چگونه قطعاتمان را از یاد نبریم؟ آیا تمرین ذهنی نوازندگی اثرگذار است؟ احتمالا برای شما هم پیش آمده که موقع اجرا در کلاس و یا در یک جمع، نتها را فراموش کردهاید و نتوانستهاید به خوبی اجرا کنید. این اتفاق اصولا به دلیل اضطراب و استرس و یا عدم تمرین کافی اتفاق میافتد. مخصوصا اگر به دلیل مشغلهی زیاد فرصت این را نداشته باشید که خیلی خوب تمرین کنید، بیشتر دچار این فراموشی و سردرگمی میشوید. ولی راه چاره چیست؟ آیا واقعا تمرینات ذهنی میتوانند به ما کمک کنند؟ اصلا چطور باید این تمرینات را انجام داد؟ پاسخ این سوالات را در این مطلب دریافت میکنید.
منظور از تمرین ذهنی نوازندگی چیست؟
در بحث تمرین ذهنی فرقی ندارد که شما در حال یادگیری چه سازی هستید. اینکه آیا در حال آموزش پیانو هستید یا ساز دیگر فرق چندانی ندارد. زیرا وقتی صحبت از تمرین موسیقی میشود، بیشتر هنرجویان بلافاصله به نشستن پشت ساز و یا در دست گرفتن ساز، گرم کردن دستها، نواختن گامها و تکرار قطعهها فکر میکنند. این تصویر کاملاً درست است، اما با زمان محدود برای تمرین، خستگی ذهنی و جسمی باید چه کار کرد؟ اینجاست که پای تمرین ذهنی به میان میآید.
منظور از تمرین ذهنی نوازندگی یعنی اینکه شما قطعه، حرکت انگشتان، صداها و حتی احساس بدنی نوازندگی را در ذهن خود تصور میکنید. شاید در ابتدا عجیب به نظر برسد که چطور میشود بدون ساز تمرین کرد! اما تحقیقات علمی و تجربهی نوازندگان حرفهای نشان داده که تمرین ذهنی میتواند تأثیر بسیار زیادی روی پیشرفت موسیقایی داشته باشد.
یادتان باشد که تمرین ذهنی فقط «فکر کردن به موسیقی» نیست. در تمرین ذهنی مؤثر، شما باید سعی کنید که تجربهی واقعی نوازندگیتان را تا حد ممکن در ذهن خود بازسازی کنید. مثلاً:
- تصور میکنید که ساز جلوی شماست؛
- جای انگشتها را روی ساز مجسم میکنید؛
- صدای هر نت را در ذهنتان میشنوید؛
- ریتم و ضرب را احساس میکنید؛
- حتی به نفس کشیدن و حالت بدنتان نیز توجه میکنید.
در تمرین ذهنی موسیقی، اگر پیانو میزنید، میتوانید انگشتگذاری روی کلاویهها را تصور کنید. اگر ویولن مینوازید، حرکت آرشه و تغییر پوزیسیونها را در ذهنتان مرور کنید. و برای نوازندگان سازهای بادی هم، تصور جریان هوا و کنترل نفس اهمیت زیادی دارد. همانطورکه برای نوازندگان سازهای کوبهای، محل ضربه زدن و ریتمی که ایجاد میشود، مهم و قابل تصور است.
تمرین ذهنی چه جایگاهی در یادگیری موسیقی دارد؟
برخلاف تصور رایج، بیش از 90 درصد اشتباهات هنرجویان در حین اجرا مربوط به فراموشی است و نه ضعف در تکنیک. اکثر آنها میگویند که ما در خلوت خودمان خیلی خوب مینوازیم ولی در جمع و یا در کلاس دچار اشتباه میشویم. اما علت این مسئله چیست؟
این موضوع از آنجایی آب میخورد که وقتی شما در خلوت خودتان مینوازید از حافظهی غیرارادیتان برای به خاطر آوردن قطعات موسیقی استفاده میکنید. درحالیکه هنگام اجرا برای استاد و یا در یک جمع، حافظهی آگاه شما فعال میشود و از طرف دیگر به دلیل مواجه شدن با احساسات مختلف مانند اضطراب، استرس و … دچار درگیری ذهنی و فراموشی میشوید.
برای رهایی از این شرایط باید چه کار کرد:
اصولا مدرسین و اساتید موسیقی هنرجویان خود را به استفاده از تمرین ذهنی دعوت میکنند. آنها میگویند، یک نوازنده باید درک کاملی از جزئیات یک قطعه داشته باشد و بتواند از هر نقطهای که خواست قطعه را شروع کند. او باید در ذهن خود نواختن قطعه را تصور کند و تمام قسمتهای آن را در ذهن ببیند.
تجربهی لئوپد گودوفسکی از تمرین ذهنی موسیقی در مواقع بحرانی
حتما موافق هستید که یکی از بزرگترین مراحل زندگی هر نوازنده، روزی است که برای اجرای زنده روی صحنه میرود و با این ترس و دلهرهی شیرین دستوپنجه نرم میکند. در ادامه داستانی درباره «لئوپد گودوفسکی» نوازنده مشهور آلمانی را با هم میخوانیم:
گودوفسکی یکی از بزرگترین پیانیستهای قرن نوزدهم بود، او باید در طی برنامهی بزرگی با ارکستر فیلادلفیا «کنسرتو پیانو شماره 1 بتهوون» را اجرا میکرد. هنگامی که گودوفسکی راهی نیویورک شد، شخصی با یک نامه به سراغ او آمد. نامه حاوی این مضمون بود که برنامه قبلی کنسرت او لغو شده و او باید قطعه جدیدی را اجرا کند. به همراه این نامه نتهای کنسرتویی از یک آهنگ محلی هم به او داده شده بود.
این درحالی بود که گودوفسکی تا به حال این قطعه را نشنیده بود. به همین دلیل ترس و دلهره وجودش را فراگرفت. پس از مدتی فکر کردن سرانجام به کوپهای خالی رفت و شروع به خواندن نتها کرد و همزمان خودش را پشت ساز پیانو در حال نواختن این قطعه تصور کرد.
بعد از چند ساعت قطار به مقصد رسید. او مستقیما به سالن اجرا رفت و یکی از بینقصترین اجراهای خود را به روی صحنه برد.
شاید این داستان برای شما کمی عجیب باشد اما موزیسینهای بزرگی وجود دارند که تجربههای مشابهی با گودوفسکی داشتهاند. مهمترین نکته درمورد این داستان این است که برای یک اجرای بینقص و به خاطر سپردن یک قطعه باید آن قطعه را بدون نواختن بشنویم و بدون استفاده از ساز هم بتوانیم حسش کنیم.
روش انجام تمرین ذهنی نوازندگی چگونه است؟
موثرترین تمرین ذهنی نوازندگی این است که با سرعت پایین و تمرکز بالا قطعه خود را بنوازید. سپس چشمان خود را ببندید و فرض کنید که درحال نواختن همان قطعه با انگشتان خود هستید، حتی سعی کنید صدای تولید شده از ساز را هم تصور کنید.
اگر در جایی دیدید که نمیتوانید و یادتان نمیآید که نت بعدی چیست چشمان خود را باز کنید و به نت نگاه کنید. سپس دوباره چشمان خود را ببندید و در تصوراتتان ادامه آن قطعه را بنوازید. اگر دیدید همچنان نمیتوانید ادامه دهید چشمانتان را باز کنید و به سراغ سازتان بروید. آن را بردارید و آن قسمت را روی ساز اجرا کنید. سپس دوباره تمرینات ذهنی خود را ادامه دهید.
البته کاملا مشخص است این تمرین را باید بسیار آرام و با تامل انجام دهید اما بعد از مدتی میتوانید این قطعه را با سرعت اصلی بنوازید. شاید باید به جرات به این نکته اشاره کرد که یک ساعت تمرین ذهنی نوازندگی برابر است با بیش از ۲ ساعت تمرین فیزیکی. ضمن اینکه این تمرین را در هرجایی میتوان انجام داد زیرا نه به موسیقی احتیاج است نه به هیچ سازی. البته به این معنی نیست که این نوع تمرین آسان و ساده است. اتفاقا نیاز به تمرک بالایی دارد و به همین دلیل شما در ابتدا باید از قطعات ساده شروع کنید و به مرور سراغ قطعات پیچیده بروید.
مزایای تمرین ذهنی موسیقی چیست؟
تا به اینجا تا حدودی با اهمیت و مزیتهای تمرین ذهنی آشنا شدیم ولی در این قسمت، میخواهیم به طور کامل و مفصل به این موضوع بپردازیم.
تمرین ذهنی و غلبه بر استرس
همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم، با غلبه استرس بر نوازنده، امکان فراموشی قطعه بالا میرود. به همین دلیل، بسیاری از هنرجویان، حتی در سطح مبتدی، از اجرا کردن جلوی دیگران میترسند. تمرین ذهنی، ابزار بسیار خوبی برای کاهش این استرس است. چون در این نوع تمرین، شما بارها و بارها میتوانید اجرای خود را در ذهنتان تصور کنید: نشستن، شروع نواختن، شنیدن صداها و حتی تمام شدن قطعه. هرچه این تصویرسازی واضحتر باشد، مغز شما اجرای واقعی را کمتر «تهدیدآمیز» تلقی میکند.
دقت به قطعه موسیقی
یکی دیگر از مزایای تمرین ذهنی موسیقی این است که شما فرصت فکر کردن به یک قطعه از آکوردها گرفته تا ریتم و … را دارید و میتوانید خودتان را در حال اجرای آنها تصور کنید. وقتی یک قطعه را در ذهن مرور میکنید:
- ساختار قطعه را بهتر میفهمید.
- قسمتهایی که احتمال اشتباه دارید، زودتر مشخص میشود.
تقویت حافظهی شنیداری و حرکتی شما تقویت میشود
یکی از دلایل مهم نوازندگی بد، فراموشی قطعه است. درحالیکه به کمک تمرین ذهنی شما میتوانید قطعه را تمرین کنید و آن را به طور کامل به ذهن بسپارید. چون وقتی که شما یک قطعه را با چشم بسته و با تمرکز در ذهنتان تمرین میکنید، درواقع در حال به حافظه سپردن آن هستید.
طبیعی است که هرچه تمرین ذهنی شما بیشتر باشد، ذهن و حتی عضلات دست و انگشتانتان برای نوازندگی آمادهتر هستند. چون نباید فراموش کنید که تمام عضلات در نتیجهی فرمان ذهن عمل میکنند و حالا وقتی شما ذهنتان را به این شکل تربیت کنید، در زمان نوازندگی واقعی، ذهن و عضلاتتان سریعتر با هم هماهنگ می شوند.
امکان تمرین در هر مکان و زمان
یکی از مهمترین مزایای تمرین ذهنی، امکان تمرین کردن در هر مکان و زمانی است. این موضوع به ویژه برای افراد پرمشغله که فرصت زیادی برای تمرین ندارند، اهمیت زیادی دارد. البته که فراموش نکنید که تمرین ذهنی به هیچ وجه نباید جای تمرین با ساز را بگیرد، بلکه تنها مکملی برای آن است.
نتیجهگیری
همانطورکه متوجه شدید، تمرین ذهنی موسیقی برخلاف تصور، نقش مهمی در روند پیشرفت شما دارد. پس اگر از همین حالا تمرین ذهنی را کنار تمرین فیزیکی قرار دهید، نهتنها نوازندهی بهتری میشوید، بلکه رابطهی عمیقتری با موسیقی پیدا میکنید. رابطهای که فقط به انگشتها محدود نمیشود، بلکه از ذهن و گوشتان شروع میشود.
یادتان باشد که اگر تمرین ذهنی را اشتباه انجام دهید در ناخودآگاهتان به اشتباه حک میشود و چه بسا باید وقت زیادی را صرف اصلاح آن کنید. اصولا این موضوع از بیتوجهی هنرجو و یا آموزش اشتباه نشات میگیرد. طبیعی است که شما وقتی آموزش اشتباهی دریافت کنید، همان را تکرار میکنید. پس آموزش درست و استاد نقش مهمی در میزان پیشرفت شما دارد.
ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان تلاش میکنیم که بهترین خدمات را به آسانترین شکل ممکن و با بهینهترین هزینه در دسترس هموطنان خود در سراسر جهان قرار دهیم. به همین دلیل شیوه آموزش آنلاین موسیقی را در پیش گرفتهایم تا شما در هر گوشهی جهان که هستید بتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.
کلاسهای ما به شکل آنلاین، تصویری و کاملا خصوصی در پلتفرم مخصوص کلاس موسیقی برگزار میشود و از این نظر کیفیت صدا و تصویر بالا است. شما برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
