همهی ما این جمله را شنیدهایم که تمرین مهمترین اصل در یادگیری موسیقی است. طبق پژوهشهای انجامشده، برای تسلط بر هر مهارتی باید نزدیک به 10 هزار ساعت وقت صرف شود. براین اساس، یادگیری پیانو نیز نیاز به ساعتها تمرین سخت دارد. البته که به قول معروف کیفیت بر کمیت اولویت دارد. یعنی اینکه چگونگی گذراندن زمان تمرین از تعداد ساعات تمرین مهمتر است. به قول شوپن «تکرارهای بدون فکر هیچ فایدهای ندارند.» به طور کلی تمرین هوشمندانه باعث میشود سریعتر یاد بگیرید، کمتر خسته شوید و از مسیر یادگیری لذت ببرید. همان کاری که پیانیستهای معروفی مانند شوپن، موتسارت، لیست و … انجام و به هنرجوهای خود نیز آموزش میدادهاند.
در یک کلام تمرین کردن پیانو دارای استراتژیهای خاصی است که به کمک آنها میتوان بهتر و سریعتر پیانو نواخت. در این مقاله قصد داریم که به استراتژیهای تمرین پیانو بپردازیم و اصول تمرین این ساز را به شما آموزش دهیم.
بررسی استراتژیهای تمرین پیانو
هر هنرجوی تازهکاری به این امید، آموزش پیانو را آغاز میکند که بتواند خیلی سریع این ساز را بنوازد. یادگیری نواختن یک آهنگ شاید در ابتدا سخت و ناامیدکننده باشد و هفتهها زمان ببرد، اما با استراتژیهای تمرینی مناسب، میتوانید به پیشرفت خود سرعت ببخشید. در ادامه به بهترین روشهای تمرین پیانو اشاره میکنیم.
روشمند و هدفمند باشید
یک برنامهی تمرینی جامع و کامل داشته باشید و به صورت منظم، طبق برنامهتان پیش بروید. پایبندی به برنامهتان باعث میشود که تمرین روزانه پیانو برای شما تبدیل به عادت شود. زمانیکه یک کار تبدیل به عادت میشود، انجام آن خیلی آسانتر از قبل میشود. درواقع ما باید با برنامهریزی دست به تمرین ساز بزنیم، زیرا بدون داشتن برنامه، این خطر وجود دارد که خود را غرق در چالشهای فراوان کنیم . پس با این پیشفرض هربار که پشت پیانو مینشینید، از خودتان بپرسید: «امروز دقیقاً میخواهم روی چه چیزی کار کنم؟» فراموش نکنید که تمرین بدون هدف، مثل رانندگی بدون مقصد است. هدف شما میتواند یکی از موارد زیر باشد:
- یادگیری یک بخش خاص از یک قطعه.
- بهبود ریتم.
- تمیزتر زدن نتها.
- هماهنگی دستها.
- و … .
پیشنهاد میکنیم که برای تمرین هدفمند حتما اجراهای خود را ضبط کنید چون گوش دادن به اجرای خودتان از بیرون، بهترین راه برای پیدا کردن ایرادها است. شاید هنگام نوازندگی متوجه اشتباهات خود نشوید، ولی در ضبط به وضوح آنها را میشنوید. این کار باعث میشود هدفمندتر تمرین کنید.
به آرامی ولی روزانه تمرین کنید
آهسته ولی پیوسته پیش رفتن در یادگیری هر مهارتی اصل مهمی است. ما درکتان میکنیم که در آغاز یادگیری پیانو دوست دارید که به نوازندگی این ساز مسلط شوید. احتمالا شما هم مانند بسیاری از هنرجویان رویای روزی را دارید که انگشتهایتان بتوانند با سرعت روی کلاویهها پرواز کنند. به همین دلیل برخی از هنرجویان در ابتدا به شدت به خود سخت میگیرند تمرینهای طولانی مدت و خستهکننده انجام میدهند و بعد از مدتی بیخیال میشوند. درواقع بزرگترین اشتباه هنرجویان مبتدی این است که هفتهای یک یا دو بار ساعتها تمرین میکنند و بعد چند روز سراغ سازشان نمیروند. فراموش نکنید که مغز و عضلات شما برای یادگیری، به تکرار منظم نیاز دارند، نه تمرینهای طولانی و پراکنده.
از جمله راهکارهای جلوگیری از خستگی هنگام تمرین پیانو، تمرین کردن به مدت کم است. وقتی روزانه 20 دقیقه تمرین کنید خیلی سریعتر به نتیجه میرسید تا زمانیکه آخر هفتهها، چندین ساعت تمرین کنید. ضمن اینکه نشستن جلو پیانو به مدت 20 دقیقه خیلی راحتتر از نشستن به مدت چند ساعت است. همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم، اگر تمرین پیانو را به یک عادت روزانه تبدیل کنید، نواختن پیانو راحتتر و لذتبخشتر خواهد شد.
همچنین وقتی آهسته مینوازید، مغز فرصت دارد مسیرهای عصبی درست را بسازد و انگشتها دقیقتر عمل کنند. پس بدون عجله و در عین صبوری بنوازید و وقتیکه در سرعت پایین به همه چیز مسلط شدید، به تدریج سرعت را بالا ببرید.
فرانتس لیست فرانسوی در ستایش صبوری در مسیر یادگیری پیانو گفته است: «در سالهای ابتدایی، آنقدر صبور نبودم که بتوانم با سرعتی آهسته پیش بروم. برای نتیجهگیری فوری بیتاب بودم و به اصطلاح میانبر میزدم. اکنون آرزو میکنم که به جای جهشهای ناگهانی، گامهای منطقی و پیوسته برداشته بودم.»
قطعات کوتاه را بنوازید
یکی از بهترین استراتژیهای تمرین پیانو برای مبتدیان، نواختن قطعات کوتاه است. اگر شما تمرینهای خود را با قطعات کوتاه شروع کنید، به سرعت میتوانید کل آن قطعه را یاد بگیرید و به همین دلیل انگیزهتان بیشتر میشود. ولی اگر از همان ابتدا سراغ قطعات طولانی و پیچیده بروید، امکان دارد که بعد از چندبار تلاش و شکست خوردن، از تمرین کردن دلزده شوید. به همین دلیل یکی از روشهای حفظ انگیزه در تمرین پیانو تمرین کردن آهنگهایی است که:
- فقط نتهای بسیار کمی در دست چپ داشته باشد.
- هیچ آکوردی با بیش از سه نت نداشته باشد.
- شامل پرش دست یا حرکات خیلی سریع انگشت نباشد.
قطعه را بخشبندی کنید
بعد از اینکه روی قطعات کوتاه مسلط شدید، وقت آن رسیده است که سراغ قطعات طولانی بروید. ولی نباید کل قطعه را یکباره تمرین کنید. این کار از رایجترین اشتباهات هنرجویان مبتدی پیانو است. آنها سعی میکنند از همان ابتدا کل قطعه را یکجا بنوازند و این باعث اشتباههای مکرر میشود. توصیهی اساتید بزرگ این است که قطعه را به بخشهای کوتاه (۲ یا ۴ میزان) تقسیم کنید و هر بخش را بهتنهایی و آهسته تمرین کنید تا زمانی که آن بخش را کاملا روان بنوازید. در این حالا شما دقت بیشتری روی نتها و ریتمها دارید. کمتر اشتباه میکنید و هر چند که پیشرفتتان تدریجی است ولی پایدار و همیشگی است.
بازیگوشانه تمرین کنید و خلاق باشید
گرچه تمرین روشمند و سیستماتیک مهم است، اما اینکه جلسات تمرینی خود را تا حد امکان لذتبخش و خلاقانه کنید به افزایش انگیزهتان کمک میکند. پس گاهی بازیگوشانه تمرین کنید. خلاق باشید و چیزهایی را اضافه و کم کنید. پیانیستهای بزرگ نیز به ایجاد خلاقیت در تمرین پیانو معتقد بودهاند و این کار رادر آموزشهای خود انجام میدادهاند.
فلورانس می، یکی از دانشجویان پیانوی «یوهانس برامس»، می نویسد که برامس هنرجویان خود را تشویق میکرد تا تمرینهای خاصی را بر اساس رپرتویی که میآموزند بداههنوازی کنند. به عنوان مثال، او میخواست بعضی از قسمتها را به صورت معکوس بنوازند یا ضربه و صداهایی را اضافه کنند که در نت آن قطعه وجود نداشت. برامس همچنین شاگردانش را به این چالش میکشید که تمرینها را در گامهایی غیر از گام اصلی نوشتهشده اجرا کنند.
موتسارت شاگردانش را وادار میکرد که با یک دستمال که روی دستانشان را میپوشاند، تمرین کنند.
هوروویتس، جلسات تمرینی خود را با تمرین و مطالعهی آهنگهای جدید، تازه و جذاب نگه میداشت. او هر هفته حداقل دو تا سه ساعت از وقت تمرین خود را به موسیقیهای جدید اختصاص میداد. زیرا معتقد بود، اگر فقط اتودها و رپرتواری را که قصد اجرای آن را دارد تمرین کند، خیلی خستهکننده میشود.
این روشها نهتنها به پرورش حافظه عضلانیتان، کمک میکند، بلکه باعث میشود جلسات تمرین را به چشم یک بازی سرگرمکننده ببینید. درواقع تمرینهایتان از حالت خشک و بیروح خارج میشوند.
تمرین دستها به صورت جداگانه
یکی از روشهای طلایی برای یادگیری سریعتر پیانو، تمرین هر دست بهصورت جداگانه است. زیرا در ابتدا برای مغز سخت است که هر دو دست شما را به طورهمزمان هماهنگ کند. به همین دلیل بهتر است که ابتدا حرکات هر کدام از دستها را به صورت جداگانه انجام دهید و روی آنها مسلط شوید و سپس با هر دو دست بنوازید. پس ابتدا ملودی یا بخش دست راست را تمرین کنید، سپس همراهی یا آکوردهای دست چپ را. وقتی هر دو دست را بهخوبی یاد گرفتید، آنها را آرام و هماهنگ با هم بنوازید. در این حالت اعتمادبهنفستان نیز بیشتر میشود.
گرم کردن قبل از تمرین
برای داشتن یک برنامهی تمرینی مفید بهتر است که قبل از تمرین دستهای خود را به خوبی گرم کنید. این کار ضمن اینکه عضلات شما را قویتر میکند، از آسیبهای احتمالی هم جلوگیری میکند. ورزشهای مخصوصی برای پیانیستها وجود دارد؛ ولی اگر آنها را هم انجام ندادید حتما حرکات کششی ساده را انجام دهید.
یادگیری از اجراهای حرفهای و پیانیستهای معروف
گاهی دیدن و شنیدن نوازندگی نوازندگان باتجربه، ایدههای تازهای به شما میدهد. حتی اگر نتوانید عیناً مثل آنها بنوازید، میتوانید حالت بدن، شیوه اجرای نتها و احساسشان را در تمرین خود به کار بگیرید. الهام گرفتن از پیانیستها بزرگ همیشه عاملی برای پیش رفتن است. مخصوصا اگر بدانید که آنها هم با تمام نبوغ و استعداد خارقالعادهای که داشتهاند ولی هیچوقت از تمرین کردن دست نکشیدهاند.
معروف است که روزی یکی از پیانیستهای معروف دوران موتسارت بعد از مشاهدهی نبوغ او فریاد میکشد که: «خدای من! چقدر سخت کار میکنم و عرق میریزم و برای تو دوست من، همه اینها بازی کودکانهای بیش نیست.»
موتسارت نیز به او پاسخ رندانهای میدهد و میگوید: «من هم مجبور شدم سخت کار کنم تا دیگر مجبور نباشم سخت کار کنم.» این اظهارنظر شوخ طبعانه نشاندهندهی این است که نوابغ نیز بدون تمرینهای سخت نمیتوانستهاند به این درجه برسند.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید برای رسیدن به نقطهای که بتوانید قطعات و آهنگهای موردعلاقهتان را بنوازید باید دارای استراتژیهای تمرین پیانو باشید. در این حالت شما یاد میگیرید که چطور پیانو تمرین کنید که بهترین نتیجه را بگیرید. فراموش نکنید که تمرین پیانو فقط نشستن طولانی پشت ساز نیست، بلکه یک فرآیند هوشمندانه است که شامل برنامهریزی، تمرکز، تنوع و استمرار میشود. پس از امروز، با یک برنامه کوتاه ولی منظم شروع کنید، هدفمند تمرین کنید و مطمئن باشید که هر روز یک قدم به نوازندگی حرفهای نزدیکتر میشوید.
این نکته را هم به خاطر بسپارید که هیچکدام از استراتژیهای تمرین پیانو، جای صبر و استمرار را نمیگیرد. یادگیری پیانو یک مسیر طولانی ولی لذتبخش است. اگر امروز نتوانستید قطعهای را درست اجرا کنید، به خودتان سخت نگیرید، چون شاید فردا بهتر عمل کردید. همچنین برای اینکه در طول مسیر یادگیری پیانو، انگیزهی خود را حفظ کنید، پیشنهاد میکنیم که یک دفترچه تمرین داشته باشید و هر روز یادداشت کنید چه کاری انجام دادهاید. وقتی چند هفته بعد نگاه میکنید و پیشرفتتان را میبینید، انگیزه بیشتری پیدا میکنید.
در نهایت نقش استاد و آموزشگاه را نیز نادیده نگیرید. یک استاد خوب میتواند شما را با مناسبترین روشهای تمرین پیانو آشنا کند. کاری هم که یک آموزشگاه خوب در قبال شما باید انجام بدهد این است که برنامهی آموزشی منسجم و ساختارمندی داشته باشد. در این حالت شما با تمرکز کامل مسیر آموزشیتان را پیش میگیرد و مسائل و مشکلات احتمالی را هم به تیم پشتیبانی میسپارید.
لازم به ذکر است که تمامی این شرایط در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان وجود دارد و شما بدون دغدغه میتوانید از بهترین آموزشها برخوردار شوید. ضمن اینکه آموزش ما به شکل آنلاین است و درنتیجه از هرکجای دنیا میتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید. اگر فکر میکنید که نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان دارید نیز کارشناسان ما در خدمت شما هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
