تکنیک گلیساندو، یکی از تکنیکهای پرکاربرد در نوازندگی است که در سازهای مختلف به شیوههای متفاوتی اجرا میشود. درواقع بعد از مدتی که آموزش موسیقی را شروع کردید برای اینکه بتوانید آهنگهای موردعلاقهتان را حرفهایتر و دلرباتر بنوازید باید تکنیکهای مختلفی را یاد بگیرید. گلیساندو یکی از این تکنیکهای پرکاربرد و مهم است.
هر چند که این تکنیک در سازهای پیانو و ویولن خیلی رایج است اما امکان اجرای آن در سازهای مختلف وجود دارد. پس فرقی نمیکند که هنرجوی چه سازی هستید، در حال آموزش پیانو هستید یا ویولن؛ یا اینکه یکی از سازهای ایرانی را یاد میگیرید؛ به هر حال باید روش اجرای گلیساندو رو یاد بگیرید.
تکنیک گلیساندو چیست؟
یکی از هزاران تکنیکی که در موسیقی وجود دارد، گلیساندو (Glissando) است که از واژه فرانسوی gelissez به معنی لغزیدن یا سر خوردن، گرفته شده است. این نام بهخوبی شیوه شنیده شدن این تکنیک را توصیف میکند؛ زیرا در گلیساندو، ارتفاع صدا به صورت پیوسته از یک نت به نت دیگر حرکت میکند یا به اصطلاح سر میخورد.
در بسیاری از تکنیکهای نوازندگی، نتها بهصورت جداگانه و مشخص اجرا میشوند؛ اما در گلیساندو، شنونده حرکت بین نتها را نیز احساس میکند. نوازنده با استفاده از روش مخصوص هر ساز، این حرکت پیوسته را ایجاد میکند.
پس گلیساندو به حرکتی پیوسته در ارتفاع صوتی گفته میشود که در آن صدا از یک نت یا ارتفاع صوتی به نت یا ارتفاع صوتی دیگری حرکت میکند و این تغییر تا حدی قابل شنیدن است.
نحوه اجرای گلیساندو در سازهای مختلف
روش اجرای گلیساندو به نوع ساز بستگی دارد. مثلا در پیانو با حرکت انگشتها روی کلاویهها در ساز هارپ با حرکت انگشتها روی سیمها و در سازهای زهی با نحوه انگشتگذاری روی دسته ساز اجرا میشود. در سازهای بادی و آواز نیز گلیساندو با آوای لغزان، اجرا میشود.
تکنیک گلیساندو در پیانو
گلیساندو در ساز پیانو یکی از شناختهشدهترین شکلهای اجرای این تکنیک است. در این حالت، نوازنده انگشت یا انگشتان خود را روی مجموعهای از کلاویهها حرکت میدهد و نتها را با سرعت زیاد و پشت سر هم اجرا میکند.
اجرای گلیساندو در پیانو به جهت حرکت و محدودهای که نوازنده قصد دارد در آن حرکت کند بستگی دارد. در بسیاری از موارد، گلیساندو روی کلاویههای سفید اجرا میشود، هرچند در شرایط خاص میتوان از کلاویههای سیاه نیز استفاده کرد.
اجرای گلیساندو از چپ به راست
برای اجرای گلیساندو از سمت چپ به راست، نوازنده دست خود را با زاویهای مناسب روی کلاویهها قرار میدهد و با حرکت روان دست، نتها را پشت سر هم به صدا درمیآورد.
در این روش انگشتهای دو، سه، چهار و پنج دست راست خود را به هم بچسبانید. انگشت سه کمی به سمت پشت دست متمایل شود، طوری که در حالت مایل باز هم با دو انگشت اطرافش تماس داشته باشد. بعد دستتان را به روی نتی که میخواهید از آن شروع کنید قرار دهید که عملا انگشت شماره سه چون از همه بلندتر است برروی کلید قرار میگیرد. حالا دست خود را با زاویه 45 درجه نسبت به کلیدهای پیانو بر روی کلیدها بکشید، طوری که فقط کلیدهای سفید اجرا شود.
اجرای گلیساندو از راست به چپ
اجرای گلیساندو در جهت مخالف نیز نیازمند کنترل مناسب دست است. در این حالت، انگشت شست دست راست را به صورت 45 درجه از راست به چپ پیانو روی کلیدهای سفید بکشید. درصورت احساس درد شدید میتوانید انگشتهای دو و سه را به پشت شست بچسبانید تا مانند تکیهگاه عمل کنند و درد را کاهش دهند. ممکن است دراولین اجراها درد بسیار زیادی را احساس کنید اما به مرور با انجام درست حرکت، درد کاهش پیدا میکند.
تکنیک گلیساندو در ویولن
گلیساندو در ویولن با سراندن انگشت روی سیم برای جابهجایی بین نتها ایجاد میشود. نوازنده ابتدا یک نت را روی سیم میگیرد و سپس بدون قطع کردن صدای سیم، انگشت خود را روی همان سیم حرکت میدهد تا به نت دیگری برسد.
در این حالت، تغییر ارتفاع صدا به شکل پیوسته شنیده میشود و به جای اینکه دو نت کاملاً جدا از یکدیگر به گوش برسند، حرکت بین آنها نیز شنیده میشود. از این تکنیک در اجرای انواع ملودیها مخصوصا ملودیهای شرقی استفاده میشود.
تکنیک گلیساندو در گیتار
در گیتار نیز گلیساندو با حرکت انگشت روی سیم و دسته ساز ایجاد میشود. برای مثال، فرض کنید نوازنده میخواهد از فرت پنجم سیم دو به فرت هفتم همان سیم حرکت یا اصطلاحا اسلاید کند. ابتدا فرت پنجم نواخته میشود و سپس نوازنده، بدون برداشتن انگشت از روی سیم، آن را روی دسته گیتار به سمت فرت هفتم حرکت میدهد و در همین حین هم با پیک یا انگشت مینوازد. به این ترتیب، حرکت بین دو نت نیز در صدای ساز شنیده میشود.

گلیساندو در تار و سهتار
گلیساندو در سازهای ایرانی مانند تار و سهتار نیز قابل اجراست. در این سازها، حرکت انگشت روی سیم و دسته ساز باعث میشود ارتفاع صدا بهصورت پیوسته تغییر کند.
برای مثال، در سازهای تار یا سه تار میتوان یک نت را اجرا کرد و سپس درحالی که صدای سیم ادامه دارد، انگشت را روی دسته ساز حرکت داد تا به نت دیگری رسید. هنگامی که روی پرده (فا) مضراب زدید با ادامه همان صدا انگشت را روی دسته میکشید تا به پرده (دو) برسید.
تکنیک گلیساندو در تنبک
در تنبکنوازی، گلیساندو به اجرای ضربههای پیدرپی با فواصل زمانی یکنواخت گفته میشود که در آن نوازنده بهتدریج از صداهای زیر به بم یا از بم به زیر حرکت میکند. برای مثال، از هشت مثبت به هشت منفی و برعکس، یا از هفت مثبت به هفت منفی.
تفاوت گلیساندو در تنبک با برخی سازهای دیگر این است که این حرکت با ضربههای متوالی و تغییر تدریجی محل ضربه روی پوست ایجاد میشود، نه با کشیدن دست یا انگشت روی سطح ساز.

گلیساندو در آواز
در آواز، گلیساندو به حرکت پیوسته و تدریجی صدا از یک نت به نت دیگر گفته میشود؛ بهطوری که خواننده به جای پرش مستقیم بین دو نت، مسیر بین آنها را بهصورت شنیداری طی میکند. این حرکت میتواند از نت بم به زیر یا برعکس انجام شود و بسته به سبک و فضای قطعه، برای ایجاد حالت بیانی و تأکید بیشتر روی یک جمله آوازی به کار برود.
نتیجهگیری
تکنیک گلیساندو یکی از تکنیکهایی است که به نوازنده اجازه میدهد حرکت بین نتها را به شکلی محسوس و پیوسته اجرا کند. همین ویژگی باعث میشود گلیساندو بتواند در بعضی جملههای موسیقایی، حالت و بیان متفاوتی ایجاد کند.
یادگیری این تکنیک فقط به شناخت حرکت دست یا انگشت محدود نمیشود؛ نوازنده باید بتواند زمان مناسب استفاده از آن، سرعت حرکت و میزان کنترل صدا را نیز به مرور یاد بگیرد. بنابراین بهتر است که این تکنیک را زیر نظر مدرس، بهصورت اصولی تمرین کنید.
ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان با همراهی اساتید باتجربهی خود به شما کمک میکنیم تا تمامی تکنیکهای ساز مدنظرتان را به درستی یاد بگیرید. شیوهی آموزشی ما آنلاین است و به همین دلیل شما هر کجا دنیا هم باشید به سادگی میتوانید در کلاس آنلاین وب نوازان شرکت کنید.

از مهمترین مزایای آموزش آنلاین موسیقی این است که شما میتوانید زمانی را که برای رفتن به کلاس حضوری در مسیر و ترافیک هدر میرود، صرف تمرین بیشتر کنید و با آمادگی در کلاس آنلاین حاضر شوید. پیشنهاد میکنیم که برای شروع درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دهید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس برقرار کنند و توضیحات لازم را در اختیار شما بگذارند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.




