تا قبل از آن روز فکر میکردم آنقدر حرفهای شدهام که بتوانم بدون استرس و با تسلط کامل در اجرای زنده بنوازم؛ اما در آن عصر جمعه که استرس تمام وجودم را دربرگرفته بود، نظرم کاملا عوض شد. برای اولین بار استرس نوازندگان را با تمام وجودم درک کردم. دستهایم خیس عرق بودند، قلبم آنقدر محکم میتپید که یک آن با خودم فکر کردم الان است که قفسهی سینهام را بشکافد. ذهنم کاملا بهم ریخته بود و اصلا تمرکز نداشتم و فکر میکردم که هیچ چیزی از قطعهای که بارها و بارها تمرین کردهام یادم نمانده است.
یادگیری ویولن را از چهار سال پیش شروع کرده بودم و توی این مدت حسابی پیشرفت کرده بودم و روی قطعههایی هم که قرار بود اجرا کنم، کاملا تسلط داشتم ولی با اینحال، استرس امانم را بریده بود.
تا چند دقیقهی دیگر باید میرفتیم روی صحنه و اجرا شروع میشد؛ میدانستم که باید یک کاری بکنم وگرنه کل زحمات گروه به باد میرفت. اما این استرس را چطور باید کنترل میکردم؟
نمیدانم شما هم این تجربه را داشتهاید یا نه، اما من در نهایت با کمک دوستانم و به یک سری راهکارها توانستم که از شر این استرس کشنده راحت شوم و اجرای خوبی هم داشته باشم.
دلیل استرس نوازندگان هنگام اجرای زنده و عمومی چیست؟
همانطور که بیهدف پشت صحنه قدم میزدم، یکی از بچههای باتجربهی گروه، متوجه حالم شد. آمد کنارم، دستهایم را گرفت توی دستهایش و گفت: «چقدر یخ هستی، استرس داری؟» اقرار کردم که به شدت میترسم از اینکه نتوانم از پس اجرا بربیایم، گفتم احساس میکنم که همه چیز یادم رفته، انگارنهانگار که آن همه تمرین کردهام. گفت، نگران نباشم چون چیزی یادت نرفته و فقط مغزم دارد سعی میکند که از من محافظت کند.
راستش آن روز حرفش را درست نفهمیدم؛ اما بعدها که دربارهی استرس اجرای موسیقی مطالعه کردم، متوجه منظورش شدم. روانشناسان معتقدند زمانی که قرار است در مقابل دیگران اجرا کنیم، مغز ما آن موقعیت را شبیه یک خطر تعبیر میکند. در گذشته، انسان هنگام روبهرو شدن با یک تهدید واقعی باید خیلی سریع تصمیم میگرفت که فرار کند یا بجنگد. به همین دلیل بدن شروع به ترشح هورمونهایی مثل آدرنالین میکرد؛ هورمونهایی که باعث میشوند ضربان قلب بالا برود، تنفس سریعتر شود و عضلات آمادهی واکنش باشند. مشکل اینجاست که مغز ما گاهی بین حملهی یک حیوان وحشی و اجرای یک قطعهی موسیقی تفاوت چندانی قائل نمیشود. برای همین درست چند دقیقه قبل از رفتن روی صحنه، همان واکنشها را تجربه میکنیم؛ درحالی که هیچ خطری ما را تهدید نمیکند.

درواقع تحقیقات روانشناسی نشان میدهد که استرس و اضطراب نوازندگان حین اجرا، احساسی است که به علت ترس از یک شکست غیرواقعی و موهوم به وجود میآید. این احساس در اثر عوامل مختلفی ایجاد و تشدید میشود اما در عینحال میتواند به مرور زمان و با کسب شناخت بیشتر از مهارتهای فردی از بین برود.
حالا چطور میتوان این استرس را مدیریت و کنترل کرد؟ مهمترین کار این است که علت و ریشههای استرس را کشف کنید، دقیقا همان کاری که من در آن عصر جمعه قبل از اجرا انجام دادم.
ترس از قضاوت شدن
راستش برای من پیش آمده بود که در جمعهای خانوادگی و دوستانه بنوازم ولی اولین بارم بود که میخواستم در یک اجرای حرفهای و برای افرادی که نمیشناختم اجرا کنم. به خاطر همین به این فکر میکردم که آدمها چه فکری دربارهی من خواهند کرد؟ از طرف دیگر نگران بودم که حین اجرا هم با حرکات و زمزمههای آدمها تمرکزم را بهم بریزد
ترس از اشتباه در اجرا
یک چیز دیگری که من قبل از اجرا خیلی نگرانش بودم، ترس از اشتباه کردن بود. همهاش به خودم میگفتم اگر نتها را اشتباه بخوانم یا اگر اشتباه بنوازم باید چه کار کنم؟ درواقع نگران چیزی بودم که اصلا رخ نداده بود و احتمالا هیچ وقت هم رخ نمیداد!

اجرای بینقص
راستش من ذهن کمالگرایی دارم و دوست دارم که هر کاری رو بدون نقص انجام بدهم. به خاطر همین هم آن روز قبل از اجرا به شدت استرس گرفته بودم، چون همهاش با خودم فکر میکردم که اگر درست اجرا نکنم چه؟ این کاملا ثابت شده است که کمالگرایی، یکی از بزرگترین دلایل اضطراب اجرای موسیقی است. چون وقتی از خودمان انتظار داریم همهچیز بینقص باشد، کوچکترین احتمال اشتباه هم به یک فاجعه در ذهنمان تبدیل میشود. درحالیکه واقعیت صحنه کاملاً متفاوت است؛ بیشتر مخاطبان حتی بسیاری از اشتباهات کوچک را متوجه نمیشوند.
عدم استراحت کافی
یک عامل دیگری که باعث عدم تمرکز میشود و استرس نوازندگان را قبل از اجرا به شدت بالا میبرد، عدم استراحت کافی است. بعضی از نوازندگان برای اینکه اجرای فوقالعادهای داشته باشند در شب قبل از اجرا، به جای استراحت کافی، تمرینهای سخت و فشردهای را انجام میدهند و همین موضع باعث میشود که در روز اجرا تمرکز کافی نداشته باشند.
واقعیت این است که تمرین فشرده قبل از روز اجرا، نه تنها مهارتهای نوازنده را بالا نمیبرد بلکه حتی به علت ایجاد استرس باعث آسیب به سلامتی نوازنده هم میشود. البته که من قبل از اجرا خوب استراحت کرده بودم و از این جهت هیچ مشکلی نداشتم. در یک کلام عوامل مختلفی وجود داد که میتواند تمرکز نوازنده را به هم بزند و باعث ایجاد این حس شود که او روی اجرا و عملکرد خود کنترل نداشته باشد.
چگونه هنگام اجرا موسیقی استرس نداشته باشیم؟
زمان کمی به اجرا مانده بود و من برای این که بتوانم خودم را آرام کنم اول به این فکر کردم که چرا دچار این استرس شدهام؟ بعد از این که متوجه علتهایش شدم سعی کردم که راهکاری برای آرام کردن خودم پیدا کنم. نکتهی جالب ماجرا این بود که من فکر میکردم که توی گروه فقط من هستم که دچار اضطراب شدهام ولی بعد متوجه شدم که حتی نوازندههای باتجربهی گروه هم استرس دارند. درواقع استرس نوازندگان یک پدیدهی عمومی است و حتی برای نوازندگان حرفهای هم پیش میآید؛ با این تفاوت که نوازندگان باتجربه روشهای کنترل استرس هنگام اجرا را پیدا کردهاند. کارهایی که من برای کنترل استرسم انجام دادم و به شما هم توصیه میکنم، موارد زیر هستند:
به اجرای خود به عنوان یک تجربهی جدید نگاه کنید
اولین نکتهای که باید بدانید این است که شما متناسب با تواناییها و شرایط زندگیتان، حداکثر توان خود را در تمرین و افزایش مهارتهایتان انجام دادهاید و هنوز هم میتوانید با تمرین و آموزش بیشتر، مهارتهای بیشتری کسب کنید.
یادتان باشد که در هر اجرا نکات و تجربههای ارزشمندی وجود دارد که توسط هیچ استادی آموخته نمیشود. فقط کافی است بعد از هر اجرا، به جای اینکه بنشینید و برای اشتباههای کوچک و بزرگتان، غصه و حسرت بخورید، آنها را ریشهیابی کنید و به علت آن پی ببرید.
به خودتان اعتماد کنید
تا وقتی که به خودتان اعتماد نکنید و خودتان را محک نزنید از کجا میخواهید متوجهی خوب یا بد بودن نوازندگیتان شوید؟ پس به خودتان اعتماد کنید و با اعتمادبهنفس شروع به نوازندگی کنید. شاید فکر کنید که باید تمرکز زیادی روی انگشتگذاری و اصول نواختن داشته باشید و همه چیز به شکل دقیق و حساب شده پیش برود. اما به دستها و انگشتهایتان اعتماد کنید، و اجازه دهید تمام تمرینات و تلاشهایی که در کلاسهای آموزشی انجام دادهاید شما را برای نواختن قطعه مورد نظر هدایت کنند.

در لحظهی اجرا خود را داوری نکنید
در لحظهی اجرا فقط بنوازید و لذت ببرید و به هیچوجه خودتان را داوری و قضاوت نکنید. داوری کار مخاطب است و نواختن و لذت بردن از آن کار شما. در نتیجه از خود داوری در حین اجرا بپرهیزید، اجازه ندهید تفکرات منفی یا بیهوده که تاثیر مثبتی بر احساس و حالتان ندارد تمرکز شما را از بین ببرد. حتی اگر هم میخواهید اجرای خود را مورد قضاوت قرار دهید بهتراست پس از پایان اجرا این کار را انجام دهید.
قبل از اجرای اصلی آن را شبیهسازی کنید
یکی از مهمترین چیزهایی که به من در کنترل و مدیریت استرسم کمک زیادی کرد این بود که من قبل از اجرا بارها و بارها صحنه را برای خودم شبیهسازی کرده بودم. این کار به من کمک کرد که ذهنم را قانع کنم که هیچ چیز ترسناک و مبهمی رخ نخواهد داد و همه چیز طبق تمرینها پیش خواهد رفت.
بهترین کار این است که مقابل خانواده و دوستانتان زیاد تمرین کنید و ذهنتان را برای اجراهای عمومی تربیت کنید. با این کار، به تدریج، ترس و دلهرهتان از بین میرود و اعتماد به نفس لازم جهت اجرا در مقابل جمعیت را به دست میآورید
فقط در نقش نوازنده حضور داشته باشید
در حین اجرا سعی کنید فقط نوازنده باشید نه شنونده. گوش و چشمتان را به روی تمام اتفاقاتی که در سالن رخ میدهد ببندید و فقط بنوازید. اجازه دهید مخاطبان شما را قضاوت کنند.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، استرس نوازندگان پیش از اجرای زنده، امری طبیعی است و راههای مختلفی برای کنترل و مدیریت آن وجود دارد. قبل از هر چیز باید بدانید که اینگونه استرسها کاملا طبیعی است و هر چه تجربهی شما بیشتر شود راحتتر میتوانید با آن کنار بیایید.
من آن روز به هر روشی که شده بود، خودم را آرام کردم و در نهایت هم توانستم طبق تمرینهایی که کرده بودم، خوب بنوازم و اجرای خوبی داشته باشم. هر چند که در طول اجرا هم همچنان اضطراب داشتم که البته به خودم حق میدادم چون اولین تجربهام بود. با اینحال واقعا تجربهی فوقالعاده شیرین و آموزندهای بود.
در نهایت به عنوان یک هنرجوی باتجربه که حالا آنقدر اعتمادبهنفس پیدا کردهام که اجرای حرفهای داشته باشم، پیشنهاد میکنم اگر موسیقیدوست هستید حتما یادگیری آن را شروع کنید. واقعا هیچ چیزی لذتبخشتر از تحقق رویاها و آرزوها نیست. درک میکنم که گاهی مسائل و مشکلات و یا برخی محدودیتهای مکانی و زمانی مانع مهمی برای یادگیری موسیقی است ولی هر چیزی راهحلی دارد. من به شما آموزش آنلاین موسیقی را پیشنهاد میکنم چون در این روش آموزشی دیگر زمان و مکان اهمیت ندارد و هر جای دنیا و در زمان دلخواه، میتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.

در این سالها آموزشگاههای متعددی به ارائهی آموزش موسیقی به شکل آنلاین میپردازند ولی آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان یکی از آموزشگاههای پیشرو و قدیمی در این عرصه است. یکی از کارهای خوبی که این اموزشگاه هر از چندگاهی انجام می دهد برگزاری رسیتال آنلاین است. این رسیتالها یک نوع تمرین نواختن در جمع است و باعث میشود که شما از همان دوران هنرجویی نواختن در جمع را تمرین کنید.
شما میتوانید به آنها درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دهید و پاسخ تمام سوالهای خود را دریافت کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


