موسیقی فادو یکی از شناختهشدهترین جلوههای فرهنگی پرتغال و یکی از تأثیرگذارترین موسیقیهای سنتی اروپا است؛ سبکـی آمیخته با غم، نوستالژی، سرنوشت و دلتنگی. این موسیقی را معمولاً «آوای روح پرتغال» مینامند، زیرا احساسات عمیق مردم این سرزمین را به شکلی صادقانه و بیپرده بیان میکند. فادو حاصل تاریخی طولانی از مهاجرت، درد، زندگی در دریا و تجربهی دوری است. همین ریشههاست که به آن حس خاصی از اندوه و زیبایی بخشیده است. در این سبک از موسیقی، مهمترین همراه خواننده، ساز گیتار است. با این حساب بد نیست هنرجویانی که به تازگی آموزش گیتار یا آواز را شروع کردهاند با این سبک آش نا شوند.
ریشه و تاریخچهی موسیقی فادو
فادو در لغت به انگلیسی (fate) به معنی سرنوشت است؛ همان چیزی که این سبک از موسیقی تلاش میکند تا آن را بیان کند. برخی فادو را با موسیقی فلامنکو اشتباه میگیرند؛ اما فادو یک ژانر کاملا متفاوت موسیقایی است که در ستایش دریا، حسرت، غم و غصهی زندگی خلق شده است.
منشأ دقیق فادو کاملاً مشخص نیست، اما پژوهشگران معتقدند این سبک در اوایل قرن نوزدهم و در محلههای فقیرنشین لیسبون پدید آمد؛ جایی که ملوانان، کارگران بندر، مهاجران و طبقات پایین جامعه در آن زندگی میکردند. آن زمان موسیقی به عنوان راهی برای بیان رنجهای زندگی روزمره، عشقهای از دسترفته و تنهایی ناشی از سفرهای طولانی به شمار میرفت.
البته که در شکلگیری این موسیقی، سبکهای قدیمی موسیقی و حتی ترانههای آفریقایی و برزیلی، تأثیرگذار بوده است. با این حال، اما هویت اصلی این موسیقی در لیسبون شکل گرفت؛ در کوچههای باریک آلفاما، بایرو آلتو و موراریا.
در نیمهی اول قرن بیستم، فادو از کوچهها وارد سالنهای رسمی شد و به رادیو و سینما راه پیدا کرد. در این دوره بود که خوانندگان بزرگی ظهور کردند و باعث جهانیشدن این موسیقی شدند.

در دوران دیکتاتوری سالازار (۱۹۳۳–۱۹۷۴) فادو گاهی توسط حکومت کنترل میشد، اما در عین حال به عنوان نماد فرهنگ پرتغال نیز ترویج میگردید. پس از انقلاب میخکها در ۱۹۷۴ و ایجاد آزادی سیاسی، فادو وارد دورهای جدید شد و خوانندگان نسل جدید توانستند تغییرات مهمی در آن ایجاد کنند.
در سال ۲۰۱۱، فادو به عنوان میراث فرهنگی ناملموس در یونسکو ثبت شد؛ این عمل گام مهمی برای جهانی شدن این موسیقی بود و باعث تثبیت جایگاه آن در موسیقی جهان شد.
مضامین و محتوای موسیقی فادو
همانطورکه میدانید پرتغال کشوری دریایی است و از چند سو توسط دریا محصور شده است. به همین دلیل تاریخ این کشور با اکتشافات دریایی و سفرهای طولانی گره خورده است. طبیعی است که جغرافیا و تاریخ روی هنر این سرزمین به ویژه موسیقی تأثیر گذاشته است. به همین دلیل است که بسیاری از آهنگهای فادو روایتی از انتظار بازگشت ملوانان، فقدان، و مرگ در دریا هستند. متن ترانههای فادو عموما زبان دریانوردان و ساکنان بنادر پرتغال است و حضور دریا در فادو آنقدر پررنگ است که برخی آن را موسیقی «سرنوشت ملوان» مینامند.
علاوه بر نقش دریا در موسیقی پرتغال، مفهوم سوداد (Saudade) نیز در ژانر فادو بسیار پررنگ است. این واژه در ادبیات پرتغالی به معنای دلتنگی عمیق، حس فقدان، اشتیاق به چیزی یا کسی است که دیگر وجود ندارد. به طور کلی سوداد به معنای اندوه از گذشت زمان است. هرچند که سوداد، مفهومی است که توصیف دقیق آن در زبانهای دیگر دشوار است، اما احساسی است که در تمام اشعار فادو جاری است.

با اینحال مهمترین مضامین موسیقی ملی پرتغال یعنی فادو موارد زیر هستند:
- تنهایی؛
- مرگ و سوگ؛
- دوری و مهاجرت؛
- سرنوشت و تقدیر محتوم؛
- زندگی سخت طبقات پایین؛
- داستانهای دریا و سفرهای بیپایان؛
- عشق شکستخورده یا دستنیافتنی.
این مضامین در قالب اشعاری ساده اما عمیق بیان میشوند و آهنگها معمولاً در دستگاههای مینور ساخته میشوند تا حس غم در آن بیشتر نمایان شود. البته که امروزه این سبک موسیقی، تغییرات زیادی کرده و قطعات شاد با اشعار متنوع نیز در قالب فادو اجر میشود.
ساختار موسیقی فادو چگونه است و چه سازی در آن به کار میرود؟
اجرای سنتی فادو بسیار ساده و صمیمی است؛ یک خواننده، یک نوازندهی گیتار کلاسیک و یک نوازندهی گیتار پرتغالی، این نوع موسیقی را خلق میکنند. فضای اجرا به گونهای است که مخاطب را در فضایی احساسی غوطهور میکند.
گیتار پرتغالی
مهمترین ساز این موسیقی، گیتار پرتغالی است و بدون وجود آن هویت صوتی فادو کامل نیست. کاسه این نوع گیتار، شکل قلب است و ۱۲ سیم دارد و صدایی زنگدار و شفاف تولید میکند. معمولاً نوازندهی گیتار پرتغالی کنار خواننده مینشیند و با نواختن آرپژهای سریع، فضای احساسی ویژهای ایجاد میکند.
گیتار کلاسیک
علاوه بر گیتار پرتغالی، گیتار کلاسیک نیز در فادو نقش ایفا میکند. گیتار کلاسیک بیشتر نقش همراهیکننده دارد و ساختار هارمونیک قطعه را شکل میدهد.
بهترین و مشهورترین خوانندگان فادو
در گذشه خواننده فادو یا همان «فادیستا»، اصولا زن بود و لباس تیره و سیاهی هم به تن میکرد. اما امروزه مردان زیادی هم فادو میخوانند و الزامی هم به پوشیدن لباس مشکی و تیره نیست. از معروفترین فادیستاها میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
آمِلیا رودریگز (Amália Rodrigues)
بیتردید شناختهشدهترین چهرهی فادو «آملیا رودریگز» است. او را «ملکه فادو» مینامند. زیرا صدای عمیق، اجرای احساسی و حضور بینالمللی او باعث شد که فادو در سطح جهان مطرح شود. آملیا یکی از چهرههای مهم در این سبکِ آوازی در دوران تجدید و احیا آن، در قرن بیستم بود. آثار معروف او شامل «Povo Que Lavas no Rio» و «Barco Negro» است.
کارلوس دو کارمو (Carlos do Carmo)
یکی از برجستهترین خوانندگان مرد فادو که نقشی اساسی در مدرنسازی این سبک داشته است.
ماریزا (Mariza)
خوانندهی مشهور معاصر که با صدای قدرتمند و اجراهای جهانی خود، نسل جدیدی از شنوندگان را به فادو علاقهمند کرده است.
آنا مورا (Ana Moura)
آنا مورا از چهرههای موفق امروز فادو است که در موسیقی پاپ و جز نیز فعالیت داشته و فادو را به دنیای موسیقی معاصر نزدیک کرده است.
کریستینا برانکو (Cristina Branco)
کریستینا برانکو یکى دیگر از خوانندگان جوان موسیقى فادو است که در مصاحبهی خود دربارهی این ژانر موسیقی میگوید:
«فادو یعنى سرنوشت و سرنوشت هم یعنى زندگى تو با تمام فراز و نشیبهایش. من سعى میکنم در ترانههایم هم لحظات تلخ را بر زبان بیاورم و هم لحظات خوشبختى را، چرا که هر دوى اینها جزئى از زندگى هستند.»
جایگاه موسیقی فادو در دوران معاصر
فادو همچنان جایگاه مهمی در موسیقی پرتغال دارد. در دهههای اخیر نسل جدیدی از هنرمندان تلاش کردهاند این سبک را با ژانرهای دیگر مانند پاپ، بلوز، جاز و موسیقی جهانی ترکیب کنند؛ البته بدون آن که ریشههای اصیل آن فراموش شود.
همچنین فادو یکی از جاذبههای گردشگری لیسبون است و هدف بسیاری از گردشگران از سفر به پرتغال و به ویژه لیسبون، شنیدن این نوع موسیقی از نزدیک است.
چرا فادو تا این حد احساسی و جهانی است؟
هر چند که فادو روزگاری در محلههای فقیر و قهوهخانههای لیسبون اجرا میشد ولی امروزه تبدیل به یک موسیقی جهانی شده به سالنهای کنسرت راه پیدا کرده و طرفداران و شنوندههای زیادی در سراسر جهان پیدا کرده است. یکی از مهمترین دلایل جهانی شدن این نوع موسیقی، مضامینی است که در آن به کار میرود، مضامینی مانند فقدان، امید، ناامیدی، جستوجوی عشق و معنا و … . برای درک این مضامین نیازی نیست که زبان پرتغالی را بدانید، زیرا از طریق احساس همه چیز به شنونده منتقل می شود.

نتیجهگیری
موسیقی فادو یکی از مهمترین میراثهای فرهنگی پرتغال و نمادی از روح مردم این کشور است. این سبک با تاریخی که از محلههای فقیرنشین لیسبون تا صحنههای بینالمللی طی کرده، نشان میدهد که چگونه موسیقی میتواند زبان احساسات مشترک انسانها باشد. فادو امروز همچنان زنده، پویا و تأثیرگذار است و هر سال نسل جدیدی از شنوندگان را به سوی خود جذب میکند.
همانطورکه مطالعه کردید، گیتار از مهمترین سازهای این سبک موسیقی است. علاوه بر گیتار پرتغالی، گیتار کلاسیک نیز نقش زیادی در این ژانر موسیقی ایفا میکند. اگر شما هم به ساز گیتار علاقه دارید ولی اعتنایی به اشتیاق و علاقهی خودتان نمیکنید، چطور است که یک بار نواختن این ساز را امتحان کنید؟ شاید یکی از عواملی که باعث میشود به سراغ یادگیری این ساز نروید، مشغلههای زیاد و نداشتن وقت برای رفتوآمد به آموزشگاه است. خوب است که بدانید، با آموزش آنلاین موسیقی دیگر نیازی به تلف کردن وقت در مسیر و ترافیک نیست.

کلاس آنلاین موسیقی این امکان را به شما میدهد که ساعت کلاستان را خودتان انتخاب کنید. ما در آموزشگاه موسیقی آنلاین وب نوازان، سالهاست که با این شیوهی آموزشی به هنرجویانی از سراسر جهان موسیقی آموزش میدهیم. کلاسهای ما به شکل آنلاین، تصویری و کاملا خصوصی برگزار میشوند. در کلاس فقط شما و استاد حضور دارید و امکان ضبط جلسات نیز وجود دارد. اگر دوست دارید که اطلاعات بیش تری دریافت کنید می توانید از راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کارشناسان ما بهره ببرید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.



