اصولا هنرجویان در آغاز آموزش به نحوه قرارگیری بدن در خوانندگی توجهی نمیکنند؛ ولی واقعیت این است که آموزش آواز دقیقا از همین نقطه شروع میشود. یعنی زمانیکه فهمیدی چطور باید بایستی یا بنشینی و به نحوهی قرارگرفتن بدنت توجه کنی، نصف مسیر یادگیری را رفتهای. زیرا وضعیت بدن به طور مستقیم روی صدا و تنفس تأثیر میگذارد. به همین دلیل پاسچر در آواز خواندن اهمیت زیادی دارد.
اینکه چطور بایستی، چطور وزن خودت را تقسیم کنی، سر و گردنت در چه وضعیتی باشد و حتی پاهایت کجا قرار بگیرند، همگی مهم هستند. چون این جزئیات کوچک، مستقیماً روی تنفس، رزونانس صدا و آزادی حنجره تأثیر میگذارند. پس در یک کلام، پاسچر در آواز خواندن به چگونگی وضعیت کلی بدن هنگام خوانندگی اشاره دارد. حالا اگر میخواهی با پاسچر صحیح آواز خواندن آشنا شوی، این مطلب، اطلاعات خوبی در اختیارت میگذارد.
چرا نحوه قرارگیری بدن در خوانندگی مهم است؟
در این مدتی که آواز خواندن را شروع کردهای احتمالا پیش آمده که حین خواندن یکباره صدایت بگیرد و یا خیلی زود خسته شوی. نکند تو هم فکر میکنی که مشکل از نفسگیری و یا حنجرهات است؟ فکر نمیکنی شاید مشکل از جای دیگری آب میخورد؟ مثلا از مدل قرار گرفتن بدنت؟
راستش قبل از اینکه یاد بگیری چطور آواز بخوانی و تکنیکهای آواز خواندن را تمرین کنی باید یاد بگیری که چطور بایستی و بدنت در چه حالتی قرار بگیرد. خیلی از هنرجویان فکر میکنند که آواز با کنترل تارهای صوتی شروع میشود ولی اولین راز آواز خواندن این است که بدنت در وضعیت درست خود قرار بگیرد. حالا شاید برایت سوال پیش بیاید که چرا این همه روی این موضوع تأکید میکنیم و اصرار به رعایت پاسچر صحیح داریم؟
خوب است از همین ابتدا، این نکته را ملکهی ذهنت کنی که صدا فقط از گلو و دهان بیرون نمیآید؛ بلکه کل بدن تو درگیر است. اگر جایی از بدن تحتفشار یا خارج از تعادل باشد، مسیر جریان هوا و لرزش صدا در بدن مختل میشود. مثلاً وقتی قوز میکنی، قفسهی سینهات جمع میشود و دیافراگم نمیتواند آزادانه حرکت کند. در نتیجه، تنفست کوتاه میشود و صدای تو هم محدود و گرفته شنیده میشود.

پاسچر صحیح یعنی بدنت در وضعیتی قرار بگیرد که ستون فقراتت کاملا هم تراز (نه پیچ خورده) و مفاصلت کاملا صاف باشند. پاسچر درست به تو کمک میکند تا:
- تنفس عمیقتر و کنترلشدهتری داشته باشی؛
- عضلات گردن و شانههایت آزاد باشند؛
- صدا بدون فشار و خستگی تولید شود؛
- اعتمادبهنفست هنگام اجرا افزایش پیدا کند.
برای اینکه به اهمیت این موضوع کاملا پی ببری بیا با هم یک تمرین را انجام دهیم:
اول، تنفس را از دیافراگم یا شکم انجام بده. یعنی هنگام نفس کشیدن، شکمت را منبسط کن و ستون فقراتت را کاملا صاف نگه دار. حالا به همان شیوهی دیافراگمی نفس بکش ولی بدنت را در حالت سست و خمیده نگه دار. احتمالا متوجه شدی که در حالت خمیده، شکمت نمیتواند مثل دفعهی قبل منبسط شود.
آیا برای آواز خواندن باید خشک و بیحرکت ایستاد؟
منظور ما از صاف ایستادن درواقع این نیست که خواننده صاف و بیحرکت یک جا بایستد و هیچنوع حرکتی نکند. بلکه فرقی ندارد که در چه حالتی آواز بخوانی! ایستاده یا نشسته؛ در حال حرکت و یا حتی مانند برخی خوانندگان اپرا در حالت خوابیده؛ مسئله این است که تو باید در هر حالتی پاسچر آواز خواندن را رعایت کنی. یعنی ستون فقراتت کاملا کشیده و صاف باشد.

مناسبترین نحوهی قرارگیری بدن در آوازخواندن چگونه است؟
پس همانطورکه تا به اینجا متوجه شدهای، وضعیت مناسب بدن در آواز خواندن نقش زیادی دارد. درواقع آناتومی بدن یعنی وضعیت قرارگیری سر، دستها، بازوها، قفسه سینه، شکم، پاها و حتی زانوها در بهبود کیفیت صدایت مؤثر است.
حالا یک دقیقه وقت بگذار و وضعیت قرارگیری بدنت را هنگام آواز خواندن بررسی کن! برای اینکار از خودت بپرس:
- آیا هر دو پای من به طور ثابت روی زمین قرار گرفتهاند؟
- شانههایم راحت هستند؟
- آیا ستون فقرات من صاف است؟
اگر به این سه سوال پاسخ مثبت دادهای، خیلی خوب شروع کردهای اما نباید فقط به اینها کفایت کنی چون هنوز موارد بیشتری برای رعایت کردن وجود دارد. در اینجا یک چکلیست دقیق و جزئی آوردهایم که به تو در تنظیم درست وضعیت آواز خواندنت کمک میکند:
- چانهات باید موازی زمین و کمی داخل یا عقب باشد.
- در زمانهای غیرتمرین، سینهات را کمی بالا و شانهها را پایین یا کمی عقب نگه دار.
- در عین حال که شکمت را منبسط میکنی، تنفس دیافراگمی انجام بده و سعی کن که عضلاتت را کنترل کنی.
- دستانت را راحت و تا حد امکان ثابت نگه دار. بهتر است که آنها را کمی بافاصله از بدنت نگه داری تا هوا در اطرافت جریان پیدا کند.
- حتی اگر عصبانی هستی، به هیچوجه زانوهایت را قفل نکن و اجازه بده که در حالت شل قرار بگیرند.
- وزن بدنت را کمی به جلو متمایل کن، باید بایستی و پاهایت را کمی از هم باز کنی. برای ایجاد تعادل میتوانی یک پایت را کمی جلوتر از پای دیگرت قرار دهی.

چگونه میتوانم وضعیت آواز خودم را بهبود ببخشم؟
در اینجا تمرینهایی آوردهایم که میتوانی آنها را در خانه تمرین کنی و حالت درست بدن در آواز خواندن را یاد بگیری. فقط کافی است که قدمبهقدم پیش بروی تا یاد بگیری که چطور باید بایستی تا بهترین حالت بدن را برای خواندن داشته باشی.
مستقیم و موازی با دیوار بایست
پشت به دیوار طوری بایست که پاشنهها، ساق پاها، شانهها و سر خود را به طور همزمان با دیوار لمس کنی. این وضعیت را برای چند دقیقه حفظ کن.
بدنت باید صاف باشد ولی این به معنی خشک بودن نیست. درواقع مثل درختی باش که محکم ریشه دارد، اما شاخههایش آزاد و قابل حرکت هستند. ستون فقراتت را صاف نگه دار، اما به زور سینه را جلو نده. طبیعی بایست، مثل وقتی که احساس راحتی میکنی و کاملا اعتمادبهنفس داری.
شانههایت را آزاد و رها کن
یکی از اشتباههای رایج مبتدیها در آغاز یادگیری آواز این است که شانهها را بالا میبرند تا نفس بکشند. این کار باعث انقباض عضلات گردن و فشردگی قفسهی سینه میشود. شانهها باید کاملا آزاد، رها و طبیعی قرار بگیرند. نه خیلی بالا و نه خیلی افتاده. اگر احساس سنگینی یا انقباض میکنی، قبل از خواندن چند نفس آرام بکش و آنها را بچرخان تا عضلاتت باز شوند.
سر و گردنت را موازی زمین نگه دار
برای اینکه صدایت راحتتر بیرون بیایید باید چانهات را موازی زمین نگه داری. چون اگر سرت را خیلی بالا بگیری، به حنجرهات فشار وارد میشود؛ اگر هم زیاد پایین بیاوری، صدایت خفه میشود. بهترین حالت، زمانی است که گوشهایت دقیقاً بالای شانههایت قرار بگیرند. نگاهت هم به روبهرو باشد، نه به پایین و نه به سقف. این تعادل باعث میشود که جریان هوا و ارتعاش صدا آزادانه از درون حنجره عبور کند.
بدنت را در نقطه تعادل نگه دار
برای اینکه بهتر بفهمی وزن بدنت چطور روی صدایت تأثیر میگذارد، بایست و پاهایت را به اندازهی عرض شانه باز کن. نه زیاد باز و نه خیلی جمع. یکی از پاها میتواند کمی جلوتر از دیگری باشد تا تعادلت حفظ شود. وزن بدن را روی دو پا بهطور مساوی پخش کن. هیچوقت زانوها را قفل نکن؛ کمی انعطاف بده تا بدنت آزاد بماند.
حالا وزن بدنت را کمی به سمت جلو ببر، طوریکه نزدیک به پنجهی پایت بایستی. بعد برگرد به حالت عادی. این حرکت را چند بار تکرار کن. با این تمرین متوجه میشوی که وقتی بدنت در نقطهی تعادل قرار دارد، احساس سبکی بیشتری داری و صدایت راحتتر و رهاتر بیرون میآید.
شکمت را منبسط و منقبض کن
درحالی که صاف ایستادهای، دستت را روی شکمت قرار بده تا مطمئن شوی که وقتی نفس میکشی شکمت منقبض میشود و در زمان بازدم، شکمت شلوآرام میشود.
فک و زبانت را بدون تنش نگه دار
اگر مواردی که در بالا گفتیم را رعایت کنی و وضعیت بدنت را درحالت درست نگه داری، فک و زبانت هم راحتتر عمل میکنند. در غیر این صورت، هنگام خواندن در دهان یا گلویت احساس فشار میکنی. یادت باشد که تنش در بدن یعنی تنش در صدا.

پس سعی کن که وضعیت بدنت را هنگام آواز خواندن بهتر کنی. اگر تا الان به این موضوع اهمیت نمیدادی از الان به بعد حواست را جمع کن و عادتهای اشتباهت را حل کن. در ابتدا تصحیح عادتهای اشتباه قبلی سخت است ولی با تمرین میتوانی در مسیر درست قرار بگیری.
پاسچر درست آواز خواندن در حالت نشسته
هرچند که بیشتر خوانندهها در حالت ایستاده آواز میخوانند ولی گاهی هم پیش میآید که آنها بنشینند و بخوانند. در بین انواع سبک آواز اصولا خوانندگان سبک سنتی بیشتر در حالت نشسته میخوانند. ولی ممکن است تو هم در موقعیتی قرار بگیری که بخواهی در حالت نشسته بخوانی. یا وقتی که مدت زمان کلاس و تمرین کردنت طولانی میشود و خسته میشوی، مجبوری که بنشینی و بخوانی. در این شرایط هم باید پاسچر در آواز را رعایت کنی. پاسچر آواز در حالت نشسته هم سخت نیست و فقط باید به چند مورد زیر دقت کنی.
- روی لبهی صندلی بنشین، نه کاملاً داخل آن.
- کف پاهایت باید روی زمین باشد.
- پشتت را صاف نگه دار.
- شانهها و گردنت را در حالت آزاد نگه دار.
- به هیچوجه قوز نکن و تکیه نده، چون قفسهی سینهات فشرده میشود و صدایت خوب بیرون نمیآید.
یادت باشد که هدف از پاسچر درست فقط «زیبا ایستادن» نیست، بلکه هدف اصلی این است که هوا و صدا آزادانه در جریان باشد.

اشتباههای رایج در پاسچر آواز
با توجه به چیزهای که گفته شد حتما متوجه شدی که شرط اول آواز خواندن داشتن پاسچر مناسب است. ولی گاهی هنرجویان مبتدی اشتباه میکنند و بدنشان در وضعیت مناسبی قرار نمیگیرد. در این بخش به رایجترین اشتباهاتی که هنرجویان دچار آن میشوند، اشاره میکنیم.
- قوز کردن یا تکیه دادن زیاد به عقب که باعث محدود شدن تنفس میشود.
- بالا گرفتن چانه هنگام خواندن نتهای بلند که باعث فشردگی حنجره میشود.
- جمع کردن شانهها که باعث منقبض شدن عضلات گردن میشود.
- ایستادن خشک و بیحرکت که از جریان طبیعی هوا جلوگیری میکند.
- خم شدن زیاد به جلو که مسیر خروج صدا را میبندد.
نتیجهگیری
در نهایت از تو انتظار داریم حالا که این مقاله را خواندهای، به آناتومی بدن در خوانندگی توجه کنی و این موضوع را دستکم نگیری. چون پاسچر چیزی فراتر از زیبا ایستادن است و درواقع صدایی که از حنجرهی تو خارج میشود، بستگی زیادی به وضعیت بدنت دارد. به همین دلیل نحوه قرارگیری بدن در خوانندگی اهمیت زیادی دارد و باید از همین الان آن را رعایت کنی و دچار خطا و اشتباه نشوی.
یادت باشد که صدایت از بدنت عبور میکند و بیرون میآید، پس بدنت باید در تعادل، آرامش و هماهنگی باشد. البته که از تو انتظار نمیرود که خودت پاسچر درست را از قبل بلد باشی چون این نکات باید در کلاس به تو آموزش داده شود. شاید اهمیت داشتن یک استاد خوب از همین جا مشخص میشود. استاد خوب قبل از هرچیز به طرز قرارگرفتن بدنت نگاه میکند و اشتباهها را تصحیح میکند.

اگر به دنبال چنین استاد نکتهسنجی هستی و به دلیل محدودیتهای مکانی و زمانی به آنها دسترسی نداری ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان میتوانیم به تو کمک کنیم. چون شیوهی آموزشی ما آنلاین است و به سادگی میتوانیم اساتید خوب و باتجربه را از هر نقطهی ایران به هنرجویان مشتاق و باانگیزه از هر جای جهان، به یکدیگر وصل کنیم. در این حالت دیگر فرقی ندارد که تو کجای این جهان زندگی میکنی چون به سادگی در کلاس آنلاین موسیقی شرکت میکنی و زیرنظر استاد فارسیزبان، آواز یاد میگیری.
برای اینکه از رزومهی اساتید آگاه شوی و از شرایط آموزشی ما باخبر شوی و یا اگر نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی داری، میتوانی از مشاوره کارشناسان ما استفاده کنی.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


