پلی فونی در موسیقی یکی از زیباترین و پیچیدهترین مفاهیمی است که تاریخ موسیقی را شکل داده است. قطعا به عنوان هنرجوی موسیقی به ویژه هنرجوی آموزش پیانو، اصطلاح پلیفونی را در کلاسها یا توضیحات اساتید شنیدهاید. این مفهوم، بنیادیتر از آن چیزی است که به نظر میرسد؛ پلیفونی نهتنها یک سبک آهنگسازی است، بلکه روشی برای «اندیشیدن» و «شنیدن» موسیقی محسوب میشود. اگر دقیقا نمیدانید که پلی فونیک در موسیقی چیست؟ در این مقاله به طور کامل توضیح میدهیم. همچنین به نقش پیانو در اجرای پلی فونی نیز اشاره میکنیم.
منظور از پلی فونی در موسیقی چیست؟
اگر برای شما هم سوال است که موسیقی پلی فونیک چیست؟ با ریشهشناسی این واژه میتوان به مفهوم آن پس برد. پلیفونی (Polyphony) واژهای یونانی است که از دو بخش «poly» به معنی چند و «phony» به معنی صدا تشکیل شده است. بنابراین پلیفونی یعنی «چندصدایی». اما این چندصدایی با «اجرای همزمان چند ساز» یا «آکورد نواختن» متفاوت است.
به عبارت دیگر پلی فونی در موسیقی یعنی حضور چند خط ملودیک مستقل که همزمان نواخته و شنیده میشوند اما هر کدام شخصیت و جهت موسیقایی خود را دارند. هیچ خطی تابع خط دیگر نیست و همگی اهمیت برابری دارند. در حقیقت، پلیفونی هنر ترکیب صداهای مستقل است؛ درست مثل یک گفتوگوی چندنفره که همه افراد همزمان صحبت میکنند، اما گفتوگو همچنان قابل فهم و منسجم است. در مقابل مفهوم پلی فونی واژهی مونوفونی (Monophony) یا تک صدایی وجود دارد.

تفاوت پلی فونی با مونوفونی و هموفونی چیست؟
همانطورکه گفتیم، پلی فونی یعنی موسیقی «چندصدایی» که با اجرای همزمان چند خط ملودی ایجاد میشود. در موسیقی پلی فونیک، تمامی خطوط ملودیک با هم نواخته میشوند درحالیکه در موسیقی مونوفونیک، یک ملودی به عنوان ملودی اصلی نواخته میشود و سایر ملودیها آن را همراهی میکنند. از این رو به آن موسیقی «یک صدایی» میگویند.
از طرف دیگر بین پلی فونی و هموفونی در موسیقی هم تفاوتهایی وجود دارد. درواقع هموفونی (Homophony)، یعنی «همصدایی». به عبارت دیگر در موسیقی هموفونیف یک ملودی اصلی با همراهی آکوردی یا ریتمیک، به اجرا درمیآید. درحالیکه در موسیقی پلی فونیک، چند ملودی مستقل با اهمیت برابر به اجرا در میآیند. مانند موسیقی باخ. به عبارت دیگر، اگر ملودی اصلی را یک «قهرمان» در نظر بگیریم، در هموفونی فقط یک قهرمان داریم؛ اما در پلی فونی، هر صدا یک قهرمان مستقل است.
پلی فونی از چه زمانی رواج پیدا کرد؟
با بررسی تاریخچه پلی فونی میتوان با این مفهوم بیشتر آشنا شد و به اهمیت آن پی برد. درواقع پلی فونی در موسیقی از دوران قرون وسطی و رنسانس شروع شد و در دوره باروک به اوج رسید. بدونشک بزرگترین نامی که با پلی فونی گره خورده، نام یوهان سباستیان باخ است. آثار باخ مانند فوگها، اینوناسیونها و پرلودها سرشار از چندصدایی پیچیده و درخشان هستند.
همواره موسیقی و آواز در کلیساهای اروپایی رواج زیادی داشت. با اینحال، موسیقیهایی که در کلیسا اجرا میشد همگی از صداهای مونوفونی بودند. در همان سالهای اوج رواج موسیقی، موسیقیدانان به فرمان کلیسا برای پیشرفت در هنر موسیقی و آواز، به سمت ساخت قطعات پیچیده و خلاقانهتری روی آوردند.
تا پیش از این دوره، موسیقیها به این صورت بود که نتهای یک آکورد بین چندین ساز تقسیم میشدند و همگی به طور همزمان با هم نواخته میشدند. اما با گسترش پلی فونی، نوازندگان به ملودی اصلی چند ملودی افزودند که هر کدام از این خطهای ملودی، از جهت فراز و فرود و بقا به طور کامل از یکدیگر مستقل هستند.
ملودیها چه تاثیری در چند صدایی دارند؟
میتوان در پاسخ به این سوال گفت که در واقع ملودیها، عناصر و اجزای تشکیل دهندهی یک اثر چند صدایی هستند که همزمان اجرا و شنیده میشوند. ملودیها با فواصل معین نسبت به هم و تابع قوانین هارمونی و چندصدایی اجرا میشوند.

ارتباط موسیقی پلی فونی و موسیقی مدرن
بسیاری از بزرگان، ساختار موسیقی پلی فونی را به معماری ساختمانهای دوره گوتیک تشبیه میکنند. این تشبیه هم از جهت چندگانه بودن و هم از نظر ارتباط درونی و مرموزی که اجزا با هم دارند استفاده میشود. در واقع پلی فونی در موسیقی همان عظمت و پیچیدگی کلیساهای گوتیک را دارد ولی این فرم و استحکام شاید از بیرون آنطور که باید به نظر نرسد.
این شباهت به این صورت است که هرچند اجزای هر اثر به صورت مستقل و جدا از بقیه به نظر میرسد اما همگی از یک فرم واحد تبعیت میکنند. در موسیقی، این فرم پس از سالها تغییر و تحول به فرم امروزی خود تبدیل شد. در حالت مدرن این پدیده، نوازنده اجازه استفاده از نتها به دلخواه خود را ندارد و همه سازها و صداها باید با رهبری موسیقیدان به فرمی هماهنگ و پیوسته در بیایند.

فوگ باخ، بهترین نمونه موسیقی پلی فونیک
از قرن نهم میلادی چند صدایی در اروپا مرسوم شد و بافت یک صدایی به سمت چند صدایی متحول شد. همانطور که پیشتر هم گفتیم، از اولین آهنگسازان و ابداعکنندگان این شیوه، یوهان سباستین باخ است که به «پدر چند صدایی» شهرت دارد. در موسیقی پلی فونیک باخ، ملودی در میزان اول آغاز میشود و تا چهار خط پایینتر از آن یعنی تا میزان سوم ادامه دارد و سپس تا میزان دهم یک اکتاو پایینتر نواخته می شود.
پلی فونی در پیانو به چه معناست؟
به بیشترین نتهایی که میتواند به طور همزمان و با ساز پیانو به صدا در بیاید، پلی فونی در پیانو گفته میشود. تعداد این نتها میتواند بین 32، 64، 128 و 256 عدد باشد. مناسبترین مقدار پلی فونی برای پیانو بالاتر 32 است. پس اگر قصد خرید پیانو دارید به این موضوع دقت زیادی کنید. به طور کلی پلی فونی 32 برای افراد مبتدی، پلی فونی 64 برای تمام قطعات و سبکهای پیچیده پیانو، پولی فونی 128 و بالاتر از آن برای نوازندگان و موسیقیدانانی مناسب است که تمایل استفاده از افکتهای چندلایه و آهنگسازی قطعات پیچیده را دارند.
این موضوع در پیانوهای کلاسیک مطرح است چون صدا به صورت دینامیکی تولید میشود و امکان ضبط وجود ندارد. از این رو پیانوهای آکوستیک، به شکل نامحدودی چندصدایی هستند. در این میان پیانوهای دیجیتال امروزی معمولا دارای حدود 128 نت و یا بالاتر هستند.

چرا پیانو مناسبترین ساز برای اجرای پلی فونی است؟
زیرا پیانو قابلیتهای اجرایی زیادی دارد، صرفا یک ساز نیست، بلکه به عنوان ارکستر کوچک به شمار میرود. ویژگیهایی که پیانو را برای پلیفونی مناسب میکند شامل موارد زیر هستند:
- دامنه صوتی گسترده: شما میتوانید صدای باس عمیق، ملودی میانی و خط ملودیک بالا را با به طور همزمان اجرا کنید.
- استقلال انگشتان: امکان اجرای هر نت و ایجاد خط مستقل صوتی با هر انگشت به طور مجزا وجود دارد.
- کنترل شدت صوت (دینامیک): میتوان ملودی اصلی را آرامتر یا قویتر کرد تا خطوط در هم آمیخته نشوند.
- توانایی اجرای فوگ و اینوناسیونها: مهمترین آثار پلیفونیک تاریخ روی پیانو نواخته میشوند.
فواید یادگیری پلی فونی برای هنرجویان پیانو
اگر هنرجوی پیانو هستید، در کنار یادگیری پیانو، یادگیری پلیفونی نیز یکی از مهمترین مراحل پیشرفت شما به شمار میرود. فواید یادگیری پلی فونی در پیانو شامل موارد زیر است:
- تقویت استقلال انگشتان: اجرای خطوط مستقل باعث میشود انگشتان چابکتر و کنترلشدهتر شوند.
- افزایش قدرت شنیداری: شما یاد میگیرید چند لایه صوتی را همزمان دنبال کنید؛ این مهارت برای هر نوازندهای ضروری است.
- درک عمیقتر از موسیقی: دانش پلی فونی به شما کمک میکند که آهنگها را بهتر تحلیل کنید و مفهوم واقعی «چندصدایی» را بفهمید.
- اجرای آثار بزرگ کلاسیک: قطعات باخ، شوپن، برامس و بسیاری دیگر بدون مهارت پلیفونیک قابل اجرا نیستند.

نتیجهگیری
درک پلی فونی در موسیقی نهتنها برای آهنگسازان یا موسیقیدانان حرفهای مهم است، بلکه برای هنرجویان پیانو نیز ضروری است. زیرا اگر شما بتوانید چند خط موسیقایی مستقل را بهصورت هماهنگ اجرا کنید، افق نوازندگیتان بهطور چشمگیری گسترش مییابد. به طور کلی پلی فونی در پیانو علاوه بر تقویت مهارتهای تکنیکی، قدرت شنیداری و فهم عمیقتری از ساختار موسیقی به شما میدهد.

اگر هنوز یادگیری پیانو را شروع نکردهاید و یا به دلیل مشغلههای زیادتان مجبور به رها کردن آموزش خود شدهاید، چرا آموزش آنلاین موسیقی را امتحان نمیکنید. در این شیوهی آموزشی فرقی ندارد که شما در کجای دنیا سر میکنید زیرا همیشه در کلاس آنلاین موسیقی به رویتان باز است. پس بیشتر از این تعلل نکنید و با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی شروع کنید. کارشناسان ما در آکادمی آنلاین موسیقی وب نوازان در خدمت شما هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


