وقتی صحبت از آواز میشود، همه ما اولین چیزی که به ذهنمان میرسد «زیبایی صدا» است. اما در دنیای حرفهای موسیقی و آواز، فقط زیبایی صدا کافی نیست؛ بلکه شناخت دقیق «گستره صوتی» و «نوع صدا» اهمیت ویژهای دارد.
اگر شما هم به آواز خواندن علاقه دارید یا در حال گذراندن آموزش آواز هستید، یکی از ابتداییترین اقداماتی که باید انجام دهید، تشخیص نوع صدایتان است. دانستن این موضوع به شما کمک میکند تا قطعاتی متناسب با نوع صدایتان را برای خواندن انتخاب کنید. در این حالت به حنجرهتان نیز آسیبی وارد نمیشود و مسیر شما در خواندن آواز نیز مشخص و هدفمند میشود.
در این مقاله قصد داریم به زبان خیلی ساده توضیح بدهیم که گسترهی صوتی چیست؟، انواع صدا در خوانندگی کداماند؟ چرا دانستن نوع صدا مهم است؟ و چگونه میتوان محدودهی صدایی خود را تشخیص داد؟
گستره صوتی ووکال در انسان چیست؟
Vocal Range یا گستره صوتی ووکال، شامل مجموعه از صداهای زیر و بمی است که یک انسان قادر به تولید آنها است. در واقع فاصلهی بین بالاترین و پایینترین نتی است که هر فرد قادر به اجرای آن بدون فشار و آسیب است. هر صدایی گسترهای منحصربهفرد دارد که به طور طبیعی توسط ساختار تارهای صوتی، حجم حنجره و حتی فیزیک بدن تعیین میشود.
تقسیمبندیهای متنوعی برای جنس صدای زنان و مردان وجود دارد و این تقسیمبندیها به منظور شناخت ویژگیهای حنجرهی هر فرد صورت گرفته است. به طور کلی شش نوع تقسیمبندی برای صدای خوانندگان وجود دارد که برای خانمها شامل: سوپرانو، متسو سوپرانو، آلتو و برای آقایان شامل: تنور، باریتون و باس است.
چرا شناخت گسترهی صدایی مهم است؟
همانطور که پیشتر هم اشاره کردیم شناخت دامنه صوتی و تشخیص نوع صدا اهمیت زیادی دارد و فرآیند یادگیری آواز را برای شما آسانتر می کند، زیرا:
- گستره صوتی انسان در تعیین انواع صدا مؤثر است.
- قابلیتهای آوازی هر فردی تحتتأثیر گستره صدا است.
- انتخاب قطعات آوازی متناسب با صدایتان، بهخصوص حین تمرین بستگی به شناخت صدایتان دارد.
- برای هماهنگی صدا با سازهای مختلف باید ویژگیهای صدای خود را به خوبی بشناسید.
- تعیین نقش هر خواننده در گروههای کر، وابسته به شناخت گستره و نوع صدایتان است.
- جلوگیری از آسیب به تارهای صوتی، زیرا خواندن نتهایی که خارج از محدودهی واقعی شما هستند، فشار زیادی به تارهای صوتی وارد میکند و میتواند باعث گرفتگی یا حتی آسیب دائمی شود.
عوامل مؤثر بر دامنه صوتی
عوامل مختلفی در محدودهی آوازی شما دخیل هستند که از جملهی آنها میتوان به سن، جنسیت، میزان تمرین و وضعیت جسمانیتان اشاره کرد. به طورکلی:
- کودکان دارای گستره صدایی محدودی هستند و متناسب با آغاز سن بلوغ، این قابلیت نیز در آنها تقویت میشود. همچنین در سنهای خیلی بالا نیز، گستره صوتی کاهش مییابد.
- گستره صدایی مردان پایینتر از زنان است.
- طبیعی است که محدودهی صدا، بستگی زیادی به سلامت فیزیکی خواننده به خصوص، حنجره و تارهای صوتیاش دارد.
- در نهایت نیز میزان تمرین و تمرکز روی تکنیکهای آوازی به گسترش این محدودهی صدایی کمک میکند. البته که چارچوب اصلی آن ثابت است.
گستره صوتی انسان چگونه اندازهگیری میشود؟
برای تشخیص گسترهی صداییتان نیاز به ساز پیانو دارید. البته که نرمافزار تشخیص نوع صدا نیز میتواند به شما کمک کنند. برای اینکار پشت پیانو بنشینید و از یک نت میانی شروع کنید و به تدریج نتها را به سمت بم پایین بروید. ببینید تا کجا میتوانید بخوانید بدون اینکه صدایتان بلرزد یا فشار بیاورید. سپس دوباره از نت میانی شروع کنید و کمکم به سمت بالا بروید. بالاترین نتی که میتوانید راحت و واضح بخوانید، زیرترین نت شما است. فاصله بین این دو نقطه همان دامنه صوتی شماست.
البته که میتوانید از اپلیکیشنها و نرمافزار تشخیص گستره صدا نیز استفاده کنید. ولی بهترین راه کمک گرفتن از استاد آوازتان است.
صدای شما در کدام گروه ووکال قرار میگیرد؟
اگرچه که صدای هرشخص ویژگیهای منحصربهفرد خودش را دارد و با شخص دیگری در دنیا متفاوت است اما در هر صورت در یکی از همین شش گروه جای میگیرد. اگر تاکنون در یک گروه کر شرکت کرده باشید به احتمال زیاد دامنهی صوتی خود را میشناسید و با انواع تقسیمبندی ووکال به خوبی آشنا هستید. اما اگر هیچ تجربهی خوانندگی نداشته باشید ممکن است از خود بپرسید که صدای من متعلق به کدام یک از این گروهها است؟
همانطورکه گفتیم دامنه صوتی شما شامل کمترین و بیشترین نتی است که میتوانید آن را به درستی بخوانید. شاید شما بتوانید هنگام آواز خواندن به نتهای بالاتر و پایینتر از صدای اصلی خود هم برسید اما برای تعیین دامنهی صوتی اصلی خود باید راحتی را نیز ملاک قرار دهید. صدای شما در کدام منطقه راحتتر است؟ آن منطقه، گستره صدای شما محسوب میشود.
سوپرانو (Soprano)
زیرترین صدا در میان زنان و بالاترین فرکانس صدای انسانی سوپرانو نام دارد. این بازه صدایی که بین C4 و C6 قرار دارد، اهمیت بسیار زیادی در اپرا و موسیقی کلاسیک دارد زیرا شفاف، پرقدرت و درخشان است.
سوپرانو نیز خود دارای زیرشاخه و تقسیمبندیهای مختلفی است که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند و با یکدیگر متفاوتاند. در میان خوانندگان خانم ایرانی حمیرا، دریا دادور و پری زنگنه دارای صدای سوپرانو هستند.
متسو سوپرانو (Mezzo Soprano)
صدای متسو سوپرانو رایجترین نوع صدا در خانمها است که هم دامنه صوتی سوپرانو و هم گستره صوتی آلتو را پوشش میدهد. دامنه معمول این صدا بین A3 و A5 است.
«ناتالی کول»، «مرلین هورن»، «لوری مورگان»، «پستی کلاین» و «کارن کارپنتر» از جمله خوانندگان متزو سوپرانو هستند.
آلتو (Alto)
کمترین میزان صدا در میان زنان، صدای آلتو است که بسیار گرم و سنگین است. دامنه آلتو معمولی بین F3 تا F5 قرار دارد، اگرچه کسانی هستند که میتوانند بالاتر یا کمتر از این محدوده نیز آواز بخوانند.
کسانی که میتوانند زیرتر از این محدوده آواز بخوانند اغلب “contralto” نامیده میشوند و معمولاً میتوانند در محدودهای شبیه به تنور آواز بخوانند. در بین خوانندگان زن ایرانی، مرحوم هایده دارای چنین صدایی بوده است.
تنور (Tenor)
زیرترین یا بالاترین صدای مردانه، تنور است که در موسیقی کلاسیک و پاپ، بسیار روشن، قوی و پرکاربرد است. نوعی از تقسیمبندی در انواع صدای تنور وجود دارد که به آن «بری تنور» میگویند. این نوع صدای تنور قدرت اجرای نتهای میانی و نتهای بالاتر تنور را دارد.
یکی دیگر از انواع صدای تنور که در اپراهای کلاسیک شنیده میشود «کانتر تنور» است. این اصطلاح را به خوانندگان مردی که صدایی شبیه زنان دارند، میدهند. تنور خوانها معمولا تکخوان و یا ستاره پایان یک اجرای اپرا هستند.
از میان مشهورترین خوانندگان تنور میتوان «پاواروتی»، «دنیل رودریگز« و «التون جان» را نام برد.
باریتون (Baritone)
این صدا را میتوان به عنوان صدای میانه برای مردان شناخت. گسترهی صدای باریتون با صدای باس و تنور همپوشانی دارد و قسمتهایی از هر کدام را شامل میشود. دامنهی باریتون معمولاً از A2 تا A4 است و ممکن است تا F2 یا تا C5 گسترش یابد.
صدای باریتون معمولا به عنوان رایجترین صدا میان مردان شناخته میشود. در میان خوانندگان ایرانی استاد بنان دارای صدای باریتون بودند.
باس (Bass)
باس بمترین صدا میان مردان است که قدرت و عمق زیادی دارد و معمولاً بین E2 تا E4 قرار دارد. در قسمتهای پایینی و فوقانی صدای باس، برخی از باسها میتوانند از C2 تا G4 آواز بخوانند. در خوانندگان ایرانی «داریوش» و مرحوم «نوری» دارای چنین صدایی هستند.
از دیگر خوانندگان مشهور باس میتوان «لویی آمسترانگ»، «کریستوفر لی»و «ایوان ربروف» را نام برد.
همانطورکه مطالعه کردید، شناخت گستره صوتی و انواع صدا در خوانندگی اولین قدم برای هر هنرجوی آواز است. وقتی بدانید چه محدودهای برای شما مناسب است، هم انتخاب آهنگها آسانتر میشود، هم از آسیب به تارهای صوتیتان جلوگیری میکنید و هم لذت بیشتری از آواز خواندن میبرید. در واقع این آگاهی مثل نقشهای است که مسیر پیشرفت شما را روشنتر میکند و باعث میشود صدای واقعیتان در زیباترین حالت شنیده شود.
اگر میخواهید از همان ابتدا درست و اصولی آموزش ببینید و کاملا منطبق بر محدودهی صدایتان، آواز بخوانید، باید زیرنظر استاد خوب و باتجربهای آموزش ببینید. گاهی پیدا کردن استاد خوب با توجه به محدودیتهای مکانی و زمانی مشکل و چالشبرانگیز میشود. مخصوصا اگر خارج از کشور زندگی میکنید و به دنبال استادی میگردید که آواز ایرانی را با هزینهی مقرون بهصرفه آموزش دهد. در این حالت بهترین و بهصرفهترین گزینه برای شما، آموزش آنلاین موسیقی است. زیرا در این حالت بدون دغدغه از هر کجای دنیا که هستید میتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید. ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان، تمامی این شرایط را برای شما فراهم کردهایم تا بتوانید به خوبی صدایتان را تقویت کنید و آواز سر دهید.
شما میتوانید برای دریافت راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی با کارشناسان ما در ارتباط باشید تا با خیال آسوده و کاملا مطمئن، آموزش خود را آغاز کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
