اگر به سازهای کوبهای علاقهمند هستید و بهویژه صدای گرم و پرطنین سازهایی مانند دف شما را مجذوب خود کرده، احتمالاً نام «بندیر» هم به گوشتان خورده است. هر دو این سازها، از خانوادهی سازهای کوبهای قابدار (Frame Drum) هستند و با ضربهزدن به پوست کشیدهشده روی یک قاب چوبی نواخته میشوند. اما آیا این دو ساز یکی هستند؟ تفاوت ساز بندیر با دف چیست؟ بدون شک شناخت این تفاوتها در انتخاب دقیقتر ساز بسیار کمککننده است. در این مقاله به زبانی ساده تفاوتها و شباهتهای این دو ساز را بررسی میکنیم.
تفاوت ساز بندیر با دف چیست؟
برای برخی از هنرجویانی که به سازهای کوبهای علاقه دارند و دوست دارند که آموزش دف را شروع کنند، سوال پیش میآید که فرق ساز بندیر و دف چیست؟ ساز بندیر (bendir)یک ساز سنتی آفریقای شمالی است که در موسیقی ترکیه و کشورهای عربی مورد استفاده قرار میگیرد. این ساز از نظر ظاهری شبیه دف است اما تفاوتهایی با هم دارند که در ادامهی مطلب به آنها اشاره میکنیم. اما پیش از پرداختن با تفاوت این دو ساز بهتر است ابتدا با ساز بندیر بیشتر آشنا شوید.
ساز بندیر یکی از سازهای کوبهای به ظاهر شبیه به دف با صدایی خاص است که قدمتی هزار ساله دارد. این ساز در سراسر افریقای شمالی، مصر باستان، بینالنهرین، مراکش و الجزایر استفاده میشود. شکل این ساز، شبیه دف یا دایره است. واژه بندیر در زبان ترکی استانبولی به معنی ساز کوبهای قابدار بزرگ است. بندیر نیز با دو دست نواخته میشود و صدایی گرم، خشکتر و سادهتر نسبت به دف دارد. این ساز با همراهی سایر سازها در گروهنوازیها باعث زیباتر شدن اجرای گروهی میشود و البته به صورت تکنوازی نیز نواخته میشود.
-
فرق ساز بندیر و دف در ساختار ظاهری
اولین تفاوت این دو ساز در شکل ظاهری آنها است. هرچند که این دو ساز در نگاه اول به یکدیگر شبیه هستند ولی با این وجود دارای تفاوتهای خاصی نیز هستند که در این بخش به آنها اشاره میکنیم.
-
قاب چوبی
از جمله تفاوت ساز بندیر با دف، قاب این دو ساز است. قاب بندیر معمولاً از دف نازکتر است و گاهی بدون تزیینات است. در حالی که دف معمولاً دارای قاب نسبتاً ضخیمتر و محکمتری است. دفهای حرفهای با طراحیهای خاص و حلقههای فلزی عرضه میشوند که بر جذابیت ظاهری آنها میافزاید.
-
پوست
پوست هر دو ساز میتواند طبیعی (پوست حیوانات) یا مصنوعی باشد. گاهی برای سبکتر شدن، از پوست مصنوعی نازکتر استفاده میشود.
-
زنگها و سیمها
بندیر برخلاف دف، فاقد حلقههای فلزی است و به جای آن در داخل بدنهی این ساز چند رشته سیم نازک یا زه کشیده شده است که به آن لرزش و طنین خاصی میدهد.
-
صدادهی و حس موسیقایی
یکی دیگر از تفاوتهای اصلی بین بندیر و دف، نوع صدا و کاربرد موسیقایی آنهاست. صدای دف عمیق، پرقدرت و شورانگیزاست. حلقههای فلزی آن باعث میشوند که دف، هم در صداهای بم و هم در صداهای تیز، عملکرد خوبی داشته باشد. به همین دلیل دف در موسیقی آیینی، عرفانی و اجرای گروهی جایگاه ویژهای دارد.
صدای بندیر نسبت به دف ملایمتر، کنترلشدهتر و گاهی خشکتر است. وجود سیمهای داخلی، حالتی طنیندار اما نه زنگدار ایجاد میکند. این صدا مناسب سبکهای شمال آفریقا و موسیقی عربی است. بندیر برای اجراهای آرامتر یا بداههنوازی جذاب است.
-
شیوهی نواختن
شیوهی نواختن ساز بندیر به دف نزدیک است. این ساز هم با انگشتان یا کف دست نواخته میشود. برای نواختن این ساز آن را با دو دست یا در بین دو پا روی زمین قرار میدهند و مینوازند یا مانند دف بالای سر گرفته و نواخته میشود. در قسمت انتهایی این ساز یک سوراخ وجود دارد که به ایجاد تعادل کمک میکند. نوازنده با قرار دادن انگشت شست دست چپ روی آن به تعادل درحین نوازندگی میرسد. در حالیکه انگشت دیگر بر لبه بندیر ضربه زده و انگشتان دست راست بر کنار و میان ساز ضربه میزند.
-
جایگاه موسیقی
دف، ساز مهمی در موسیقی سنتی ایران است. بهویژه در سبکهای عرفانی و مولوی. نوازندگی دف در آیینهای مذهبی و اجرای اشعار حافظ، مولانا و دیگر بزرگان ادب فارسی جایگاه مهمی دارد.
بندیر بیشتر در موسیقی فولکلور عربی، آفریقای شمالی و موسیقی تلفیقی مدرن به کار میرود. نوازندگان بندیر معمولاً با ترکیب ریتمهای سنتی و تکنیکهای مدرن، صدایی خاص و جدید خلق میکنند. البته که در مراسمهای خاص سنتی مثل مراسمهای صوفیها نیز از این ساز استفاده میشود. در این مراسمها، صوفیان از موسیقی، ریتم و رقص سماع برای رسیدن به خودآگاهی استفاده میکنند.
کدام ساز برای هنرجویان مبتدی مناسبتر است؟
پاسخ این سؤال بستگی به هدف شما دارد. درواقع اگر به موسیقی ایرانی، عرفانی یا سنتی علاقه دارید، دف بهترین گزینه است. تنوع صدایی بالا و نقش پررنگ آن در فرهنگ ایرانی، یادگیری آن را لذتبخش میکند. اما اگر به موسیقی فولکلور، ملایم، بداههنوازی یا تلفیقی علاقهمند هستید و دوست دارید ساز سبکتری برای شروع داشته باشید، بندیر گزینهی جذابی خواهد بود.
به طور کلی یادگیری بندیر راحتتر است زیرا تکنیکهای آن سادهتر است و از تنوع ریتمی چندانی نیز برخوردار نیست. درحالیکه نوازندگی دف نسبت به بندیر، ظریفتر و تکنیکیتر است. البته برخی هنرجویان با یادگیری یکی از این سازها، به سراغ دومی هم میروند. چرا که مهارتهای پایهای در ضربهزنی، ریتمشناسی و کنترل صدا در هر دو ساز مشابهاند و یادگیری یکی به یادگیری دیگری هم کمک میکند.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید با وجود برخی شباهتهای بین ساز بندیر و دف، ولی تفاوتهای خاصی نیز بین آنها وجود دارد. از ساختار ظاهری گرفته تا صدادهی، شیوهی نواختن و جایگاه موسیقایی بین این دو ساز تفاوتهای دیده میشود. در ایران، یادگیری دف بر بندیر اولویت دارد و بیشتر هنرجویان ترجیح میدهند که ساز ایرانی دف را یاد بگیرند و بنوازند.
یادگیری ساز دف را میتوانید در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان آغاز کنید. از آنجاییکه شیوهی آموزشی ما آنلاین است، بدون دغدغهها و محدودیتهای زمانی و یا مکانی میتوانید این ساز ریتیمک را یاد بگیرید و به صورت تکنوازی و یا هماهنگ با سایر سازها بنوازید. بدون شک یادگیری و نواختن این ساز اصیل ایرانی در آن سر دنیا با هزینهی کم، آرزوی بسیاری از مهاجرانی است که دل در گرو نوای دف دارند. ما در وب نوازان این امکان را برای شما فراهم کردهایم. تنها کافی است با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی، ما را از علاقه و اشتیاق خود باخبر کنید!
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
