چگونه ویولن بنوازیم؟ این سوال، پرتکرارترین سوالی است که هنرجویان در آغاز آموزش ویولن میپرسند. بسیاری از هنرجویان به محض شروع کلاس و دست گرفتن ساز و کلنجار رفتنها و عدم موفقیتهای اولیه، با کمی شرم از استاد یا از ما میپرسند که باید چگونه ویولن بنوازیم؟ واقعیت این است که یادگیری ویولن در ابتدا چالشبرانگیز است ولی اگر صبوری کنید و کمی تلاشتان را بیشتر کنید، مراحل آموزش این ساز جز به یادماندنیترین دورانهای زندگیتان میشود.
ما میخواهیم در این مقاله، مرحلهبهمرحله نکات کلی را به شما یاد بدهیم تا یک دید نسبی به مراحل آموزش ویولن به دست بیاورید. پس به جای دلدل کردن و ناامید شدن، آستینهایتان را بالا بزنید و سازتان را آماده کنید تا شروع کنیم.
چگونه ویولن بنوازیم؟
اولین چیزی که ما همیشه به هنرجویان خود میگوییم این است که تا سازتان را خوب نشناسید و با اجزای آن آشنا نشوید؛ نمیتوانید خوب بنوازید. ساز ویولن، ساز حساسی است، پس به آن به چشم یک تکه چوب نگاه نکنید، از همین الان آن را مانند دوستتان بدانید و این نکته را هم فراموش نکنید که هر طور که با سازتان تا کنید، آن هم همانطور با شما کنار میآید. اگر میخواهید صدای خوبی تولید کند باید با آن درست رفتار کنید. درست رفتار کردن با سازتان از نگهداری اصولی گرفته تا آرشهکشی صحیح و انگشتگذاری درست و … را دربرمیگیرد.
البته که ما به هیچوجه انتظار نداریم که شما همهی این کارها را در همین ابتدا بلد باشید. کاملا طبیعی است که در آغاز مسیر هنگام آرشهکشی، صدای بدی از سازتان به گوش برسد. یا انگشتهایتان درست روی سیمها ننشیند و شانهها و دستهایتان زود خسته شود. واقعیت این است که همهی اینها نشانهی تازهکار بودن است نه ناتوانی. برای توانمند شدن فقط باید کارهایی را که در ادامه به شما یاد میدهیم را انجام دهید. پس اگر هنوز هم سوال دارید که چگونه باید ویولن بنوازیم؟ باید قدمهای زیر را بردارید!
گام اول: آرشه را محکم کنید
اولین کاری که باید بکنید این است که آرشه سازتان را بردارید و دستی به موهای آن بکشید. مو نباید خیلی شل، یا خیلی سفت باشد و همچنین نباید با قسمت چوبی آرشه موازی باشد. پس اگر موی آرشهتان خیلی سفت یا خیلی شل است باید آن را تنظیم کنید.
اگر به انتهای آرشه نگاه کنید، پیچی وجود دارد که با چرخاندن آن در جهت عقربههای ساعت، موهای آرشه محکم میشود. البته که حواستان باشد که خیلی سفت نکنید. درواقع پیچ را آنقدر بچرخانید که از حد فاصل مو و چوب، یک مداد، عبور کند. به هیچوجه از انگشت کوچکتان برای اندازه گرفتن استفاده نکنید، چون چربی پوست شما به مو منتقل میشود که برای گرفتن بهترین صدا از سیمها خوب نیست.
گام دوم: به آرشهتان کلیفون بزنید
یکی از چیزهایی که باید حتما هنگام خرید ویولن، آن را هم خریده باشید، کلیفون است. کلیفون اصولا از مواد سخت و نیمه شفافی تشکیل و در یک محفظه نگهداری میشود. آن را به آرامی اما با شدت، در طول موهای آرشه بمالید. هدف از این کار، این است که مقداری از ذرات کلیفون به موها بچسبد و باعث چسبندگی آنها و ارتعاش بهتر با سیمها شود. هر زمانی که خواستید تمرین کنید باید این کار را انجام دهید.
اگر متوجه شدید که کلیفون به موهای آرشه نمیچسبد، با یک کلید، کاغذ سنباده، یک سکه یا هر چیز تیز دیگری، کمی آن را خراش بدهید. در استفاده از کلیفون باید به چند مورد توجه کنید که شامل موارد زیر هستند:
- کلیفون در دو نوع تیره و روشن وجود دارد. اگر در آبوهوای گرم زندگی میکنید، نوع روشن آن بهتر است، اما اگر در مناطق شمالی و مرطوب زندگی میکنید، بهتر است که از کلیفون تیره استفاده کنید. در نهایت هم اگر در آبوهوای غیرقابل پیشبینی زندگی میکنید، داشتن هر دو نوع کلیفون را پیشنهاد میکنیم.
- کلیفون را باید به مقدار کافی به آرشهتان بمالید. مقدار کم آن باعث ایجاد صدای خش میشود و مقدار زیادش هم باعث میشود که تا چند ساعت نتوانید بنوازید و باید صبر کنید تا رزین به خوبی روی موهای آرشه بنشیند و موهای آرشه به سطح قبلی خود برسند.
- اگر موهای آرشهتان تازه است، احتمالا بیش از حد طبیعی به کلیفون احتیاج پیدا کنید. طرف صاف موهای آرشه را روی یک سیم بکشید تا ببینید آیا بعد از سه یا چهار بار کلیفون کشیدن صدای واضحی ایجاد میکند یا نه. ولی برای موهای آرشهای که تازه نیستند، دو بار کلیفون کشیدن کافی است.
گام سوم: کوک کردن ویولن
چگونه ویولن بنوازیم؟ جواب ساده است، حتما سازتان را کوک کنید. هیچ چیزی به اندازهی ساز ناکوک نمیتواند به شما هنگام نوازندگی، حس بدی بدهد. البته که کوک کردن ویولن در ابتدا کمی چالشبرانگیز است و احتمالا از انجام دادن آن میترسید. ولی تا وقتی که خودتان اینکار را انجام ندهید، ترستان از بین نمیرود. مطمئن باشید که به مرور زمان میتوانید به سادگی سازتان را کوک کنید.
باید سیمها را به ترتیب از کمترین صدا به بالاترین صدا کوک کنید. پس باید آنها را روی نتهای (می لا ر سل) G ،D ، A ، E تنظیم کنید.
برای کوک کردن سیمها باید از گوشیهای ساز استفاده کنید. اما اگر صدای سیمها فقط با کمی تغییر، کوک میشود از تاندونهای بخش سیمگیر استفاده کنید.
شما میتوانید برای کوک کردن سازتان از تیونر و نرمافزارهای موبایلی، استفاده کنید. اگر هم در ابتدای آموزش ویولن، نمیتوانید سیمها را دقیق کوک کنید، هیچ اشکالی ندارد؛ ولی دست از تلاش کردن برندارید.
گام چهارم: آرشه را درست در دست بگیرید
طرز گرفتن آرشه روی صدای خروجی ساز تأثیر قابلتوجهی دارد. پس باید طرز گرفتن آن و نحوهی درست آرشهکشی را یاد بگیرد. برای گرفتن آرشه باید از نقطهی تعادل شروع کنید، یعنی جاییکه وزن آرشه طبیعی و متعادل است. برای گرفتن آرشه باید:
- انگشت اشارهتان را روی بخشی از دستهی آرشه که ضخیمتر است؛ بگذارید لازم نیست که فشار زیادی به آن وارد کنید، در حدی که انگشتتان با آرشه در تماس باشد، کافی است.
- سپس انگشت کوچکتان را روی قسمت صاف بالای آرشه (نزدیک پایهی آرشه) قرار بدهید. دقت کنید که کمی خمیده باشد و حالت خشک و صافی نداشته باشد.
- نوبت به انگشت میانی و حلقهتان میرسد که باید درست کنار هم قرار بگیرند.
- در نهایت انگشت شست را زیر آرشه قرار بدهید. این انگشتتان باید کمی خمیده شود و دقیقا روبهروی انگشت میانیتان قرار بگیرد. درواقع انگشت شستتان باید نزدیک موهای آرشه قرار بگیرد اما فشار زیادی به آن وارد نکند.
- دقت کنید دستتان نه خشک و سفت باشد و نه خیلی شل. تصور کنید که پرندهی کوچکی را در دست گرفتهاید: اگر زیادی فشار بدهید، آسیب میبیند، اگر خیلی رها کنید، پرواز میکند.
گام پنجم: ویولن را نگه دارید
حالا نوبت به طرز گرفتن ساز میرسد. به طورکلی استایل نوازندگی ویولن، روی صدایی که از آن شنیده میشود، تأثیر زیادی دارد. به همین دلیل ویولن باید تبدیل به بخشی از بدنتان شود، نه وسیلهای سخت و سنگین که مدام میخواهد سر بخورد! ساز را روی شانهی چپتان قرار دهید. برای اینکه ساز راحت روی شانهتان بماند، میتوانید از بالشتک ویولن (shoulder rest) استفاده کنید.
فکتان، درست زیر لاله گوش (نه چانه)، باید تکیهگاه و نگهدارندهی ویولن باشد. این کار مانع از لغزیدن ساز از روی شانه شما میشود. دقیقا به همین دلیل، به نظر میرسد که نوازندگان ویولن در اجراها همیشه به سمت پایین و سمت راست نگاه میکنند.
در ابتدا طبیعی است که به دلیل نحوهی قرارگیری بدنتان، کمی احساس ناراحتی کنید ولی اگر عادت نکردید و همچنان حس ناراحتی و اذیت شدن داشتید، بدانید که یک جای کار میلنگد.
اشتباه رایج مبتدیها این است که ساز را خیلی محکم میگیرند؛ این کار هم به بدن فشار میآورد و هم باعث خستگی زودهنگام میشود.
گام ششم: حالت دست خود را کامل کنید
برای اینکه بتوانید به خوبی ویولن بنوازید باید ساز را در دستتان ثابت نگه دارید. پس با دست چپتان قسمت بالای گردن ویولن را بگیرید و انگشت شستتان را پشت تختهی انگشتگذاری بگذارید و آن را ثابت نگه دارید. چهار انگشت دیگرتان را روی صفحه انگشتگذاری (صفحه سیاهی که قسمت جلوی گردن را پوشانده است)، نگه دارید.
حواستان باشد که مچ دست چپتان نباید صفحهی انگشتگذاری ویولن را لمس کند. اگر آن را برطرف نکنید، تبدیل به یک عادت میشود که تغییر آن در آینده مشکل است.
در ابتدای کار، دستتان را نزدیک گردن ساز نگه دارید ولی انگشت اشارهتان را طوری نگه دارید که بتواند روی صفحهی انگشتگذاری بالا و پایین برود. در آغاز یادگیری ویولن انجام این کار کمی سخت است ولی به مرور یاد میگیرید که دستتان را چطور با سرعت روی صفحهی انگشتگذاری بالا و پایین کنید.
گام هفتم: اولین آرشه را بکشید
حالا وقت آن رسیده است که اولین صدای سازتان را بشنوید. درنتیجه بدون اینکه انگشتگذاری کنید، آرشه را روی سیمهای آزاد بکشید. طبیعی است که در ابتدا صدای خشدار و ناهنجاری به گوش برسد. ولی به مرور که تکنیکهای آرشهکشی را یاد بگیرید، میتوانید به صدای مطلوب برسید. توصیه میکنیم که روزانه فقط چند دقیقه تمرکزتان را صرف کشیدن آرشه روی سیمهای آزاد کنید.
برای آرشهکشی درست، قسمت صاف موهای آرشه را تقریباً در نیمهی راه بین پل (خرک) و صفحهی انگشتگذاری قرار دهید؛ طوریکه مستقیماً بالای بدنه جلویی باشد. آرشه را در امتداد سیم به هر اندازه که میتوانید مستقیم و به موازات پل بکشید و فشار کمی به آن وارد کنید. هرچه فشار بیشتری به آرشه وارد کنید صدای بلندتری ایجاد میشود، اما فشار زیاد باعث خراشیده شدن صدا هم میشود. درحالیکه با فشار آهسته، میتوانید از ابتدا تا انتهای آرشه، یک صدای پیوسته و یکنواخت ایجاد کنید.
گام هشتم: تمرین نواختن سیمهای باز
بدون اینکه انگشتگذاری کنید، به ترتیب از بالا به پایین، روی سیمهای می لا ر سل آرشه بکشید و آنها را بنوازید. گردن ویولن را بین انگشت شست و انگشت اولتان قرار دهید. آرشه را طوری در دست بگیرید که با مچ، آرنج، شانه و نقطه تماس روی سیم، در یک راستا باشد. سیمها را با بالا و پایین آوردن آرنج تغییر دهید تا آرشه در ارتفاع مناسب قرار بگیرد. در ابتدا حرکتهای کوتاه (حدود 15 سانتیمتر) یا تقریباً در وسط آرشه را امتحان کنید. سپس آرشه را از خرک تا وسط آن و دوباره به عقب بکشید. به مرور تمرین را ادامه دهید تا بتوانید از کل طول آرشه استفاده کنید.
حرکتهای کوتاه و طولانی هر دو تکنیکهای مهمی برای نواختن ویولن هستند، بنابراین احساس نکنید که وقت خود را برای تمرین با حرکتهای کوتاه از دست میدهید.
تمرین را ادامه دهید تا بتوانید هر بار فقط یک سیم را آرشه بکشید، بدون اینکه سیمهای کناری به صدا دربیایند. این کنترل بسیار مهم است تا به طور تصادفی نتهای ناخواسته تولید نشوند.
گام دهم: ریتم را وارد تمرینات خود کنید
هنوز هم میپرسید که چگونه ویولن بنوازیم؟ ساده است، ریتم را وارد کار کنید. ویولننوازی بدون رعایت ریتم، مثل انسانی است که قلبش درست نمیتپد. در دنیای موسیقی، ریتم حکم قلب را دارد. بدون ریتم، قطعهای که مینوازید کاملا بیروح خواهد بود. برای ایجاد و حفظ ریتم از مترونوم کمک بگیرید. با ریتمهای آهسته شروع کنید و کمکم سرعت را بالا ببرید. قطعات سادهی دو یا سه نتی بهترین تمرین برای شروع هستند. اگر روزانه 15 تا 20 دقیقه این تمرین را انجام دهید، خیلی سریعتر به نتیجه میرسید تا تمرینهای پراکنده و طولانیتر.
گام نهم: انگشتگذاری را تمرین کنید
بعد از آرشهکشی رو سیمهای آزاد، حالا نوبت به انگشتگذاری و ایجاد نتهای دیگر میرسد. از قویترین انگشت خود یعنی انگشت اشارهتان شروع کنید. فقط با نوک انگشت، سیم «می» (بالاترین سیم) را کمی پایینتر از شیطانک فشار دهید. برخلاف گیتار، نیازی به فشار زیاد نیست؛ فشار ملایم اما محکم کافی است. سپس آرشه را روی سیم «می» بکشید تا نت بالاتری از نت آزاد به صدا درآید. اگر ویولن را درست گرفته باشید، انگشت شما به طور طبیعی حدود یک سانتیمتر، پایینتر از شیطانک قرار میگیرد و نتی که میشنوید «فا» است.
وقتی توانستید یک نت شفاف بزنید، نوک انگشت میانی خود را کمی پایینتر از انگشت اشاره روی دسته قرار دهید. هر دو انگشت را نگه دارید و نت بالاتر را اجرا کنید. سپس انگشت سوم (انگشت حلقه) را جلوتر از انگشت میانی بگذارید و همین روند را تکرار کنید. انگشت کوچک هم استفاده میشود، اما تسلط بر آن نیازمند تمرین بسیار بیشتری است؛ پس فعلاً روی سه انگشت اول تمرکز کنید.
چهار نت (سیم آزاد، انگشت اشاره، انگشت میانی و انگشت حلقه) را روی هر چهار سیم تمرین کنید. دقت کنید که برای هر سیم، میزان فشار انگشتان کمی فرق دارد تا صدایی شفاف و بدون خش تولید شود.
این نقطه جایی است که تازه احساس میکنید، دارید موسیقی واقعی مینوازید. سیمهای آزاد را با نتهای انگشتگذاری شده ترکیب کنید و تمرینهای ساده انجام دهید. مهمترین چیز در این مرحله هماهنگی دست راست و دست چپ است. برای بیشتر کردن سرعتتان عجله نکنید، چون اگر در ابتدا سرعتتان پایین باشد، بهتر است. فراموش نکنید که دقت مهمتر از سرعت است.
گام یازدهم: در گامهای مختلف بنوازید
گام یا مقیاس به مجموعهای از نتها گفته میشود که به صورت پلهای بالا و پایین میروند. اصولا هر گام بین 8 تا 5 نت است. هر گام از یک نت مشخص شروع میشود و در نهایت در یک نت بالاتر و یا پایینتر از نت اولیه، به پایان میرسد.
بهترین و آسانترین گام برای مبتدیان، گام ر ماژور (D Major)، است. این گام از سیم آزاد «رِ» آغاز میشود. در ادامه باید با انگشت اولتان نت می، با انگشت دوم نت فا دیز و با انگشت سومتان نت سل را بنوازید. برای تکمیل شدن گام، سیم آزاد «لا» را بزنید و سپس با انگشت اول نت سی، با انگشت دوم نت دو دیز و با انگشت سوم، نت ر را بنوازید.
اگر صدایی که از ساز خارج میشود، درست نیست به انگشت اولتان نگاه کنید و مطمئن شوید که به اندازهی یک پهنای انگشت، پایینتر از شیطانک، قرار گرفته باشد. همچنین انگشت دومتان هم باید حتما به پهنای یک انگشت از انگشت اولتان فاصله داشته باشد. در نهایت انگشت سومتان باید کاملا به انگشت دومتان بچسبد.
گام دوازدهم: هر روز تمرین کنید
شما ویولونیست نمیشوید مگر اینکه هر روز بنوازید. پس روزانه حداقل 15 تا 20 دقیقه وقت بگذارید و نکاتی که گفته شد را تمرین کنید. البته اگر میخواهید که خیلی سریعتر به نتیجه برسید و یا هدفتان این است که حرفهای شوید باید بیشتر از اینها وقت بگذارید. ولی فراموش نکنید که تمرین هرچند کوتاهمدت خیلی بهتر از تمرین نکردن و یا موکول کردن تمرینها به آخر هفتهها است.
انگیزهی کافی برای تمرین کردن ندارم و دلسرد شدهام، چه کار کنم؟
تجربه نشان داده است که هنرجویان در آغاز راه خیلی اشتیاق دارند و سوال «چگونه ویولن بنوازیم؟» از زبانشان نمیافتد. ولی به مرور زمان و با اولین شکستها، دلسرد میشوند و انگیزهشان را از دست میدهند. اگر نمیخواهید که به این درد مبتلا شوید، خوب است بدانید که:
- اگر صدای سازتان در ابتدا خوب نیست، اصلا نگران نباشید. چون هیچکس نمیتواند از روز اول صدای شفافی را از سازش بگیرد.
- همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم، تمرین روزانهی کوتاه، بهتر از تمرینهای فشرده و نامنظم است. پس حتی اگر وقت ندارید، روزی 15 دقیقه را صرف تمرین ویولن کنید.
- طبیعی است که در روزهای اول کمی احساس ناراحتی در دست و گردن خود کنید ولی اگر شدت درد زیاد باشد و یا خیلی طولانی شود باید دلیل آن را پیدا کنید. اصولا به دلیل استایل اشتباه و یا وارد کردن فشار بیش از حد، بدنتان درد میگیرد.
- نوازندگیتان را ضبط کنید و سپس بارها به آن گوش دهید. به این شکل هم نواقص و ایرادهای کارتان مشخص میشود و هم انگیزه و شوق تمرین کردن بیشتر را به دست میآورید.
- سعی کنید از فرآیند یادگیری خود نهایت لذت را ببرید، حتی اگر سادهترین نتها را میزنید.

نتیجهگیری
همانطور که متوجه شدید، یادگیری ویولن مراحل خاصی دارد و شما برای اینکه بتوانید ویولن بنوازید باید از نواختن یک نت شروع کنید و بعد سراغ قطعات ساده بروید. تازه بعد از این است که میتوانید تکنیکهای پیچیدهتر را هم یاد بگیرید و قطعات پیشرفتهتری را بنوازید.

اگر واقعا به نواختن ویولن علاقه داشته باشید قطعا میتوانید آن را هم یاد بگیرید. درواقع مسئله نواختن ویولن نیست، بلکه مسئله چگونگی نواختن ویولن است. برای همین آموزشی که دریافت میکنید، کیفیت و چگونگی ویولننوازی شما را تعیین میکند. پس نقش استاد و آموزش درست را نادیده نگیرید. به همین دلیل ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان روی تجربه، سواد و اخلاق اساتید خود حساس هستیم و با اساتیدی که این ویژگیها را دارند، همکاری میکنیم.
یکی از دلایل اینکه میتوانیم با اساتید خوب همکاری کنیم، عدم داشتن محدودیتهای مکانی و زمانی است. زیرا شیوهی آموزشی ما آنلاین است و همین امر امکان همکاری با اساتید خوب از سراسر کشور را به ما میدهد. البته که ناگفته نماند، آموزش آنلاین موسیقی برای هنرجویان نیز مفید است. زیرا در این شیوهی آموزشی شما از هر کجای دنیا به سادگی و بدون محدودیت میتوانید در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.
اگر سوال و ابهامی دارید و یا فکر میکنید که نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دارید، کارشناسان ما در خدمت شما هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.



