یکی از دغدغههایی که بعضی از والدین درباره کلاس موسیقی فرزندشان دارند، عدم تمرکز در کلاس موسیقی است. در چنین شرایطی خیلی زود این تصور شکل میگیرد که شاید هنرجو علاقه یا انگیزه کافی ندارد؛ اما گاهی پای دلایل دیگری در میان است.
این دقیقاً همان موضوعی بود که مادر ایلیا با ما در میان گذاشت. ایلیا پسر ۱۵ سالهی بااستعدادی است که مدتی است آموزش گیتار را شروع کرده است. به گفته مادرش، او واقعاً به گیتار علاقه دارد، در خانه منظم تمرین میکند و برای یادگیری موسیقی وقت میگذارد. اما با این وجود، عملکرد ایلیا در کلاس اصلاً شبیه عملکردش در خانه نیست.
مادرش به ما گفت که در کلاس تمرکز کافی ندارد، هنگام نوازندگی اشتباههای زیادی میکند و ارتباط چندانی با استادش برقرار نمیکند. نگرانی مادر ایلیا برای ما کاملاً قابل درک بود. اما یک سؤال مهم وجود داشت؛ دلیل عدم تمرکز ایلیا در کلاس موسیقی چیست؟
دلایل عدم تمرکز در کلاس موسیقی چیست؟
وقتی یک هنرجوی کودک یا نوجوان در کلاس موسیقی حواسش پرت میشود یا هنگام اجرا اشتباههای زیادی میکند، اولین چیزی که به ذهن میرسد، معمولاً «عدم تمرکز» است. اصولا هم در نگاه اول، اینطور به نظر میرسد که کودک علاقهای به یادگیری موسیقی ندارد. اما در تجربه آموزش موسیقی، همیشه ماجرا به همین سادگی نیست و دلایل متعددی برای یک مسئله وجود دارد.
گاهی رفتارهایی که به شکل عدم تمرکز دیده میشوند، ممکن است دلایل دیگری غیر از بیعلاقگی داشته باشند. از خستگی و بیحوصلگی گرفته تا خجالت کشیدن، نداشتن ارتباط مناسب با استاد، ترس از اشتباه یا نگرانی از قضاوت شدن، کمالگرایی در یادگیری موسیقی و انتظار بیش از حد والدین و … . به همین دلیل، در مورد ایلیا تصمیم گرفتیم قبل از هر نتیجهگیریای، موضوع را از زاویای مختلف، بررسی کنیم و نظر استاد او را هم بپرسیم.
بررسی رابطهی ایلیا با استادش
استاد ایلیا هم معتقد بود که او در کلاس از تمرکز کافی برخوردار نیست، اما نکته دیگری هم توجهش را جلب کرده بود؛ استاد گفت که: « ایلیا خیلی سخت با من ارتباط برقرار میکند.»
البته در یکی دو جلسه اول، چنین رفتاری چندان عجیب نیست. بعضی از نوجوانان برای ارتباط گرفتن با یک استاد جدید به زمان بیشتری نیاز دارند. اما چند جلسه گذشته بود و با وجود تلاشهای استاد برای ایجاد ارتباط، ایلیا همچنان بسیار کمحرف بود و سخت ارتباط میگرفت.
استاد گفت که ایلیا معمولاً از نگاه کردن به او طفره میرود و وقتی درس میدهد، حواسش مدام به اطراف پرت میشود. مدام روی صندلی جابهجا میشود، بیقرار به نظر میرسد و وقتی از او سؤالی میپرسد، معمولاً خیلی کوتاه و در حد «بله» یا «نه» پاسخ میدهد. حتی گاهی این احساس به استاد منتقل میشود که ایلیا دوست دارد کلاس هرچه زودتر تمام شود.

این رفتارها در ابتدا میتوانست این تصور را ایجاد کند که شاید ایلیا علاقه چندانی به گیتار ندارد. اما وقتی مادرش فیلمی از تمرینهای او در خانه برای استاد فرستاد، ماجرا کاملاً متفاوت به نظر رسید. چون ایلیا در خانه بهخوبی مینواخت. در ضمن او بچهی منظمی بود و هر جلسه، سر ساعت در کلاس آنلاین موسیقی حاضر میشد. پس مسئله فقط علاقه نداشتن به گیتار یا تمرین نکردن نبود.
آیا مشکل ایلیا بیانگیزه بودن و علاقه نداشتن به یادگیری گیتار بود؟
وقتی صحبتهای مادر ایلیا و استادش را کنار هم گذاشتیم، تصویر روشنتری به دست آمد و متوجه شدیم که ایلیا:
- به یادگیری گیتار علاقه دارد.
- در خانه منظم تمرین میکند.
- در کلاسهایش به طور مرتب حاضر میشود.
- قبل از شروع کلاس، ساز و تمرینهایش را آماده میکند.
- اما در کلاس به سختی با استادش ارتباط برقرار میکند.
- در طول کلاس اصولا بیقرار و مضطرب به نظر میرسد.
- سر کلاس هنگام اجرا، اشتباههای بیشتری نسبت به تمرینهایش در خانه دارد.
بنابراین به نظر میرسید که مسئله ایلیا، عدم تمرکز در کلاس موسیقی به دلیل بیانگیزگی نیست. یکی از احتمالهایی که در چنین شرایطی باید در نظر گرفت، خجالت، استرس یا ترس از اشتباه و قضاوت شدن است.
البته از روی چند رفتار نمیتوان گفت یک نوجوان دچار اختلال اضطرابی است و تشخیص چنین مسئلهای هم در حیطه وظایف استاد موسیقی یا پشتیبان آموزشی نیست. اما گاهی یک نوجوان ممکن است به دلیل نگرانی از اشتباه کردن یا قرار گرفتن در معرض قضاوت، علیرغم تمرینهای بسیار، در کلاس عملکرد متفاوتی از خود نشان دهد.
آیا استرس باعث عدم تمرکز در کلاس موسیقی میشود؟
بله، استرس میتواند روی عملکرد نوجوان در کلاس موسیقی تأثیر بگذارد. تصور کنید نوجوانی در خانه یک قطعه را بارها تمرین کرده و بدون مشکل مینوازد. اما وقتی استاد از او میخواهد همان قطعه را اجرا کند، ناگهان بخشی از نتها را فراموش میکند، ریتم از دستش خارج میشود یا اشتباههایی میکند که معمولاً هنگام تمرین مرتکب نمیشود. این اتفاق لزوماً به این معنا نیست که تمرین کافی نداشته است. گاهی ذهن هنرجو به جای تمرکز روی موسیقی، درگیر افکاری مانند این میشود که: «اگر اشتباه کنم چی؟، استادم فکر میکنه تمرین نکردم؟، نکنه نتونم درست بزنم؟، مامانم بعد از کلاس چی میپرسه؟»
وقتی ذهن درگیر چنین نگرانیهایی باشد، طبیعی است که بخشی از توجه هنرجو از اجرای موسیقی فاصله میگیرد. در چنین شرایطی ممکن است که کودک یا نوجوان:
- سختتر با استاد ارتباط برقرار کند.
- احساس کلافگی کند و مدام روی صندلی جابهجا شود.
- هنگام اجرای ساز اشتباههای غیرمعمول داشته باشد.
- پاسخهای کوتاه به سؤالات استاد بدهد.
- از اجرای ناگهانی اجتناب کند.
- در کلاس آنلاین کمتر به دوربین نگاه کند.
- یا حتی به نظر برسد که اصلاً به درس توجه نمیکند.
بنابراین وقتی والد میپرسد «چرا فرزندم در کلاس موسیقی تمرکز ندارد؟»، بهتر است فقط خود رفتار را نبینیم. باید بپرسیم:« این رفتار در چه شرایطی اتفاق میافتد و چه چیزی ممکن است پشت آن باشد؟»
چرا هنرجویان در خانه خوب مینوازند اما در کلاس اشتباه میکنند؟
البته که این اتفاق فقط برای ایلیا رخ نمیدهد. تقریباً هر هنرجویی ممکن است زمانی که به تنهایی تمرین میکند، عملکرد بهتری نسبت به زمانی داشته باشد که برای استاد اجرا میکند. بالاخره وقتی تنها هستیم، کسی قرار نیست عملکرد ما را بررسی کند و اگر اشتباه کنیم، میتوانیم دوباره از اول شروع کنیم. اما وقتی استاد روبهروی ماست، شرایط کمی متفاوت میشود.
در برخی از کودکان و نوجوانان، این تفاوت میتواند بیشتر هم باشد؛ بهخصوص اگر شخصیت خجالتیتری داشته باشند یا نسبت به اشتباه کردن حساس باشند. گاهی هم والدین کمالگرا که انتظار زیادی از فرزند خود دارند، فشار روانی زیادی را به فرزند خود تحمیل میکنند و باعث ضعف در عملکردشان میشوند.
گاهی هم هنرجو تصور میکند که باید به استاد ثابت کند خوب تمرین کرده است. همین فشار ذهنی میتواند نتیجه معکوس داشته باشد و باعث شود قطعهای را که در خانه به خوبی مینواخته، در کلاس با اشتباههای بیشتری اجرا کند.
به همین دلیل، تفاوت شدید بین عملکرد هنرجو در خانه و کلاس میتواند یک نشانه مهم برای بررسی شرایط روانی و ارتباطی او در کلاس باشد، نه صرفاً میزان تمرکز.

چگونه تمرکز کودکان و نوجوانان را در کلاس موسیقی افزایش دهیم؟
ما بعد از صحبت با مادر و استاد ایلیا، تصمیم گرفتیم به جای اینکه صرفاً از او انتظار تمرکز بیشتری داشته باشیم، شرایط کلاس را تغییر دهیم تا او احساس آرامش بیشتری کند. تغییرات خیلی بزرگ نبودند؛ اما به مرور تأثیر خودشان را نشان دادند.
رابطه استاد و هنرجو را جدیتر گرفتیم
بدون شک یکی از مهمترین عوامل در کیفیت کلاس موسیقی، رابطهی استاد و هنرجو، بستگی دارد. ایلیا در جلسه مشاوره پیش از شروع کلاس، توانسته بود ارتباط خوبی با استادش برقرار کند، اما بعد از شروع کلاسها، ارتباطش سختتر شد.
استاد وقتی متوجه این موضوع شد، به جای اینکه صرفاً از او بخواهد بیشتر تمرکز کند، تلاش کرد ابتدا ارتباط بهتری با او ایجاد کند. درباره موسیقیهای موردعلاقهی ایلیا صحبت کرد، از دنیای موسیقی گفت و تلاش کرد فضای کلاس از حالت صرفاً آموزشی خارج شود.
با تلاشهایی که استاد کرد، بعد از حدود پنج جلسه، ایلیا توانست ارتباط راحتتری با استادش برقرار کند. این موضوع نشان میدهد که گاهی به جای اینکه از هنرجو انتظار داشته باشیم تمرکز داشته باشد، باید فضای کلاس را برای او امن و دلچسب کنیم.
تقسیم کردن قطعه به بخشهای کوچکتر و سبکتر کردن آموزش
یکی دیگر از تغییراتی که استاد ایلیا ایجاد کرد، تقسیم کردن قطعه به بخشهای کوتاهتر بود. او سعی کرد که در ابتدا بسیار ساده آموزش دهد تا ذهن ایلیا آماده شود. همچنین به جای اینکه از او بخواهد کل قطعه را یکجا اجرا کند، هر بار از ایلیا میخواست بخشی را اجرا کند که روی آن تسلط بیشتری دارد. این کار فشار اجرای کامل قطعه را کمتر میکرد و باعث میشد ایلیا با اعتمادبهنفس بیشتری شروع به نواختن کند.
فرصت بیشتری به ایلیا داده شد تا ذهنش را آماده کند
یکی از چیزهایی که میتواند استرس هنرجو را بیشتر کند، درخواست ناگهانی برای اجراست. برای بعضی هنرجوها این درخواست، میتواند فشار زیادی ایجاد کند. به همین دلیل استاد ایلیا سعی کرد قبل از درخواست اجرا، مطمئن شود که او آماده است. هدف این نبود که ایلیا هیچوقت اشتباه نکند؛ هدف این بود که احساس نکند بدون آمادگی باید خودش را اثبات کند.

اشتباه کردن را در کلاس موسیقی عادی کردیم
هیچ هنرجویی قرار نیست از همان ابتدا بدون اشتباه ساز بزند. یکی از کارهایی که استاد ایلیا تلاش کرد به مرور به او یاد دهد، این موضوع بود که اشتباه کردن بخشی از مسیر یادگیری موسیقی است. قرار نبود اشتباههای ایلیا نادیده گرفته شوند یا استاد آنها را اصلاح نکند. مسئله این بود که ایلیا بعد از هر اشتباه، احساس شکست نکند. وقتی هنرجو بداند کلاس جایی برای یاد گرفتن است، نه جایی برای اثبات بینقص بودن، احتمالاً با آرامش بیشتری ساز میزند
نقش والدین را جدی گرفتیم
نقش والدین در آموزش موسیقی به کودکان و نوجوانان بسیار مهم است. آنها نقش مهمی در کاهش یا افزایش فشار روانی فرزندشان دارند. طبیعی است که پدر و مادر بخواهند بدانند فرزندشان در کلاس چه عملکردی داشته است. اما اگر تمام گفتوگوی بعد از کلاس حول اشتباهها، رضایت استاد و میزان پیشرفت باشد، ممکن است فشار بیشتری به نوجوان وارد شود. مثلاً به جای اینکه بعد از کلاس بپرسیم: «استاد ازت راضی بود؟»، «چرا اینقدر اشتباه کردی؟»، «چرا فلان قسمت رو اشتباه زدی؟» و … .
میتوانیم بپرسیم: «امروز چه چیز جدیدی یاد گرفتی؟»، «کدوم قسمت کلاس رو بیشتر دوست داشتی؟» و … .
این تغییر کوچک باعث میشود که توجه فرزندتان از اثبات عملکرد به تجربه یادگیری منتقل شود.

نقش پشتیبان در حل مشکلات هنرجویان موسیقی چیست؟
شاید در نگاه اول تصور کنیم پشتیبان یک کلاس آنلاین موسیقی فقط مسئول هماهنگی جلسات یا پاسخ دادن به مشکلات فنی است. اما گاهی مسئلهای که هنرجو یا والدینش مطرح میکند، نیازمند ارتباط میان چند نفر است.
در مورد ایلیا، اگر فقط صحبتهای مادر را میشنیدیم، مسئله ممکن بود، فقط در حد عدم تمرکز در کلاس موسیقی، باقی بماند. اگر فقط با استاد صحبت میکردیم، گارد داشتن ایلیا و سخت ارتباط گرفتن او بیشتر به چشم میآمد. اما کنار هم گذاشتن این دو دیدگاه کمک کرد مسئله را دقیقتر ببینیم.
در چنین شرایطی، نقش پشتیبان این است که شنونده باشد، با استاد ارتباط بگیرد، دغدغههای والد یا هنرجو را به استاد منتقل کند و کمک کند راهکاری متناسب با شرایط همان هنرجو پیدا شود.
هدف ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان این نیست که مشکلات روانشناختی هنرجویان را تشخیص دهیم یا روی آنها برچسب بزنیم. هدف این است که شرایط یادگیری را بهتر کنیم تا هنرجو بتواند با آرامش بیشتری در کلاس حضور داشته باشد و از یادگیری موسیقی لذت ببرد.
تجربه ایلیا چه چیزی به ما یاد داد؟
ایلیا نوجوانی بااستعداد و سختکوش است که هم به گیتار علاقه دارد و هم در خانه منظم تمرین میکند. مسئله اصلی او کمبود علاقه، بیانگیزگی یا تمرین نکردن، نیست. بلکه به نظر میرسد مشکل عدم تمرکز در کلاس موسیقی برای ایلیا، به دلیل خجالتی بودن، سخت ارتباط گرفتن با استاد و احتمالاً استرسِ اجرا مقابل استاد، است.
البته این مشکل یکشبه حل نشد! ایلیا به دلیل ویژگیهای شخصیتیاش کمی دیرتر با استاد ارتباط برقرار کرد و قرار هم نبود بعد از یکی دو جلسه ناگهان همه چیز تغییر کند. تغییرات کوچک، مثل ایجاد ارتباط بیشتر، تقسیم قطعه، دادن فرصت برای آماده شدن و کاهش فشار هنگام اجرا، به مرور شرایط را بهتر کرد. در این مسیر، خانوادهاش هم تلاش کردند به جای تمرکز مداوم روی اشتباهات، فرزندشان را همراهی کنند. چون برای کودکان و نوجوان همراهی خانواده در فرآیند یادگیری موسیقی نقش بسیار تاثیرگذاری دارد.
درواقع نکتهی مهم همین است؛ اینکه وقتی یک هنرجو، به ویژه هنرجوی کودک یا نوجوان در کلاس موسیقی عملکرد خوبی ندارد، همیشه نباید فکر کنیم بیعلاقه است، انگیزهی کافی ندارد یا اینکه بخواهیم به اجبار تمرکزش را افزایش دهیم. گاهی باید بپرسیم: «چه چیزی باعث شده نتواند در این کلاس با آرامش تمرکز کند؟»
نتیجهگیری
اگر فرزند شما هم به موسیقی علاقه دارد، در خانه تمرین میکند اما در کلاس عملکرد متفاوتی دارد، شاید بهتر باشد پیش از هر قضاوتی، شرایط کلاس، رابطه او با استاد و میزان فشاری را که به او وارد میشود، بررسی کنید.
آموزش آنلاین موسیقی هم میتواند برای بعضی از کودکان و نوجوانانی که در محیطهای آموزشی برای برقراری ارتباط راحتتر به زمان نیاز دارند، گزینه مناسبی باشد؛ بهخصوص زمانی که کلاس در محیط آشنای خانه برگزار میشود و هنرجو احساس آرامش بیشتری دارد.

البته در نهایت، شیوه برگزاری کلاس بهتنهایی کافی نیست و مهارت استاد در برقراری ارتباط با هنرجو اهمیت زیادی دارد. یک استاد خوب فقط ساز آموزش نمیدهد؛ بلکه میداند چطور با هنرجو ارتباط برقرار کند، نقاط ضعفش را بشناسد و شرایطی ایجاد کند که بتواند با اعتمادبهنفس بیشتری یاد بگیرد. در وب نوازان تلاش میکنیم با همکاری استادانی که از نظر آموزشی و اخلاقی تأیید شدهاند، شرایطی فراهم کنیم تا هر هنرجو متناسب با ویژگیها و نیازهای خودش مسیر مناسبی برای یادگیری موسیقی داشته باشد.
در نهایت اگر درباره انتخاب ساز یا استاد مناسب برای فرزندتان تردید دارید، میتوانید از راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی استفاده کنید تا کارشناسان وب نوازان شما را راهنمایی کنند. در صورت نیاز، امکان برگزاری جلسه آشنایی با استاد هم وجود دارد تا پیش از شروع کلاس، انتخاب مطمئنتری داشته باشید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


