رعایت ریتم در ابتدای یادگیری موسیقی یکی از بزرگترین مشکلات و چالشهای همهی هنرجویان موسیقی است که در ابتدای یادگیری ساز خود با آن سروکله میزنند. حفظ ریتم و همچنین وزنخوانی در موسیقی مهارتهایی هستند که به تکرار و تمرین زیادی احتیاج دارند. پس اگر شما هنوز در ابتدای کار هستید و در این مباحث مشکل دارید اصلا نگران نباشید چون به مرور زمان و با تمرینات بیشتر میتوانید به درک درستی از ریتم و نحوهی رعایت آن برسید. فرقی نمیکند که شما در حال یادگیری پیانو هستید یا گیتار، آموزش تنبک را میگذرانید یا سه تار، بدون درک مفهوم ریتم و رعایت آن در موسیقی نمیتوانید اجرای خوبی داشته باشید. در این مقاله به شما راهکارهایی را آموزش میدهیم که به کمک آنها بتوانید در سریعترین زمان به مهارتهایی مسلط شوید که بتوانید به خوبی ریتم را در اجراهای خود رعایت کنید.
چرا رعایت ریتم در موسیقی اهمیت زیادی دارد؟
حتماً برایتان پیش آمده است که قطعهای را بارها تمرین کنید، تمام نتها را درست بنوازید و حتی احساس کنید اجرای خوبی داشتهاید، اما وقتی صدای خودتان را ضبط و دوباره گوش میکنید، متوجه میشوید که اجرایتان آنقدرها هم روان نیست. گاهی سرعت اجرا ناخواسته بیشتر میشود، گاهی کمی عقب میافتید و بعضی قسمتها هم انگار عجله دارید که هرچه زودتر تمام شوند. این اتفاق برای اکثر هنرجویان مبتدی میافتد و خیلی از هنرجویان هم فکر میکنند که مشکل در اجرای نتها است. ولی دلیل این اتفاق عدم رعایت درست ریتم است.
ریتم، ستون فقرات موسیقی است. اگر ملودی را به یک ساختمان تشبیه کنیم، ریتم همان اسکلت ساختمان است. تا زمانی که این اسکلت محکم نباشد، هیچ بخش دیگری نمیتواند عملکرد درستی داشته باشد.
شنونده معمولاً قبل از اینکه به نتها توجه کند، نظم و ضرب موسیقی را احساس میکند. شاید یک یا دو نت اشتباه چندان به چشم نیاید، اما نواختن خارج شدن از ریتم، تقریباً همیشه قابل تشخیص است. به همین دلیل استادان موسیقی از همان جلسات اول، روی حفظ ضرب و ریتم تأکید زیادی دارند.
رعایت ریتم در اجراهای گروهی اهمیت چند برابری پیدا میکند. وقتی چند نوازنده با هم اجرا میکنند، همه باید دقیقاً با یک سرعت و یک ضرب پیش بروند؛ در غیر این صورت، هماهنگی گروه از بین میرود.

راهکارهای رعایت ریتم هنگام تمرین و اجرای موسیقی
برای اینکه بتوانید اجرای خوبی داشته باشید و به درستی ریتم را رعایت کنید باید هنگام تمرین موسیقی به نکات خاصی توجه کنید و آنها را رعایت کنید. تمرینهای این چنینی باعث میشود که ریتم در اجرایتان نهادینه شود.
یادگیری ریتمخوانی و وزنخوانی
اولین و مهمترین قدم برای حفظ ریتم در قطعه این است که بدون اینکه شروع به نواختن کنید قطعه را به طور کلی بررسی کرده و اقدام به وزنخوانی آن کنید. منظور از وزنخوانی این است که نتهای ساز را جلوی خودتان بگذارید و سعی کنید آنها را با صدای خودتان بخوانید. دقت کنید که هر نت باید به اندازهی ارزش زمانی که دارد امتداد پیدا کند. تصور کنید که قرار است تمام نتها را به جای ساز با صدای خودتان اجرا کنید پس سعی کنید همهی زمانبندیها درست و به جا باشد.
برای وزن خوانی حتما از مترونوم استفاده کنید
شاید تصور کنید که بدون مترونوم هم میتوانید از پس خواندن درست نتها بر بیایید. اما مترونوم مثل یک معجزه عمل میکند و به شما کمک میکند تا هرچه سریعتر وزنخوانی و نحوهی رعایت ریتم در موسیقی را یاد بگیرید.
در ابتدا باید قطعهی مورد نظر را چندین بار بدون مترونوم وزنخوانی کنید، بعد از آن مترونوم را روشن کرده و سعی کنید وزنخوانی شما دقیقا مطابق با زمانبندی مترونوم باشد. وقتی در این کار مهارت پیدا کردید نوبت این میرسد که ساز خود را بردارید و سعی کنید نتها را با همان سرعتی که تمرین کردهاید روی ساز اجرا کنید.
همچنین میتوانید آهنگ اصلی را در پس زمینه و با صدای خیلی پایین پخش کنید تا مطمئن شوید که ریتم و زمانبندی شما درست است. البته برای اینکار باید هماهنگی دقیق و درستی بین قطعه و مترونوم ایجاد کنید. اما اگر این کار برای شما چالشبرانگیز است، بهتر است که در ابتدا فقط با مترونوم تمرین کنید و تا جای ممکن هم سرعت مترونوم را کاهش دهید. با تمرین و پیشرفت میتوانید سرعت مترونوم را به تدریج بالا ببرید تا زمانی که به سرعت موردنظر برسید.
مترونوم ضربی ثابت و منظم ایجاد میکند و اجازه نمیدهد سرعت اجرای شما بدون اینکه متوجه شوید، تغییر کند.

رعایت ریتم به کمک ضربهی پا
کار دیگری که برای تمرین ریتم میتوانید بکنید، ضربه زدن با پا، هنگام اجرا است. خیلی از نوازندگان بزرگ حتی در اجراهای زنده هم از این روش برای از دست ندادن ریتم استفاده میکنند.
قبل از هرچیزی، سعی کنید همراه با مترونوم ضربات پایتان را هماهنگ کنید. البته این کار در ابتدا ممکن است خیلی گیجکننده و دشوار باشد اما پس از مدتی به آن عادت میکنید و یاد میگیرید که حتی بدون استفاده از مترونوم هم ریتم را نگه دارید. پا زدن هنگام نوازندگی قطعه، به شما کمک میکند زمانبندی دقیق و حساب شدهای داشته باشید که این مسئله بعدا در اجرای زنده خیلی به کارتان میآید.
برای آشنایی بیشتر با نحوهی صحیح پا زدن در موسیقی میتوانید مقالهی آموزش ضرب پا در موسیقی برای شمارش ریتم را مطالعه کنید.

به صدای ساز خود گوش دهید
وقتی تمام این مراحل را طی کردید و کمی روی نواختن قطعه و رعایت ریتم تسلط پیدا کردید نوبت این میرسد که عملکردتان را ارزیابی کنید. برای این کار مترونوم را کنار بگذارید و شروع به نواختن کنید در همین حین هم صدای نوازندگی خود را ضبط کنید. بعد از این که کارتان تمام شد مترونوم را دوباره فعال کنید و صدای ضبط شده را همزمان با آن پخش کنید. اگر نوازندگیتان با صدای مترونوم هماهنگ باشد میتوانیم بگوییم که عملکرد خوبی داشتهاید و از عهدهی آن بر آمدهاید اما اگر هنوز هم نمیتوانید ریتم را به درستی رعایت کنید، باید بیشتر تمرین کنید.

با سرعت پایین تمرین کنید
همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم، نوازندگی را با سرعت پایین شروع کنید. به ویژه قطعات سخت را ابتدا با سرعت پایین شروع کنید و بعد آرامارام سرعت را بالا ببرید تا انگیزهتان افت نکند. چون تمرین آهسته باعث میشود مغز فرصت کافی برای کنترل حرکات دست و حفظ ضرب داشته باشد.
اگر قرار است قطعهای را با سرعت ۱۲۰ BPM اجرا کنید، تمرین را از ۶۰ یا حتی ۵۰ BPM شروع کنید. زمانیکه توانستید بدون کوچکترین اشتباه و با حفظ ریتم آن را اجرا کنید، بهتدریج سرعتتان را افزایش بدهید.
ضربها را با صدای بلند بشمارید
یکی از سادهترین تمرینهایی که تأثیر فوقالعادهای در رعایت ریتم دارد، شمردن ضربها هنگام نوازندگی است. برای مثال در یک میزان چهارضربی میتوانید بگویید:
یک، دو، سه، چهار…
یا اگر ریتم ریزتری دارید:
یک و، دو و، سه و، چهار و…
این تمرین کمک میکند ارتباط بین ذهن، گوش و حرکت دستها بهتر برقرار شود.
قسمتهای سخت را جداگانه تمرین کنید
اگر همیشه در یک قسمت مشخص از قطعه دچار مشکل میشوید، لازم نیست هر بار از ابتدای قطعه شروع کنید. همان دو یا سه میزان را جدا کنید و چندین بار با سرعت پایین تمرین کنید. وقتی روی آن بخش کاملاً مسلط شدید، دوباره به کل قطعه برگردید.

به موسیقیهای مختلف گوش کنید
گوش دادن به سبکهای مختلف موسیقی، حس ریتم شما را تقویت میکند. موسیقی ایرانی، جَز، لاتین، آفریقایی و کلاسیک، هر کدام الگوهای ریتمیک متفاوتی دارند و آشنایی با آنها باعث میشود ذهن شما انعطاف بیشتری پیدا کند.
یادگیری را با ریتمهای ساده شروع کنید
خیلی از هنرجویان دوست دارند زودتر سراغ ریتمهای پیچیده یا ریتمهای لنگ بروند. اما اگر هنوز در اجرای ریتمهای ساده مشکل دارید، بهتر است ابتدا همانها را کاملاً یاد بگیرید. یادتان باشد که پیشرفت واقعی همیشه روی پایههای محکم ساخته میشود.
نتیجهگیری
ریتم در موسیقی مبحث گستردهای است که تسلط بر آن نیازمند رعایت جزئیات بسیار زیادی است و برای اینکه بتوانید در مقاطع بالاتر و هنگام نواختن انواع ریتم، عملکرد خوبی داشته باشید باید آموزشهای خود را زیر نظر یک استاد موسیقی حاذق و با تجربه ادامه دهید.
فراموش نکنید که رعایت ریتم، نتیجه استعداد ذاتی نیست؛ بلکه حاصل تمرین درست، صبر و تکرار است. با استفاده از مترونوم، تمرین با سرعت پایین، ضبط اجرا، گوش دادن به موسیقیهای مختلف و دریافت بازخورد از استاد، میتوانید این مهارت را بهتدریج تقویت کنید و با اطمینان بیشتری روی صحنه یا در تمرینهای روزانه بنوازید.
اگر میخواهید که از همان ابتدا از یک آموزش درست و اصولی بهرهمند شوید میتوانید روی خدمات ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان حساب باز کنید. ما به کمک آموزش آنلاین موسیقی، دستان شما را در دستان اساتید حرفهای و باتجربه می گذاریم و کمک میکنیم تا لذت یادگیری موسیقی را تجربه کنید. در این شیوهی آموزشی فرقی ندارد که شما درکدام گوشه از این جهان هستید، فقط کافی است که در زمان مقرر در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.

کلاسهای ما به شکل آنلاین، تصویری و کاملا خصوصی برگزار میشود و فقط شما و استاد در کلاس حضور دارید. کلاس در سایت وب نوازان و در پلتفرم مخصوصی که برای آموزش موسیقی آنلاین طراحی شده است، برگزار میشود.
اگر دوست دارید که اطلاعات بیشتری کسب کنید و یا اگر سوال خاصی دارید میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنید تا کارشناسان ما با شما تماس بگیرند و شما را راهنمایی کنند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


