وقتی وارد دنیای سازهای زهی–آرشهای میشوید، معمولاً اولین نامی که به گوشتان میخورد ویولن است. اما در کنار آن، ساز ویولا (Viola) نیز جود دارد که شاید کمتر شناخته شده باشد، با اینحال، نقش مهمی در موسیقی کلاسیک و ارکسترها ایفا میکند. بسیاری از هنرجویان مبتدی وقتی برای اولین بار ویولا را میبینند، آن را با ویولن اشتباه میگیرند. این دو ساز از نظر ظاهری آن قدر شبیه هم هستند که اگر آنها را یکجا ببینید، نمیتوانید از یکدیگر تشخیصشان دهید. حالا شاید برایتان سوال پیش بیاید که پس چه تفاوتی بین این دو ساز وجود دارد که باعث شده به عنوان دو ساز مستقل شناخته شوند؟ درواقع بین این دو ساز تفاوتهای خاصی هم وجود دارد که آگاهی از آنها میتواند مسیر انتخاب شما را روشنتر کند. حتی اگر قصد شما آموزش ویولن نیز باشد، آشنایی با ویولا و مهمتر از آن تفاوتهای این ساز با ویولن کمککننده است.
ساز ویولا چیست؟ چه تاریخچهای دارد؟
ویولا (viola) ، یا ویولن آلتو که در آن از کلید آلتو (دو خط سوم) استفاده میشود، سازی زهی و آرشهای است. ویولا دومین عضو کوچک خانوادهی ویولنهاست و بعد از ویولن و قبل از ویلنسل قرار دارد. این ساز در نگاه اول شبیه ویولن است، اما کمی بزرگتر و صدایش عمیقتر و گرمتر به گوش میرسد. ویولا مانند ویولن با آرشه نواخته میشود و نوازنده آن را روی شانه قرار میدهد. ویولا اغلب بهعنوان سازی میانرده شناخته میشود؛ نه صدای زیر و پرهیجان ویولن را دارد و نه صدایش مانند ویولنسل، بم و پرقدرت است. همین ویژگی باعث میشود در ارکسترها، وظیفهی پر کردن فضا و ایجاد هارمونی میان بخشهای مختلف را بر عهده بگیرد. این ساز به دلیل کوک شدن سیمهایش روی نتهای «دو، سل، ر، لا» صدایی در محدودهی آلتو تولید میکند.
ویولا در اواسط قرن شانزدهم در شمال ایتالیا از دل سازهای زهی قدیمیتر پدید آمد و جایگاه خاصی بین سازهای زهی پیدا کرد. اولین سازندگان مشهور ویولن و ویولا آندره آماتی (Andrea amati) و گاسپارو دا سالو (Gasparo da Salo) بودند که در اوایل قرن 16 میلادی موفق به ساخت این سازها شدند.
اگرچه ویولا به اندازهی ویولن محبوبیت ندارد، اما در آثار موسیقیدانان بزرگی چون باخ و بتهوون جایگاه برجستهای دارد. امروزه نیز در سبکهای متنوع موسیقی مورد استفاده قرار میگیرد. درواقع صدای منحصربهفرد و منعطف ویولا باعث شده است که نه تنها موسیقیدانان کلاسیک بلکه هنرمندان معاصر نیز جذب آن شوند.
شباهت ویولا با ویولن
اگر به تازگی پا به دنیای موسیقی گذاشته باشید و برای اولین بار با ساز ویولا مواجه شوید، احتمالاً فکر میکنید که این ساز فقط کمی از ویولن بزرگتر است. درواقع همانطورکه پیشتر هم گفتیم نمیتوان شباهت ویولا با ویولن را انکار کرد.بین این دو ساز، شباهتهای زیادی وجود دارد که در این بخش به آنها میپردازیم:
- ظاهر و ساختار: هر دو ساز، چهار سیم دارند و با آرشه نواخته میشوند.
- روش نگه داشتن ساز: هر دو روی شانه قرار میگیرند و نیازمند استفاده از بالشتک (Shoulder Rest) هستند.
- تکنیکهای نوازندگی: بیشتر تکنیکهای آرشهکشی و انگشتگذاری در ویولن و ویولا مشابهاند.
- نقش و جایگاه در موسیقی کلاسیک: هر دو ساز از اعضای مهم سازهای زهی هستند و در ارکسترها جایگاه ویژهای دارند.
به همین دلیل، بسیاری از نوازندگان ویولن میتوانند با کمی تمرین بهراحتی ویولا را هم بنوازند.
بررسی تفاوت ویولا با ویولن
حالا مسئله اینجاست که با وجود شباهتهای زیادی که بین ویولا و ویولن وجود دارد چطور بفهمیم سازی که روبهروی ما قرار دارد، ویولن است یا ویولا؟ تصور کنید برای خرید ویولن به فروشگاه مراجعه کردهاید، فروشنده چند ویولن را به شما نشان میدهد و شما نمیدانید که اینها واقعا ویولن هستند یا ویولا؟ چون هر دو از چوب ساخته میشوند، دارای چهار سیم هستند و هر دو دارای سوراخهای f شکل و ساختاری مشابه هم هستند. با این وجود بین این دو ساز تفاوتهای خاصی نیز وجود دارد که در این بخش به آنها میپردازیم.
اندازه و وزن
اولین فرق ویولا با ویولن در اندازه آنها است. درواقع ویولا حدود پنج سانتیمتر از ویولن بزرگتر است. یک ویولا معمولی بین 39 تا 41 سانتیمتر طول دارد؛ همچنین این ساز ده گرم سنگینتر از ویولن است. سیمهای ویولا نسبت به سیمهای ویولن، ضخیمتر هستند و همین امر آرشهکشی را کمی سختتر میکند. در نهایت ویولا دارای گریف یا فینگربورد بزرگتری است.
کوک و گسترهی صوتی
این دو ساز زهی هر دو دارای چهار سیم هستند که ویولا به صورت (لا، رِ، سل، دو) کوک میشود. درحالیکه کوک ویولن معمولا به ترتیب(می، لا، رِ، سل) تنظیم میشود. درواقع در ویولا سیمها یک چهارم پایینتر کوک میشوند و در نتیجه دامنهی صداها در ویولا پایینتر، بمتر و عمیقتر است. این ویژگی باعث شده که برخی هنرجویان جذب صدای ساز ویولا شوند. ویولا در دستهبندی سازهای هارمونیک قرار میگیرد، اما ویولن به هر دو صورت تکنوازی و ملودی لاین در ارکستر اجرا میشود.
| ساز | سیم ۱ | سیم ۲ | سیم ۳ | سیم ۴ |
| ویولن | می (E) | لا (A) | ر (D) | سل (G) |
| ویولا | لا (A) | ر (D) | سل (G) | دو (C) |
کلید Alto clef
در رابطه با تفاوت ویولا با ویولن باید به کلید نتنویسی هم اشاره کنیم. درواقع در نتنویسی ویولن، نتها همیشه با کلید سل (Treble Clef)، نوشته میشوند. درحالیکه برای نتنویسی ویولا از کلید دو (Alto Clef) استفاده میشود.
شیوهی نواختن
از آنجاییکه در ویولا فاصلهی بین نتها روی گریف بیشتر از ویولن است، نوازنده باید، مهارت بالایی در انگشتگذاری داشته باشد. همچنین چون سیمهای ویولا ضخامت بیشتر دارند، نوازنده باید فشار و تلاش بیشتری در حرکت آرشه ایجاد کند. با این حال هر دو ساز میتوانند صدایی غنی و دلنشینی تولید کنند.

هزینه خرید ساز و در دسترس بودن آن
ویولن جزء محبوبترین سازها در جهان است و به همین دلیل هنرجویان زیادی علاقهمند به یادگیری این ساز هستند. از اینرو مدلهای مختلفی از این ساز با قیمتهای مختلفی در بازار وجود دارد. درحالی که ویولا کمی کمیاب است و ممکن است خرید ساز یا حتی پیدا کردن استاد کمی سختتر باشد. با این حال، اگر علاقه واقعی به ویولا داشته باشید، این موضوع مانعی برای پیشرفتتان نخواهد بود.

دشواری یادگیری
به طورکلی برای کسی که علاقهمند به یادگیری یک ساز است، چیزی به مفهوم سخت و ساده معنی ندارد. زیرا او میخواهد یاد بگیرد و به همین دلیل تمام تلاشش را میکند. با این حال در مقام مقایسه، به دلیل بزرگتر بودن ساز ویولا، انگشتگذاری روی آن، کمی سختتر از ویولن است و نیاز به دستهای قویتر و کشیدهتر دارد. اما از طرفی چون سیمهای ویولا حساسیت کمتری نسبت به ویولن دارند، پیدا کردن جای دقیق نتها گاهی راحتتر است.
نقش در ارکستر
در رابطه با مقایسه ویولا با ویولن باید به نقش و جایگاه هر کدام از این سازها در اکسترها هم اشاره کرد. ویولنها همیشه در صدر توجهاند، چون ملودیهای اصلی را مینوازند. اما ویولا در پشتصحنه قرار میگیرد و با ایجاد رنگ صوتی متفاوت، موسیقی را غنیتر میکند.

کدام ساز برای من مناسبتر است؟ ویولا یا ویولن؟
اصولا هنرجویان بعد از آشنایی با هر دو ساز، این پرسش که ویولا بهتر است یا ویولن؟ برایشان مطرح میشود. به طورکلی، ویولن پرطرفدارتر است، منابع آموزشی بیشتری دارد و بیشتر اساتید روی آموزش ویولن تمرکز کردهاند. همچنین اگر دنبال ملودیهای سریع و پرهیجان هستید، ویولن انتخاب خوبی است.
درحالیکه ویولا خاصتر است و کمتر هنرجویی سراغش میرود. به همین دلیل، نوازندگان ویولا در ارکسترها همیشه جایگاه ویژه و پرتقاضایی دارند. اگر دنبال صدای متفاوت و آرامشبخش هستید، ویولا همان سازی است که دنبالش هستید.
آیا ویولنیستها میتوانند ویولا هم بنوازند؟
یادگیری همزمان دو ساز زهی به جای تمرکز بر یکی، چالشبرانگیز است؛ اما بسیاری از ویولنیستها یادگیری ویولا را تجربه میکنند و برعکس. بخش اصلی سختی کار مربوط به تفاوت اندازهها و سیمهاست. به همین دلیل معمولا ویولنیستها هنگام شروع نوازندگی ویولا، خیلی آرام و بدون قدرت کافی مینوازند. همچنین یادگیری کلید آلتو نیز برایشان چالشبرانگیز است.
کلید پیشرفت و رسیدن به مهارت، تمرین مداوم هر دو ساز است. باید روی آرشهکشی کار کنید و مطمئن شوید فشار مناسبی روی سیمها وارد میکنید تا آن صدای پرحجم و چندلایهای که هر ساز قادر به تولید آن است، بهخوبی شنیده شود.

نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، ساز ویولا و ویولن شباهتهای زیادی به یکدیگر دارند ولی با این وجود، با یکسری تفاوت میتوان آنها را از یکدیگر تشخیص داد. ویولن صدای پرهیجان و درخشانی دارد ولی ویولا صدایی گرم، عمیق و خاصتری دارد.
اگر هنرجوی مبتدی هستید و میان این دو ساز مردد شدهاید، بهترین راه این است که هر دو را امتحان کنید و ببینید کدام صدا بیشتر با روحیه و احساساتتان هماهنگ است. در نهایت، ساز درست همان سازی است که هنگام نواختنش حس میکنید صدای درونیتان را میشنوید.

البته که برای رسیدن و ایجاد این صدای خاص و درونی باید به خوبی آموزش ببینید و نوع آموزشی که شما میبینید، بسیار مهم است. به همین دلیل در انتخاب استاد و آموزشگاه دقت زیادی بکنید. ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان با اساتید باسواد، مجرب و با اخلاقی همکاری میکنیم که میتوانند گامبهگام شما را در این مسیر همراهی کنند. چون اساس آموزشگاه ما بر آموزش آنلاین موسیقی بنا شده است، به همین دلیل در طول این سالها در ارائهی آموزش آنلاین باکیفیت، متخصص شدهایم. دقیقا به همین دلیل هنرجویان ما از آموزشگاه ما راضی هستند. شما نیز میتوانید با مطالعهی نظرات آنها به یقین کامل برسید.
ضمن اینکه کلاس آنلاین موسیقی تمامی محدودیتهای مکانی و زمانی را رفع میکند و شما بدون دغدغه میتوانید در کلاس حاضر شوید و موسیقی یاد بگیرید. با تمام این توضیحات، اگر تمایل به دریافت راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دارید، حتما با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


