سه سالی میشد که سه تار میزدم ولی راستش به تنها چیزی که اهمیت نمیدادم، احساس در نوازندگی سه تار بود. توی این سه سال همیشه سعی کرده بودم که خیلی خوب تمرین کنم و به طور منظم در کلاسهایم شرکت کنم. با تمام مشغلهها و درگیریهایی که داشتم ولی هیچوقت تمرین و آموزش سه تار را سرسری نمیگرفتم. به خاطر همین پشتکارم، اوایل پیشرفتم خیلی خوب بود. استادم میگفت که نسبت به سایر هنرجوها، چند قدم جلوتر هستی. بعد از مدتی روی تکنیکهای مختلف مسلط شدم، مضراب ریز را به خوبی اجرا میکردم درحالیکه برای خیلیها این تکنیک در ابتدای راه سخت است. خلاصه از نظر فنی و تکنیکی همه چیز خوب پیش میرفت ولی یک جای کار میلنگید، استادم میگفت: «نوازندگیات روح ندارد» با وجود تمرینهای زیادم، شنیدن این بازخورد، ته دلم را میلرزاند. ولی خب، قصهی من پایان خوشی داشت!
زمانیکه فهمیدم مشکل نبود احساس در نوازندگی سهتار است!
وقتی اولین بار استادم گفت: «تو همهی تکنیکها را درست اجرا میکنی ولی نوازندگیات بیروح است!» به شدت عصبانی شدم. تصمیم گرفتم که برای هفتهی بعد تلاش بیشتری کنم ولی دوباره همان بازخورد را گرفتم. جلسه بعد و جلسهی بعدش هم همینطور گذشت تا اینکه واقعا از دست استاد کلافه و عصبی شدم. تا جایی که به فکر تغییر استادم افتادم.
توی همین گیرودار، در یک دورهمی خانوادگی، سه تار را برداشتم و شروع به نواختن کردم. راستش هدفم بیشتر این بود که به خودم ثابت کنم که استادم دربارهی نوازندگی من اشتباه میکند. خوب یادم است که «الههی ناز» را زدم. اولش همه سرتاپا گوش بودند ولی بعد آرامآرام، نگاهها سرد شد. احساس کردم که همه کلافه هستند و میخواهند که سریع قطعه تمام شود. همانجا بود که متوجه شدم، حق با استادم است. نوازندگی من چیزی کم داشت، چیزی که آدمها را میخکوب کند.
احساس در نوازندگی سه تار به چه معناست؟
بعد از تجربهی تلخی که در مهمانی نصیبم شد، اولین سوالی که برایم به وجود آمد این بود که منظور از احساس در نوازندگی سه تار دقیقا چیست؟ آیا هرنوع احساسی را میتوان با صدای سه تار درآمیخت؟ اصلا چطور میتوان این حس درونی را به گوش دیگران رساند؟
همهی این سوالها را با استادم مطرح کردم و از او خواستم با مثالهای عینی تفاوت احساسی نواختن و بدون احساس نواختن را به من نشان بدهد.
استادم گفت: «انگشتگذاریات درست است، ریتم را درست اجرا میکنی، از پس همهی تکنیکها برمیآیی ولی انگار همهی اینها را حفظ کردهای و پشتسرهم اجرا میکنی بدون اینکه بدانی چرا؟
درواقع موسیقیات از پیش آماده شده است. چیزی در لحظه شکل نمیگیرد. از درونت چیزی نمیجوشد و همین باعث میشود که حس زنده بودن نداشته باشد.»
او ادامه داد: «دو نفر را تصور کن که یکی فقط از روی کتاب برای بچهها میخواند ولی دیگری، صدایش را تغییر میدهد، شکلک درمیآورد، خودش را جای شخصیتهای کتاب میگذارد و …؛ کدامشان تأثیرگذارتر هستند؟ نوازندگی هم همین است. باید بتوانی انواع احساسها را در نوازندگیات پیاده کنی. امید، زیبایی، آرامش، غم، خشم، پیروزی و … همه را میتوانی در نوازندگیات منعکس کنی.»
استاد به من گفت: «دلیل اینکه خیلی از نوازندهها میتوانند همه را مجذوب نوازندگی خود کنند، استعداد خارقالعادهشان نیست، دلیل اصلیاش این است که آنها احساساتشان را بروز میدهند. درواقع زمانیکه یاد گرفتی از احساساتت فرار نکنی و آنها را بروز بدهی، تازه سه تارنواز شدهای.»
با توضیحات استادم متوجه شدم تا وقتیکه ذهنم درگیر درست و غلط است، نمیتوانم احساساتم و خود واقعیام را بروز بدهم.
راهکارهای افزایش احساس در نوازندگی سه تار
از استادم خواستم که کمکم کند تا بتوانم احساسات درونیام را هنگام نوازندگی سه تار بروز دهم. از او راهکار خواستم و او هم به موارد زیر اشاره کرد:
حواست به بدنت باشد
راستش با شنیدن این جمله خیلی تعجب کردم، اصلا انتظار نداشتم که راهکارهای احساسی نواختن، با توجه به بدن شروع شود! ولی استادم گفت: «تا زمانیکه حواست به بدنت نباشد، همانطور بیروح خواهی نواخت. هنگام نوازندگی سه تار، بدنت آنقدر باید احساس راحتی بکند که راه برای خروج احساساتت باقی بماند. اگر بدنت دروضعیت بدی باشد، خواهناخواه تمرکز تو را برهم میریزد. به خاطر همین مطمئن باش که استایل نوازندگی سه تار را رعایت کردهای. گرم کردن دستها و انگشتهایت را پیش از نوازندگی به هیچوجه دستکم نگیر. پیش از نوازندگی، چند نفس عمیق بکش، شانههایت را رها کن، تمرکزت را جمع کن و زمانیکه احساس کردی بدنت آرام شده است، شروع به نواختن کن.»
قطعههایی را بنواز که دوستشان داری
توصیهی دیگری که استادم به من کرد این بود که قطعاتی را بنوازم که واقعا دوستشان دارم. او گفت: «ما در طول آموزش، بیشتر روی قطعات محبوبت کار کردیم. اما با اینحال گاهی در طول دورهی آموزشی، مجبور میشوی بعضی از قطعاتی را هم که دوستشان نداری بزنی تا تکنیکهای مختلف را یاد بگیری. ولی خودت هم وقتهایی که برای دل خودت مینوازی سراغ قطعههای موردعلاقهات برو. تو نمیتوانی احساست را منتقل کنی بدون اینکه چیزی را که مینوازی دوست داشته باشی.»
روی تکنیکهای قطعه کاملا مسلط شو
درست است که بحث احساس است ولی تا زمانیکه نوازنده روی تکنیکهای یک قطعه مسلط نشود، نمیتواند احساساتش را بروز بدهد. پس زمان تمرین نباید انتظار داشته باشد که احساس از نوازندگیاش بریزد بیرون! بلکه در ابتدا نوازنده باید تمرکزش را روی اجرای درست نتها، مضراب زدن، اجرای درست تکنیکهای مختلف و انگشتگذاری سه تار بگذارد. بعد از اینکه روی این تکنیکها مسلط شد، نوبت به بروز احساس در نوازندگی سه تار میرسد.
به داستانهای پشت قطعه فکر کن
یکی از راههای بسیار مؤثر برای پرورش احساس هنگام نوازندگی سه تار، این است که اطلاعات زیادی دربارهی قطعه، سازندهی آن، داستان ساخته شدن قطعه و … بدانی. این اطلاعات وقتی در جانت رسوب کنند، خواهناخواه چرخدندههای احساساتت را به حرکت در میآورند.
به قطعات بااحساس گوش بده
از دیگر توصیههای استادم این بود که: «تا وقتی خوب گوش ندهی، نمیتوانی خوب هم بنوازی. پس به قطعاتی گوش بده که نوازنده با تمام احساس مینوازد و تو میتوانی این احساس را از او دریافت کنی. با این کار نه تنها گوشهایت بلکه کل وجودت را تربیت میکنی.»
نوازندگیات را ضبط کن و بعد به آن گوش بده
در نهایت هیچکس بهتر از خودت، نمیتواند تو را ارزیابی کند. پس وقتی داری مینوازی، ضبط کن و بعد بارها و بارها به آن گوش بده. به این شکل هم متوجه ایراداها و نواقص تکنیکیات میشوی و هم میتوانی بفهمی که آیا نوازندگیات با احساس و صادقانه بوده است یا نه؟
وقتی که سه تار، احساساتم را روایت کرد
بعد از گفتوگو با استادم و راهکارهایی که به من داد، در طی تمرینهایم، سعی میکردم که هر روز بیشتر از روز قبل احساس را چاشنی نوازندگیام کنم. مخصوصا اینکه بعد از سه سال یادگیری سه تار، حالا دیگر روی تکنیکها و نکات فنی تا حد زیادی مسلط شده بودم. حالا دیگر وقت این بود که تکهی آخر را هم به آن اضافه کنم و پازل نوازندگیام تکمیل شود. توی این مدت هر چه که مینواختم را ضبط میکردم. هرچند که نسبت به قبل پیشرفت کرده بودم و میتوانستم رگههایی از احساساتم را بشنوم ولی هنوز خیلی راه داشتم تا بیان احساس واقعیام. من هنوز هم درگیر نکات فنی و درست و غلط نواختن میشدم.
مدتها گذشت تا اینکه در یک روز بارانی که اتفاقا دلم هم گرفته بود و غمگین بودم، نشستم لب پنجره و بدون اینکه به چیزی فکر کنم، شروع به نواختن کردم. به خودم که آمدم دیدم دارم قطعهی نوایی را میزنم و همینطور اشک میریزم. بعد از اینکه قطعههای دیگر را هم نواختم به فایل ضبط شده گوش کردم و حسی را تجربه کردم که هیچوقت با شنیدن نوازندگیهای خودم تجربه نکرده بودم.
آن شب صدای ساز با درون من همراه شده بود و حال و روز من را روایت میکرد. بعضی نتها کوتاه ادا میشدند و بعضی کشدار. یکجاهایی مکث بیشتر میشد و یکجاهایی نتها بیمکث اجرا میشدند. این همان تکهی گمشدهی پازل نوازندگیام بود.

نتیجهگیری
حالا دیگر از شنیده شدن احساساتم نمیترسم و از آن فرار نمیکنم. برعکس راهی پیدا کردهام برای برونریزی احساسات تلنبار شدهام. حالا دیگر میدانم که منظور از احساس در نوازندگی سه تار چیست و چطور باید بنوازم که حالم بهتر شود. سه تار برای من ساز خلوت و خلوص است، سازی که میتوانم با نواختن آن خودم را پیدا کنم، آرام کنم، صدای غم و شادی درونم را بشنوم و به زندگی امیدوار شوم.
الان خیلی خوشحالم که سه سال پیش وسط مشغلهها و درگیریهای زندگی به خودم اجازه دادم که نواختن سه تار را تجربه کنم. البته اگر توانستم پیشرفت کنم به دلیل دسترسی به آموزش خوب و استادم هستم. همانچیزی که آموزشگاه موسیقی آنلاین وب نوازان روی آن تأکید دارد.

یکی از ویژگیهای مهم این آموزشگاه این است که شیوهی آموزش آنلاین موسیقی را در پیش گرفته است. چون برای من شرکت در کلاس حضوری به دلیل محدودیتهای مکانی، زمانی، خانوادگی و … امکانپذیر نبود. ولی با تمام این مشغلهها می توانم به سادگی در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنم.
اگر شما هم در شرایط سه سال پیش من به سر میبرید و مطمئن نیستید که آیا این شیوهی آموزشی کارساز است یا نه میتوانید با راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی شروع کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.





