اگر به تازگی قدم به دنیای ریتمیک و پرهیجان تنبک گذاشتهاید، حتماً میدانید که یکی از مهمترین عوامل در زیبایی صدا و تسلط شما بر این ساز، فرم صحیح دستهایتان است. شما نمیتوانید نوازندهی حرفهای شوید مگر اینکه از همین ابتدا به فرم دستها در نوازندگی تنبک، توجه کنید. درواقع تنبکنوازی تنها به ضربه زدن روی پوست ساز محدود نمیشود؛ بلکه ترکیبی از کنترل، ظرافت، تکنیک و حالت بدنی درست است. در این میان اگر نمیدانید که نحوهی صحیح قرارگیری دستهایتان باید چگونه باشد، در این مطلب به طور کامل به این موضوع میپردازیم. همچنین تصمیم داریم که دربارهی نقش مهم و پیچیدهی دست چپ در نوازندگی تنبک هم صحبت کنیم.
اهمیت فرم دستها در نوازندگی تنبک
به عنوان یک هنرجوی مبتدی که به تازگی آموزش تنبک را آغاز کرده، حتما میدانید که با تمرین و صبوری لازم به پختگی دستها و انگشتهایتان میرسید. بدون شک صبوری یکی از مهمترین فاکتورهای یادگیری هر سازی است. هیچ کدام از تنبکنوازان معروف هم یکشبه حرفهای نشدهاند و از مادر هم نوازنده به دنیا نیامدهاند. بلکه صبر و تمرین زیاد، از آنها نوارنده ساخته است. اینها را به این دلیل میگوییم چون در نواختن تنبک، فرم دستها مهم است و شاید در ابتدا شما نتوانید دستهایتان را به درستی روی ساز قرار دهید.
به طور کلی در سازهای کوبهای مثل تنبک و دف، نحوهی صحیح نشستن و انگشتگذاری از اهمیت بالایی برخوردار است. زیرا در این سازها، وسیلهی دیگری نظیر مضراب یا آرشه وجود ندارد که به نواختن کمک کند و همهچیز به نوع انگشتگذاری شما بستگی دارد. در ادامه آموزش میدهیم که چگونه میتوان در ساز تنبک به فرم صحیح دستها رسید.
البته که فرم قرارگیری دستها صرفا به تنبک محدود نمیشود و این مسئله جزء دغدغههای چالشبرانگیز تمامی هنرجویان موسیقی است. به طور کلی وفق دادن بدن برای نواختن هر سازی در شروع ممکن است کمی دشوار و وقتگیر باشد، اما اگر سایرین توانستند از پس این چالش بربیایند، شما هم در نهایت میتوانید بدون نقص تنبک بنوازید.

چگونه در نوازندگی تنبک به فرم مطلوب دستها برسیم؟
همانطور که پیشتر اشاره کردیم، مهمترین عاملی که به شما در رسیدن به فرم مطلوب دستها کمک میکند صبوری و استمرار تمرینها است. اما علاوه بر این نکات دیگری در هنگام تمرینات وجود دارند که با رعایت کردن آنها بهتر میتوانید تنبکنوازی را یاد بگیرید.
نشستن صحیح، شروع درست
پیش از اینکه به حالت دستها بپردازیم، باید مطمئن شوید که فرم نشستن شما درست است یا نه. درواقع برای تنبک نوازی درست، بدن شما باید صاف و شانهها رها باشد. تنبک را روی ران پای چپ قرار دهید و کمی حالت متمایل نگه دارید. بهطوریکه دهانهی بزرگ ساز به سمت پایین و پوست آن مایل به صورت شما باشد. این موقعیت به شما کمک میکند که دو دست، مخصوصاً دست چپ، آزادی حرکتی لازم برای اجرای تکنیکهای گوناگون را داشته باشند.
مقابل آینه تمرین کنید
اولین راهحل این است که تمام تمرینات خود را مقابل یک آینه بزرگ انجام دهید. زمانی که شما در مقابل آینه تمرین کنید، میتوانید دستهای خود را به وضوح ببینید و در این صورت اگر فرم دستهایتان با فرم استاندارد تفاوت داشت، در همان لحظه آن را اصلاح کنید. شما پس از مدتی تمرین در مقابل آینه میتوانید به هماهنگی ذهنی و حرکتی مورد نیاز برسید.
با سرعت کم تمرین کنید
راه حل سوم که به پیشرفت سریعتر شما کمک میکند این است که در شروع یادگیری تمرینات خود را با سرعت کمتری انجام دهید. بین نوازندگان مبتدی، معمولا هرچه سرعت نواختن بالا برود، کیفیت و دقت نوازندگی به همان نسبت پایین میآید. به همین دلیل سعی کنید تمام حرکات را با کنترل صد در صد و اطمینان روی ساز پیاده کنید و به مرور بر هر کدام مسلط شوید.
فرم صحیح دست راست در نوازندگی تنبک
در نواختن تنبک، دست راست نقش بسیار مهمی دارد و به نوعی، مسئول اجرای تکنیکهای اصلی و ضربات مهم است. به همین دلیل نحوهی قرارگیری این دست روی پوست تنبک، اهمیت زیادی دارد. حالت انگشتان دست راست باید کمی خمیده و حالت گنبدیشکل، منعطف و رها باشد. توجه کنید که انگشتها نه باید خیلی صاف باشند و نه بیشازحد خمیده. مچ نیز نباید قفل یا سفت باشد، بلکه باید کاملاً انعطافپذیر باشد تا ضربها با نرمی اجرا شوند. کف دست هم نباید کاملاً روی ساز قرار بگیرد و فاصلهی طبیعی بین کف دست و پوست وجود داشته باشد.
فرم صحیح دست چپ در تنبکنوازی؛ ابزار کنترل و ظرافت
در نگاه اول ممکن است فکر کنید که همهی کارها را دست راست انجام میدهد؛ اما دست چپ در تنبک، همانند رهبر یک ارکستر است که کیفیت و جزئیات اجرا را کنترل میکند. ضمن اینکه برخی از تکنیکها، بهخصوص تکنیکهای تزئینی اصولا با دست چپ نواخته میشود. برای نمونه تکنیکهای پلنگ یا ریز با دست چپ نواخته میشوند.
جایگیری دست چپ
دست چپ باید از بخش بالایی ساز (جایی نزدیک به دهانهی باریکتر یا گلویی تنبک) به سمت پوست متمایل شود. نحوه ی قرارگیری ساعد روی ساز باید به گونهای باشد که انگشتان بتوانند به نرمی روی پوست حرکت کنند.
فرم انگشتان
مانند دست راست، انگشتان دست چپ نیز نیمهخمیده و نرم هستند. انگشت اشاره، میانی و گاهی انگشت حلقه بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند. کف دست نباید روی ساز فشار بیاورد، بلکه بیشتر باید در حالت آمادهباش برای اجرای ضربه یا ایجاد افکتهای صوتی قرار گیرد.

عدم رعایت فرم دستها در نوازندگی تنبک چه تاثیری دارد؟
تنبک یک ساز قدیمی، پرتکنیک و پرطرفدار است. به همین دلیل بسیاری از افراد بدون رعایت فرم صحیح دستها و یادگیری تکنیکهای اصلی تنبک، این ساز را مینوازند. اما واضح است صدایی که از نوازندگی آنها به گوش میرسد با صدای نوازندگی یک فرد حرفهای و تکنیکدان متفاوت است. البته بعضی از تنبکنوازان نیز کاملا حرفهای و تکنیکدان هستند ولی در نهایت صدای خروجی، صدایی نیست که بر دل بنشیند. وقتی صدای خارجشده از دل ساز، آن خلوص و لطافت اصیل را نداشته باشد، بی شک باید دنبال دلایل این موضوع گشت. یکی از دلایل مهم، فرم اشتباه دستها حین نوازندگی است. شاید در ابتدای یادگیری تنبک این موضوع چندان مهم به نظر نرسد ولی این مسئله میتواند در آینده تبدیل به معضل بزرگی شود.
آیا اصلاح فرم دستها بعد از چندین سال نوازندگی اشتباه، امکانپذیر است؟
اگر شما سالهاست که تنبک مینوازید اما تاکنون فرم صحیح و اصولی دستها را رعایت نکردهاید، نگران نباشید، هیچوقت برای رفع اشتباه دیر نیست! شما هنوز هم می توانید فرم قرارگیری دستهایتان را روی تنبک اصلاح کنید. اولین قدم هم این است که دوباره سراغ قطعات مبتدی بروید و سعی کنید تمام تمرینات سادهای را که تاکنون یاد گرفتهاید، از اول و به شکل صحیح اجرا کنید. شما میتوانید از راهحلهایی که بالاتر توضیحشان دادیم مانند تمرین در برابر آینه و … بهره ببرید.

چگونه از آسیبهای جسمی حین تنبکنوازی جلوگیری کنیم؟
برای اینکه حین تنبکنوازی به جسم خود و بهخصوص دستهایتان آسیبی وارد نشود، بهتر است که موارد زیر را رعایت کنید:
- از سفت گرفتن ساز یا قفل کردن مچها به شدت پرهیز کنید؛ ساز را خیلی راحت در دست بگیرید و به هیچوجه دستها و بدنتان را منقبض نکنید.
- طبیعی است که در ابتدای مسیر یادگیری، زودبهزود خسته شوید، پس حتما بعد از هر ۲۰ دقیقه تمرین، کمی به مچ و انگشتان خود استراحت دهید. حرکات کششی انجام دهید و نگذارید که دستهایتان دچار گرفتگی شوند.
- گرم کردن و انجام حرکات کششی پیش از آغاز تمرین به باز شدن انقباض دستها و مچتان کمک میکند و شما را برای نواختن آماده میکند.
آموزش تنبک برای افراد چپ دست
همانطورکه تا به اینجا متوجه شدید، در روش سنتی، دست راست به دلیل اینکه تکنیکهای اصلی را اجرا میکند، دست اصلی به شمار میرود. درواقع تنبکنوازان ساز را روی پای چپ میگذارند و با دست راست ضربات اصلی (مثل تم و بک) را اجرا میکنند و دست چپ هم ضربات مکمل و تزئینی را اجرا میکند. حالا شاید برایتان سوال پیش بیاید که تکلیف افراد چپ دست چیست؟ آیا روشی برای نواختن تنبک برای چپدستها هم وجود دارد؟ پاسخ این سوال مثبت است. به طور کلی هنرجویان چپ دست میتوانند به دو روش تنبک بنوازند.
یادگیری به روش راستدستها (رایجتر)
بسیاری از چپدستها در آموزش تنبک تصمیم میگیرند که مثل بقیه هنرجوها ساز را روی پای چپ بگذارند و از همان الگوهای معمول استفاده کنند، زیرا:
- منابع آموزشی و ویدئوها تقریباً همگی بر پایه نوازندگی راستدستها هستند.
- هماهنگ بودن با گروهها و اساتید رایجتر است.
- دست چپ که در چپدستها قویتر است، میتواند در زدن ریزها و تزئینات بهتر عمل کند.
به طورکلی این روش پیشنهاد اصلی برای چپدستها است، چون هم ساز نیاز به تنظیم خاصی ندارد، هم باعث سردرگمی نمیشود.

یادگیری با دست چپ به عنوان دست اصلی
برخی از هنرجویان چپدست ترجیح میدهند تنبک را برعکس روی پای راست بگذارند و با دست چپ ضربات اصلی را بزنند. این یعنی جای دستها نسبت به الگوی معمولی عوض میشود که خالی از چالش نیست، زیرا:
- باید اغلب تمرینها و الگوها را برعکس تمرین کنند.
- در گروهنوازیها یا کلاسهای عمومی ممکن است هماهنگی سختتر شود.
- پیدا کردن استاد یا منبع آموزشی که این شیوه را آموزش دهد دشوارتر است.
با توجه به توضیحاتی که داده شد، اگر تازه شروع به یادگیری کردهاید، بهتر است با روش مرسوم (مثل راستدستها) شروع کنید. در ابتدا شاید کمی عجیب باشد، اما خیلی زود با تمرین، ذهن و دستهایتان هماهنگ میشوند.
فراموش نکنید که چپدست بودن به این معنی نیست که باید ساز را هم حتماً برعکس بگیرید. بلکه بسیاری از چپدستها وقتی به نوازندگان حرفهای تبدیل میشوند، از اینکه با الگوی مرسوم تمرین کردهاند راضیاند چون دست قویترشان (چپ) نقش مهمی در ریزنوازی و تزئینات دارد.
نتیجهگیری
در نهایت باید گفت که فرم صحیح دستها، بهویژه دست چپ، در نوازندگی تنبک از اهمیت بالایی برخوردار است. به طورکلی اگر میخواهید تنبک را بهدرستی و بدون آسیب یاد بگیرید، از همان ابتدا به حالت دستهایتان دقت کنید. در نهایت نیز فراموش نکنید که تنبکنوازی یک مهارت بدنی و ذهنی ترکیبی است. پس مهم نیست دست غالبتان کدام است، مهم این است که هر دو دست را با تمرین به هماهنگی و مهارت برسانید.
اگر به دلیل آموزش نادرست تا الان به شکل اشتباه تنبک نواختهاید و حالا میخواهید که با یک آموزش درست و حرفهای، اشتباهات خود را رفع کنید، ما در وب نوازان کنار شما هستیم. اساتید ما دارای تجربه و دانش کامل در تنبکنوازی هستند. آنها نه تنها با عشق مینوازند بلکه دوست دارند هر آن چه را که بلد هستند به دیگران هم آموزش دهند. پس از سابقه و دانش اساتید وب نوازان خیالتان راحت باشد. در نهایت اگر به دلیل زندگی در خارج از کشور و یا شهرهای کوچک، داشتن مشغلههای کاری و خانوادگی، امکان آموزش حضوری را ندارید، آموزش آنلاین موسیقی کار را برایتان آسان کرده است.

شما هر کجای جهان که باشید میتوانید در ساعتی که خودتان مشخص کردهاید، سر کلاس آنلاین موسیقی حاضر شوید و به شکل خصوصی، تصویری و آنلاین با استاد خود، کلاس را پیش ببرید. در حین کلاس هر سوال و ابهامی داشتید از استاد بپرسید و اشکالات خود را رفع کنید. ضمن این که شما هر جلسه مینوازید و به این شکل استاد میتواند میزان رشد شما را بسنجد و نواقص را رفع کند. واقعا چه چیزی از این بهتر؟
اگر هنور هم شک دارید و فکر میکنید که باید بیشتر فکر کنید و سبکوسنگین کنید، شاید نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان دارید! همان کاری که کارشناسان ما با حوصله ی تمام انجام میدهند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


