اگر بهتازگی پا به دنیای موسیقی گذاشتهاید، احتمالاً با واژههایی روبهرو شدهاید که در ابتدا برایتان ناآشنا یا پیچیده به نظر میرسند. یکی از این اصطلاحات «آرپژ» است؛ واژهای که هم در مباحث موسیقی کلاسیک مطرح میشود، هم در آموزش گیتار و پیانو شنیده میشود و هم در تحلیل قطعات موسیقی از آن استفاده میشود. در واقع تکنیک آرپژ در موسیقی کاربرد زیادی دارد و هنرجویان اکثر سازها با این تکنیک سروکار دارند. اما آرپژ دقیقاً به چه معناست؟ چه کاربردی دارد؟ چرا یادگیری آن برای هنرجویان مبتدی آموزش موسیقی مهم است؟ در این مقاله به زبان ساده و قابلفهم به این سوالها پاسخ خواهیم داد.
منظور از تکنیک آرپژ در موسیقی چیست؟
آرپژ (arpege) یا چنگ سان، به نوعی آکورد شکسته میگویند که در آن نتها به صورت متوالی از بم به زیر یا از زیر به بم اجرا میشوند. به عبارت دیگر آرپژ یعنی تکبهتک نتهای یک آکورد را به جای اجرای هم زمان آنها بنوازیم.
واژهی آرپژ از زبان ایتالیایی آمده و ریشهاش در واژهی «arpa» بهمعنای «چنگ» است. چون تکنیک نواختن آرپژ شباهت زیادی به شیوهی نواختن ساز چنگ دارد. در همین راستا، واژههای آرپژ به فرانسوی و آرپجو به ایتالیایی به معنی « همانند ساز چنگ » هستند. به صدای حاصل از آکوردی که با تکنیک آرپژ نواخته میشود چنگسانه گفته میشود. همچنین به تولید صدای متوالی نتهای یک آکورد به شیوهی چنگسان یا آرپژ را arpeggiation یا چنگسانسازی میگویند.
نکتهی مهمی که در نواختن این تکنیک بسیار مورد توجه است، وظیفهی انگشتان است. در نواختن آرپژ هر انگشت استقلال و شخصیت خاص خود را دارد و وظیفهی آن ضربه زدن بر یک سیم مشخص است. در نواختن قطعاتی که به سرعت بالایی نیاز دارند آرپژها نباید مبهم و درهم شنیده شوند. در نواختن آرپژها ، هر نت با نتهای بعدی خود باید با رعایت فاصله زمانی منظم و واضح به گوش مخاطب برسد.

چرا یادگیری آرپژ مهم است؟
برای هر هنرجویی که میخواهد موسیقی را جدی دنبال کند، تمرین آرپژها ضروری است. دلایل اهمیت آن را میتوان اینگونه خلاصه کرد:
- تقویت استقلال انگشتان: در گیتار و پیانو، تمرین آرپژ باعث میشود انگشتها مستقلتر کار کنند و تکنیک نوازندگی پیشرفت کند.
- زیبایی در اجرا: استفاده از آرپژ در قطعات موسیقی، رنگ و بافتی خاص به آن میبخشد که اجرای شما را زیباتر و گوشنوازتر میکند.
- افزایش درک هارمونی: با تمرین آرپژ، هنرجو بهتر میفهمد که نتها چطور با هم ترکیب میشوند و ساختار آکورد چگونه است.
- پایهای برای آهنگسازی: اگر روزی بخواهید قطعهای بسازید، آرپژ یکی از ابزارهای کلیدی شما خواهد بود.

بررسی انواع آرپژ
آرپژها ممکن است بسته به نوع ساز، سبک موسیقی یا هدف تمرین، شکلهای مختلفی داشته باشند. اما بهطور کلی، چند دستهی مهم آن عبارتاند از:
آرپژ ساده
همان طورکه از اسم این آرپژ پیداست، در بین انواع آرپژ، سادهترین نوع آن است. هیچگونه تغییر یا تزئین خاصی در آن دیده نمیشود. اصولا اولین قدم برای یادگیری آرپژ با آرپژ ساده اتفاق می افتد. در این روش نواختن از پایینترین نت شروع و به بالاترین نت میرسد (یا برعکس).
آرپژ شکسته
در این شیوه، نتها با ریتمهای متفاوت یا ترتیب خاصی اجرا میشوند. برای اجرای این تکنیک از سایر تکنیکها مانند لگاتو، استکاتو و … استفاده میشود.
آرپژ در چند اکتاو
اگر نتهای آکورد را به طور همزمان در دو اکتاو بنوازید، درواقع در حال اجرای آرپژ اکتاو هستید. این تکنیک به ویژه در پیانو، بسیار رایجتر است و اجرای آرپژ در گسترهی وسیعتری امکانپذیر میشود.
فاصله زمانی آرپژ
آرپژها معمولا به صورت نتهای چنگ و دولا چنگ و سه لا چنگ از یک میزان تا چند میزان نواخته میشوند و نوع آن به سرعت ریتم در آهنگ و میزان آن آهنگ وابسته است. به عنوان مثال، در یک قطعه با میزان ۴/۴ (چهارچهارم) و با آرپژهای دولاچنگ در هر میزان، ۱۶ نت را به صدا درمیآورند. همان نتها اگر چنگ باشند، میتوانند ۸ بار در یک میزان ۴/۴ زده شوند و به همان ترتیب، اگر سهلاچنگ باشند، ۳۲ بار در یک میزان نتها را به صدا درمیآورند.
تفاوت آرپژ و آکورد در موسیقی چیست؟
در اجرای آرپژ وقتی نتهایی که یک آکورد را تشکیل میدهند به اصطلاح شکسته میشوند و یکی پس از دیگری نواخته میشوند به آن آکورد شکسته میگویند. اما وقتی نتهایی که یک گام را تشکیل میدهند به صورت یکی در میان رو به بالا و پایین تا اکتاو نواخته شوند، این تکنیک آرپژ خواهد بود. در نتیجه هر آرپژی میتواند یک آکورد شکسته باشد اما برعکس آن صادق نیست. به این دلیل که در آرپژ ترتیب نواختن نتها مهم است و نتها به صورت اول، سوم، پنجم و احتمالا هشتم اجرا میشوند. تفاوت دیگری که میتوان به آن اشاره کرد این است که هر آکورد سه صدایی میتواند به آکوردی شکسته با سه نت تبدیل شود اما آرپژ دقیقا از الگوی گام پیروی میکند.

بهترین روشهای تمرین آرپژ چیست؟
به عنوان هنرجوی مبتدی که به تازگی یادگیری موسیقی را آغاز کردهاید، توصیه میکنیم که برای تمرین آرپژ موارد زیر را رعایت کنید:
- آهسته شروع کنید: در ابتدای یادگیری هر سازی، داشتن سرعت بالا هیچ اهمیتی ندارد پس بهتر است که تمرکزتان را روی تمیزی صدا و ترتیب نتها بگذارید.
- با آکوردهای ساده تمرین کنید: تمرین را با آکوردهای سادهتر شروع کنید، مثل آکوردهای دو ماژور، لا مینور یا سل ماژور.
- از مترونوم استفاده کنید: استفاده از مترونوم باعث میشود تا سرعت اجرای آرپژها یکنواخت و کنترلشده باشد.
- روزانه تمرین کنید: فراموش نکنید که تمرین روزانه و منظم حتی به مدت ۱۰ دقیقه در روز باعث پیشرفت چشمگیری میشود.
آرپژ در سازهای مختلف
جالب است بدانید که این تکنیک در سازهای مختلفی اعم از پیانو، گیتار، چنگ، سنتور و … توسط نوازندگان به کار برده میشود. در سازهایی مانند گیتار و پیانو و ارگ امکان نواختن همزمان چندین نت وجود دارد. این به این معنی است که امکان آکوردبازی وجود دارد. درواقع نوازنده میتواند آکوردهای چند نتی را بنوازد و گاهی اوقات آهنگساز میخواهد آکورد به عنوان آرپژ اجرا شود. اما در سازی مانند ویولن که نهایتا آکوردهای دو نتی قابلیت نواختن دارند اگر نوازنده بخواهد آکوردی با تعداد نت بیشتر را بنوازد باید آن را وصل کند، پس باید از آرپژ استفاده کند. آرپژهایی که معمولا در ساز گیتار نواخته میشوند به صورت زیر مجموعههایی از آرپژهای 4/3 8/6 4/4 هستند.
هدف از اجرای آکورد هماهنگی و همچنین تقویت ملودی است که برای هر یک نقش ویژهای در گام موسیقی در نظر گرفته میشود و به همراه صداهای فرعی و نتهای تزئینی، قویترین و همخوانترین هارمونیها را در اثر ایجاد میکند. در ادامه به نقش آرپژ در گیتار و پیانو میپردازیم:

آرپژ در گیتار
گیتار یکی از سازهایی است که آرپژ در آن جایگاه ویژهای دارد. در قطعات کلاسیک، پاپ، یا حتی فلامنکو، آرپژ یکی از رایجترین تکنیکها است. در این تکنیک نیازی به همزمان نواختن تمامی نتهای یک آکورد نیست و بلکه یک به یک نواخته میشوند. در گیتار معمولاً با انگشتهای دست راست، نتهای یک آکورد به ترتیب روی سیمهای مختلف اجرا میشود. این کار نهتنها ملودی میسازد بلکه ریتم هم ایجاد میکند.
جالب است بدانید که آرپژ در گیتار صرفا به ارائهی یک فرمول و الگوی خاص نمیپردازد. درواقع اینطور نیست که آکوردهای گیتار را فقط به یک شیوه نواخت، بلکه شیوههای مختلفی برای نواختن نتهای یک آکورد وجود دارد. در نتیجه به کمک آرپژ امکان ایجاد حسوحال جدید برای یک آکورد وجود دارد. به این شکل احساسهای مختلفی را میتوان ایجاد کرد و صدا را ملودیکتر کرد.

آرپژ در پیانو
در پیانو، آرپژ با حرکت انگشتان روی کلیدها به صورت متوالی انجام میشود. مثلاً در آکورد دو ماژور (C Major)، بهجای اینکه نتهای دو، می، سل را همزمان بنوازید، آنها را به ترتیب اجرا میکنید. گاهی حتی این ترتیب را در چند اکتاو گسترش میدهند که صدایی موجدار و دلنشین ایجاد میکند.
برای اینکه تکنیک آرپژ در پیانو به خوبی اجرا شود باید دقت کنید که وضعیت قرارگیری دستهایتان درست باشد، یعنی دست شما باید نزدیک به وسط و انگشتهایتان بالای صفحهی کلید نت موردنظر باشد. طوری که با یک لمس کوتاه نت اجرا شود. همچنین باید به انحنای طبیعی انگشتهایتان دقت کنید. حواستان باشد که در اجرای آرپژ در پیانو، هر دو دست شما باید کاملا هماهنگ باشد.

نتیجهگیری
آرپژ یکی از تکنیکهای پایهای اما بسیار مؤثر در موسیقی است که با کمک آن میتوانید اجرای خود را دلنشینتر، زیباتر و حرفهایتر کنید. چه در حال یادگیری گیتار باشید، چه پیانو، چه حتی آهنگسازی، دانستن و تمرین آرپژ مسیر شما را هموارتر میکند. البته که فراموش نکنید، آرپژ فقط یک تمرین نیست؛ بلکه پلی است بین تکنیک و احساس.
در نهایت چیزی که از شما یک نوازندهی خوب میسازد و باعث میشود که تکنیکهای مختلف از جمله آرپژ در موسیقی را خوب یاد بگیرید، استاد و شیوهی آموزشی مؤثر است. امروزه اساتید و آموزشگاههای موسیقی زیادی وجود دارد که گاهی خود این تنوع باعث سردرگمی هنرجو میشود. بدون شک بهترین راه انتخاب استاد و آموزشگاه، این است که بروید سراغ کسی که درسش را پس داده و اعتباری برای خودش دستوپا کرده است. برای اینکار هم دانستن نظرات هنرجویان فعلی و سابق آن آموزشگاه و استاد بهترین راه است.

در این راستا ما نیز در آکادمی وب نوازان دلمان به نظرات مثبت هنرجویانی که در طول هشت سال گذشته با ما پیش آمدند و موسیقی را یاد گرفتند، گرم است. بدون شک چیزیکه باعث شده در مسیری که پیش گرفتهایم، مصممتر شویم، رضایت هنرجویانمان است. زیرا ما دغدغه و محدودیتهای آنها را درک کردیم و شیوهی آموزش آنلاین موسیقی را در پیش گرفتیم. در این شیوه هیچ کس از یادگیری موسیقی با هزینهی مقرون به صرفه محروم نمیشود. چه آن هنرجویی که در آن سوی مرزها زندگی میکند و دنبال یک آکادمی فارسیزبان کاربلد است و چه شخصی که در یک شهر کوچک ایران زندگی میکند. شما هر کجای دنیا که باشید درِ کلاس آنلاین موسیقی وب نوزان به رویتان باز است، آن هم هر ساعتی که خودتان بخواهید.
در نهایت اگر فکر میکنید که نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دارید و یا میخواهید که از شرایط دورهها و رزومهی اساتیدمان بیش تر بدانید، کارشناسان ما در خدمت شما هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.



