.
ترومبون
ساز ترومبون به واسطه قدرت صدای خود در سبکهای زیادی به کار برده میشود. این ساز به همراه ساکسیفون و ترومپت وظیفهی نواختن ملودی را برعهده دارند.

ساکسیفون
ساکسیفون سازیست که تنها میتواند یک نت تولید کند، اما به واسطه صدای زنده و درخشانی که دارد، به همراه همیشگی این سبک تبدیل شده است. ساکسیفونها انواع مختلفی دارند که نوع تنور و آلتو در موسیقی جاز کاربرد بیشتری دارد.
پیانو
علاوه بر سازهای بادی، پیانو نیز با اجرای آکوردها، بداههنوازی و همراهی با سایر سازها و نوازندگان، نقش مهمی در موسیقی جز ایفا میکند.

کنترباس
این ساز، پایهی بخش باس و همراهی ریتمیک گروه را شکل میدهد.
درامز
ساز کوبهای مهمی است که در ایجاد ریتم، سوینگ و انرژی در موسیقی نقش دارد.
گیتار
سازی که در برخی سبکهای جاز، بهویژه جاز مدرن و جاز فیوژن، حضور پررنگی دارد.
البته موسیقی جز محدود به این سازها نیست و سازهایی مانند کلارینت و ویولن نیز در شاخههای مختلف آن استفاده میشوند.
سبکهای مختلف موسیقی جاز
با گذشت زمان، سبک جاز به شاخههای مختلفی تقسیم شد که هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند. در این بخش به چند سبک رایج و معروف موسیقی جز میپردازیم.
جاز سنتی (Traditional Jazz)
نخستین شکل جاز که با گروههای کوچک، تعداد سازهای کمتر که اصولا شامل سازهای بادی میشد، به عنوان جاز سنتی نواخته میشود. این سبک که هنوز در ابتدای راه بود، هنوز فرمهای پیچیدهی بعدی را پیدا نکرده بود.
سوینگ (Swing)
این سبک از جاز که از دهه 1920 شروع شد با سولوهای پیچیده و ریتمهای پیشبینیپذیر، دنیای موسیقی جز را با نوآوریهای خاصی مواجه کرد. این سبک از جاز به عنوان موسیقی رقص نیز شناخته میشد.
در این دوران جز در کل آمریکا شناخته شد و به محبوبیت و شهرت زیادی رسید. در به شهرت رسیدن جز در این دوران گروههای بزرگ جز یا بیگبندها، نقش مهمی ایفا کردند. در این دوران افرادی مانند «لوئیس آرمسترانگ» و «دوک الینگتون» ظهور کردند.
بیباپ (Bebop)
در دههی ۱۹۴۰ در واکنش به سبک سوئینگ، سبک بیباپ شکل گرفت که صدای انقلابیتری داشت و به نوعی تفکربرانگیزتر بود دیگر صرفا برای سرگرمی و رقص نبود. بیباپ با سرعت بالا، هارمونی پیچیده و بداههنوازیهای پیشرفته شناخته میشود. سبک بیباپ به سولوهای طولانی شناخته میشد و به همین دلیل سولوئیستها باید با تسلط کامل و سرعت بالا اجرا میکردند. این سبک در بین جوانان، بسیار محبوب شد. موسیقیدانانی مانند «پارکر» و «گلیسپی» در این دوران ظهور کردند و در رشد موسیقی بیباپ نقش زیادی ایفا کردند.

کول جاز (Cool Jazz)
یکی دیگر از سبکهای شناختهشدهی جاز، کول جاز است که به نوعی واکنشی به سبک تهاجمی و پرهیجان بیباپ بود. این سبک در اواخر دههی چهل و همزمان با اتمام جنگ جهانی دوم شکل گرفت که فضایی آرامتر، ملایمتر و متعادلتری دارد. در این سبک از عناصر بلوز و سوئینگ و بداههنوازی فاصله گرفته شد و عناصر موسیقی کلاسیک به آن وارد شد و از نظر ریتم آرامتر است و در آن تمپو کندتر است.
جالب است بدانید که سبک کول جاز برآمده از تفکرات موسیقیدانان دانشگاهی بود و به همین دلیل به موسیقی دانشگاهی هم معروف است. دقیقا به همین دلیل در این سبک نسبت به سایر سبکهای جاز، ردپای موسیقی کلاسیک بیشتر دیده میشود. از این دوره ما شاهد ورود موسیقیدانان سفیدپوست به سبک جاز هستیم. البته که کول جاز نیز در نهایت حاصل تفکرات موسیقیدانان آفریقایی_آمریکایی بود. از اسطورههای موسیقی کول جاز باید به افرادی مانند «لستر یانگ» ساکسیفوننواز و «مایلز دیویس» ترومپتزن اشاره کرد.

نوازندگان مشهور موسیقی جز
در طول تاریخ موسیقی جاز، هنرمندان بسیاری با خلاقیت و نوآوری خود به گسترش این سبک کمک کردهاند. برخی از مشهورترین آنها عبارتاند از:
لوئیس آرمسترانگ (Louis Armstrong)
نوازندهی ترومپت و خوانندهی آمریکایی که نقش مهمی در توسعهی بداههنوازی و تبدیل نوازندهی منفرد به یکی از عناصر اصلی اجرای جاز داشت.

دوک الینگتون (Duke Ellington)
آهنگساز، پیانیست و رهبر گروه جاز که با آثار ماندگار و تنظیمهای خلاقانهی خود، جایگاه ویژهای در تاریخ موسیقی Jazz دارد.
الا فیتزجرالد (Ella Fitzgerald)
یکی از برجستهترین خوانندگان جاز که بهویژه به دلیل تواناییهای آوازی و اجرای اسکَت (Scat) شهرت دارد. اسکَت نوعی آوازخوانی با هجاها و صداهای بیمعنی است که در آن خواننده مانند یک نوازنده، بداههپردازی میکند.
چارلی پارکر (Charlie Parker)
نوازندهی ساکسیفون آلتو و از چهرههای اصلی سبک بیباپ که تأثیر زیادی بر بداههنوازی و زبان موسیقایی جاز گذاشت.

مایلز دیویس (Miles Davis)
نوازندهی ترومپت و آهنگساز برجستهای که در شکلگیری و گسترش سبکهایی مانند کول جاز و جاز فیوژن نقش مهمی داشت.
جان کولترین (John Coltrane)
نوازندهی ساکسیفون و آهنگساز تأثیرگذار که با بداههنوازیهای عمیق و تجربههای موسیقایی متفاوت، به توسعهی جاز مدرن کمک کرد. یکی از مهمترین شاخصههای موزیسینهای سبک جز این است که این افراد برخلاف بسیاری از سبکهای موسیقی، اهمیت بسیار زیادی برای فردیت و سبکوسیاق خاص خود قائل هستند. به طوریکه برای مثال وقتی شما ترومپتنوازی لویی آمسترانگ را میشنوید با صدایی بسیار متفاوتتر از ترومپتنوازی مالیز دیویس مواجه میشوید. زیرا تمام موسیقیدانان جز، سبک مخصوص به خود را دارند و شما میتوانید یک ملودی یکسان را با تنوع عظیمی در این سبک گوش دهید. این موضوع از جذابیتهای خاص سبک موسیقی جاز است.
نتیجهگیری
موسیقی جز تنها یک سبک موسیقایی نیست، بلکه نوعی نگاه به موسیقی و شیوهای برای بیان احساسات و خلاقیت است. این سبک با تکیه بر بداههنوازی، تعامل میان نوازندگان و آزادی در اجرای موسیقی، فضایی فراهم میکند که در آن هر اجرا میتواند تجربهای تازه باشد.
آشنایی با جاز میتواند دریچهای تازه به دنیای موسیقی باز کند و شنونده را با شیوههای متفاوتی از بیان ریتم، ملودی و احساس آشنا سازد. اگر به موسیقیهایی علاقه دارید که در کنار نظم و ساختار، فرصت خلاقیت و تجربههای تازه را نیز فراهم میکنند، موسیقی جاز میتواند یکی از جذابترین سبکها برای شنیدن و حتی یادگیری باشد.
در نهایت اگر تمایل به یادگیری موسیقی دارید ولی به دلیل محدودیت مکانی و یا زمانی، آموزش را به تعویق میاندازید، ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان کنار شما هستیم. شیوهی آموزش ما آنلاین است و در این شیوه شما ساکن هر نقطه از جهان که باشید، راس ساعتی که خودتان از پیش تعیین کردهاید، میتوانید به سادگی در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.

اگر تمایل دارید که اطلاعات بیشتری کسب کنید کافی است که درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس برقرار کنند و مشاورههای لازم را به شما بدهند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


