خیلی از هنرجوهای مبتدی در آغاز کلاس موسیقی میپرسند که کلید در موسیقی یعنی چه؟ و چه کاربردی دارد؟ اگر همین حالا به یک صفحهی نت موسیقی نگاه کنید، یک علامتی در ابتدای خطوط حامل میبینید که شکل خاصی دارد، به این علامتها در موسیقی کلید میگویند. کلیدهای موسیقی حکم راهنما را دارند و به نوازنده میگویند که هر نت دقیقا چه صدایی دارد و در چه محدودهی صدایی باید اجرا شوند. بدون وجود کلید، خواندن نتها تقریبا غیرممکن میشود.
شما میتوانید با خواندن این مقاله با مفهوم کلید در موسیقی و انواع کلیدها، آشنا شوید. همچنین متوجه میشوید که جایگاه هر کلید روی کدام یک از خطهای حامل است و هر کلید برای چه سازهایی بیشتر کاربرد دارد.
کاربرد کلید در موسیقی چیست؟
شما برای یادگیری درست و اصولی موسیقی ناچارید که یادگیری تئوری موسیقی را جدی بگیرید. در این راستا باید با مفهوم کلید موسیقی نیز آشنا شوید. درواقع در نتهای موسیقی روی پنج خط موازی نوشته میشود که به آنها «خطوط حامل» میگویند. هر خط و هر فاصله بین خطوط نشاندهنده یک نت خاص است. اما اینکه دقیقاً کدام نت روی هر خط قرار میگیرد، به کلیدی بستگی دارد که در ابتدای خطوط حامل نوشته میشود.
با این حساب میتوان گفت که کلید مثل یک راهنما عمل میکند. این علامت مشخص میکند که یکی از خطوط حامل نماینده چه نتی است. وقتی این نقطه مرجع مشخص شد، بقیه نتها هم بر اساس آن قابل تشخیص میشوند.

چرا در نتنویسی از کلیدهای مختلف استفاده میکنیم؟
قبل از اینکه بخواهیم وارد مبحث انواع کلیدهای موسیقی شویم، باید به این سوال مهم جواب دهیم که چرا از کلیدهای مختلف در نت نویسی استفاده میشود؟ آیا یک کلید ثابت نمیتواند نوازنده را راهنمایی کند؟
واقعیت این است که ما در موسیقی با صداهای مختلفی سروکار داریم و به عبارتی گسترهی صدایی در موسیقی بسیار متنوع است. درواقع سازها و صدای انسان میتوانند نتهایی از بسیار بم تا بسیار زیر را تولید کنند. درنتیجه اگر همهی این صداها را فقط با یک کلید بنویسیم، خیلی از نتها باید خیلی بالا یا خیلی پایینتر از خطوط حامل قرار بگیرند. در این حالت، باید از تعداد زیادی «خط کمکی» استفاده شود که خواندن نتها را سخت و گیجکننده میکند.
درحالی که کلیدهای مختلف به ما کمک میکنند تا نتها را در محدوده مناسب روی خطوط حامل بنویسیم. به این ترتیب نتها نزدیک به خطوط اصلی قرار میگیرند و خواندن آنها سریعتر و راحتتر میشود. به همین دلیل هر گروه از سازها معمولاً با کلیدی نوشته میشوند که بهترین تناسب را با محدوده صوتی آنها دارد.
انواع کلیدهای موسیقی
کلیدها در موسیقی همیشه در سمت چپ خطوط حامل کشیده میشود. در نتنویسی موسیقی مدرن، سه نوع کلید با اشکال و اسامی زیر وجود دارد:
- کلید سل
- کلید دو
- کلید فا
هروقت که یکی از این کلیدها روی یکی از خطوط حامل قرار بگیرد، بقیه خطوط و بین خطوط با توجه به رابطهای که با این کلید دارند؛ خوانده میشوند. هر کدام از این کلیدها محدودهی صوتی خاصی را پوشش میدهند و برای سازها یا صداهایی با محدودههای متفاوت به کار میروند.
در ادامه به طور جداگانه و کامل به هر یک از این کلیدها میپردازیم:
کلید سل
کلید سل رایجترین کلید در موسیقی است و بسیاری از هنرجویان با همین کلید شروع به یادگیری نتخوانی میکنند. شکل این کلید به صورت یک خط پیچیده است که دور خط دوم حامل میپیچد.
این پیچ دقیقاً روی خط دوم حامل قرار میگیرد و به ما میگوید که خط دوم حامل نت سل(G) است. به همین دلیل به آن کلید سل گفته میشود.

این کلید معمولاً برای صداها و سازهایی با محدوده صوتی نسبتاً زیر استفاده میشود. برخی از سازهایی که از کلید سل استفاده میکنند عبارتاند از:
به دلیل کاربرد گسترده، بیشتر کتابهای آموزش موسیقی در ابتدا آموزش نتخوانی را با کلید سل شروع میکنند.
کلید فا
کلید فا برای صداها و سازهایی با محدوده صوتی بمتر استفاده میشود. شکل این کلید شبیه یک علامت خمیده است که در کنار آن دو نقطه قرار دارد.
این دو نقطه دقیقاً در دو طرف خط چهارم حامل قرار میگیرند و نشان میدهند که خط چهارم نت فا (F) است. به همین دلیل به آن کلید فا گفته میشود.

کلید فا بیشتر در نتنویسی سازهای بم استفاده میشود، از جمله:
- ویولنسل
- کنترباس
- فاگوت
- ترومبون
- توبا
- صداهای بم در گروه کر مانند باس و باریتون
در پیانو معمولاً هر دو کلید سل و فا به صورت همزمان استفاده میشوند؛ کلید سل برای دست راست و کلید فا برای دست چپ.
کلید دو
کلید دو نسبت به دو کلید قبلی کمتر در موسیقی عمومی دیده میشود، اما در موسیقی کلاسیک و ارکسترال اهمیت زیادی دارد. شکل این کلید طوری طراحی شده که محل نت دو (C) را مشخص میکند.
ویژگی جالب کلید دو این است که میتواند روی خطوط مختلف حامل قرار بگیرد و در هر حالت، آن خط تبدیل به نت دو میشود. به همین دلیل انواع مختلفی از کلید دو وجود دارد، اما دو نوع آن بیشتر شناخته شدهاند.

کلید آلتو
وقتی کلید دو روی سومین خط حامل قرار میگیرد، به آن کلید آلتو گفته میشود. در تمامی کلیدهای دو، این خط نشانگر نت دو وسط است.
این کلید بیشتر برای ساز ویولا استفاده میشود. ویولا از نظر محدوده صوتی بین ویولن و ویولنسل قرار دارد و کلید آلتو بهترین حالت نتنویسی برای آن محسوب میشود.
کلید تنور
وقتی کلید دو روی خط چهارم حامل قرار میگیرد، به آن کلید تنور گفته میشود. این کلید گاهی برای سازهایی مانند ویولنسل، فاگوت یا ترومبون در بخشهای بالاتر قطعه استفاده میشود تا از نوشتن تعداد زیادی خط اضافه جلوگیری شود.
جایگاه کلید در نتنویسی
همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم، کلید موسیقی، همیشه در ابتدای خطوط حامل نوشته میشود، یعنی قبل از هر نت یا علامت دیگری. بعد از کلید معمولاً سرکلید (علامتهای دیز و بمل) و سپس میزاننما قرار میگیرد.
از همان لحظهای که کلید در ابتدای حامل مشخص شد، تمام نتهای آن خط موسیقی بر اساس همان کلید خوانده میشوند؛ مگر اینکه در میانه قطعه، کلید تغییر کند.
گاهی در یک قطعه موسیقی ممکن است کلید تغییر کند. این اتفاق معمولاً زمانی رخ میدهد که محدوده صوتی قطعه تغییر زیادی پیدا کند. برای مثال در قطعات ویولنسل ممکن است از کلید فا به کلید تنور یا حتی سل تغییر داده شود تا خواندن نتها راحتتر باشد.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، کلید در موسیقی یکی از پایههای اصلی در نتنویسی است. کلید حکم راهنما را دارد و نوازنده میتواند تشخیص دهد که باید از چه نتی شروع کند و پیش برود. اصلیترین کلیدهای موسیقی شامل، کلید سل، کلید فا و کلید دو است.
هر کدام از این کلیدها برای محدودهی صوتی خاصی طراحی شدهاند و در نتنویسی سازهای مختلف به کار میروند. شناخت کلیدها به هنرجویان کمک میکند نتها را سریعتر و دقیقتر بخوانند. هرچه درک ما از این مفهوم بیشتر شود، مسیر یادگیری موسیقی هم سادهتر و لذتبخشتر خواهد شد.
به عنوان هنرجوی مبتدی موسیقی اگر از مباحث خشک و پیچیدهی تئوری موسیقی فراری هستید، شاید هنوز از آموزش درست و اصولی برخوردار نشدهاید. ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان به کمک اساتید حرفهای خود به شما کمک میکنیم تا لذت یادگیری موسیقی را تجربه کنید.
کلاسهای ما به شکل آنلاین برگزار میشود و به همین دلیل شما هر کجای دنیا که باشید، میتوانید به سادگی در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید. اگر دوست دارید که اطلاعات بیشتری دربارهی شرایط کلاسهای ما به دست آورید میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنید تا کارشناسان ما در نزدیکترین زمان با شما تماس برقرار کنند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.



خیلی خیلی از شما سپاسگذارم . جواب سوال چندین ماهه رو با خوندن مقاله شما پیدا نمودم .
باعث خوشحالی ماست