دربارهی تأثیر موسیقی بر بدن انسان چیزی میدانی؟ تا بهحال برایت پیش آمده که هنگام گوش کردن به موسیقی دچار احساس و حالوهوای خاصی شوی؟ دربارهی تأثیر موسیقی برای درمان اضطراب چیزی شنیدهای؟ اصلا منظور از موسیقیدرمانی چیست؟ تصور کن یک روز خستهکننده را پشتسر گذاشتهای. بدنت درد میکند، ذهنت شلوغ است و انگار هیچ کلمهای نمیتواند حال درونت را توضیح دهد. روی صندلی مینشینی، هدفون را روی گوشهایت میگذاری و یک موسیقی آرام، پخش میکنی. چند دقیقه بعد، بدون اینکه متوجه شوی، نفسهایت عمیقتر شده، شانههایت پایین آمده و افکارت کمی آرامتر شدهاند. تجربهای که برای خیلی از ما آشنا است.
برای بعضی از افراد، این آرامش فقط یک حس خوب زودگذر نیست؛ بلکه موسیقی برای آنها بخشی از مسیر درمان است. اینجاست که مفهومی به نام موسیقیدرمانی شکل میگیرد؛ روشی که موسیقی را از سرگرمی و هنر، به ابزاری برای بهبود جسم، روان و روح انسان تبدیل میکند. پس اگر در شرایط بحرانی قرار داری و نیاز داری که ذهنت آرامتر شود و جسم و روحت را نوازش کنی، موسیقی میتواند یکی از بهترین و کمهزینهترین راههای درمانی باشد.
در این مطلب توضیح میدهیم که موسیقی چطور روی بدن انسان تأثیر میگذارد و از چه زمانی بشر برای درمان امراض خود سراغ موسیقی رفته است؟
تأثیر موسیقی بر بدن انسان چیست؟
احتمالا اصطلاح موسیقیدرمانی را شنیدهای و شاید برایت سوال پیش آمده که مگر موسیقی چه تأثیری روی بدن میگذارد که تا این اندازه اهمیت پیدا کرده است؟ در این بخش، پاسخ سوالت را دریافت میکنی.
بهبود فعالیت مغز
موسیقی تواناییهای شناختی انسان را بهبود میدهد. چه به یک آهنگ گوش بدهی و یا ساز بنوازی، سیستم مغزیات شروع به ساختن ارتباطات عصبی در تمام بخشهای مغز میکند. در نتیجه عملکردهای حرکتی، زبانی، شناختی، احساسی یا حتی اجتماعیات را فعال و تحریک میکند. به همین دلیل امروزه از موسیقی برای درمان بیماران مبتلا به پارکینسون، آلزایمر، اوتیسم و … استفاده میشود. همچنین موسیقی باعث افزایش خلاقیت و توانایی یادگیری میشود. بدون شک موسیقی بیش از هر مورد دیگری مغز را فعال می کند!

کاهش استرس و اضطراب
یکی از شایعترین اختلالات در قرن اخیر، اختلال اضطراب است. حتما با این احساس ناخوشایند و آزاردهنده دست و پنجه نرم کردهای و میدانی که در لحظات استرسزا، چه دلهره و ترس غیرقابل تحملی سراسر وجود آدم را فرا میگیرد. در این میان شنیدن موسیقی خوب و از آن مهمتر یادگیری موسیقی مانند آموزش پیانو، کمک زیادی به آرامش ذهنت میکند.
تحقیقات نشان داده است که موسیقی برای درمان اضطراب، یکی از بهترین روش های کنترل سطح استرس و اضطراب است. گوش دادن به موسیقی، مخصوصا موسیقی آرام، میتواند از افزایش ضربان قلب و فشار خون ناشی از اضطراب جلوگیری کند و سطح کورتیزول را کاهش دهد. طی پژوهشهای انجام شده، بیماران بعد از عمل جراحی اگر به موسیقی گوش دهند، سطح کورتیزول پلاسما خونشان، کاهش پیدا میکند و به مورفین کمتری برای تحمل درد نیاز پیدا میکنند.
موسیقی میتواند ضربان قلب، تنفس و تنش عضلانی را تنظیم کند و سیستم عصبی را به آرامش برساند که به عنوان موسیقی درمانی برای ریلکسیشن معروف است. به همین دلیل برای افرادی که با اضطراب، حملات پنیک یا فشارهای روحی زندگی میکنند، موسیقی مثل یک «پناهگاه امن» عمل میکند.
موسیقی درمانی برای افسردگی
حتما تجربه کردهای که گاهی یک قطعه موسیقی کاری میکند که اشکهایت جاری شوند و اولین قدم را برای درمان برداری. به همین دلیل، موسیقی راهی امن و مطمئن برای بیان انواع احساسات از غم و خشم و اندوه گرفته تا ناامیدی است. درواقع به کمک موسیقی میتوانی احساسات سرکوبشدهات را بدون نیاز به حرف زدن و قضاوت شدن، بیان کنی.
کاهش دردهای جسمی
تا حالا برایت پیش آمده که هنگام تجربهی یک درد شدید، برای اینکه حواست پرت شود، موسیقی گوش کنی؟ آیا در کاهش دردت، مؤثر بوده است؟ میدانی دلیلش چیست؟ وقتی که موسیقی گوش میدهی، مغزت درگیر این صدای دلنشینی که درحال پخش است، میشود و در این حالت، با ترشح اندروفین، درد کاهش پیدا میکند. به همین دلیل در دردهای مزمن، سرطان یا بعد از جراحیهای سخت، برای بیماران موسیقی پخش میشود.
جالب ایت بدانی که در یک مطالعه در سال 2013 ، شصت نفر مبتلا به فیبرومیالژیا (بیماری با درد شدید اسکلتی – عضلانی) به طور تصادفی برای گوش دادن به موسیقی یک بار در روز در یک دوره چهار هفتهای تعیین شدند. در مقایسه با گروه کنترل، گروهی که به موسیقی گوش میدادند، درد و علائم افسردگی کمتری را تجربه کردند. در مطالعه دیگری، به بیمارانی که تحت عمل جراحی ستون فقرات قرار گرفتند، آموزش داده شد که قبل از عمل و تا روز دوم بعد از عمل، موسیقی گوش کنند. هنگامی که سطح درد پس از جراحی اندازهگیری شد، درد این گروه به طور قابلتوجهی کمتر از گروه کنترل بود که به موسیقی گوش نمیدادند.
تنظیم ضربان قلب
در رابطه با تأثیر موسیقی بر بدن انسان باید به تنظیم ضربان قلب نیز اشاره کرد. وقتی که به موسیقی گوش میدهیم، امواج مغزی ما تغییر میکند تا تنفس و ضربان قلب ما را با ریتم آهنگ تنظیم کند. جالب است که این امر فقط برای انسان و بعضی از پرندگان اتفاق میافتد. دقیقا به همین دلیل هنگام ورزش، سرعت و مقاومت بدن با آهنگهای سریعتر، بیشتر میشود. همچنین شنیدن موسیقی باعث افزایش هوشیاری، نبض و فشار خون میشود.
افزایش عملکرد ایمنی بدن
محققان دانشگاه ویلکس بررسی کردند که چگونه موسیقی بر میزان IgAایمونوگلوبولین (آنتی بادی مهمی برای اولین خط دفاعی سیستم ایمنی بدن ما در برابر بیماریها) تأثیر میگذارد. در این پژوهش، دانشجویان، میزان IgA بزاقی خود را قبل و بعد از 30 دقیقه قرار گرفتن در معرض یکی از چهار شرایط زیر اندازهگیری کردند:
- گوش دادن به یک کلیک صدا،
- پخش رادیویی،
- موسیقی آرامش بخش
- سکوت.
همانطورکه خودت هم حدس زدهای، نتایج نشان داد دانشجویانی که در معرض موسیقی آرامشبخش قرار داشتند ، افزایش IgA نسبت به سایر شرایط، به طور قابل توجهی بیشتر بود.
افزایش تمرکز و حافظه
در رابطه با تأثیر موسیقی بر بدن انسان باید به افزایش تمرکز و حافظه نیز اشاره کرد. به ویژه در کودکان، سالمندان و افراد با آسیبهای عصبی، موسیقی باعث بهبود عملکرد شناختی آنها میشود.
همانطور که گفتیم لذت بردن از موسیقی باعث ترشح دوپامین میشود و ترشح دوپامین با انگیزه گره خورده است که به نوبه خود در یادگیری و حافظه نقش دارد.
تقویت عزتنفس و اعتمادبهنفس
یاد گرفتن یک الگوی سادهی ریتمیک یا ساختن صدا، حس توانمندی و ارزشمندی ایجاد میکند. این موضوع برای آن دسته از افرادی که از کمبود عزتنفس و اعتمادبهنفس رنج میبرند، بسیار مفید است.
دانشمندان میگویند دانشآموزانی که با موسیقی آشنایی دارند نسبت به کودکانی که تا به حال نواختن هیچ ساز موسیقی را تجربه نکردهاند از حس اعتمادبهنفس و هوش اجتماعی بهتری برخوردارند. این کودکان در مواجهه با موقعیتهای استرسزا با آرامش بیشتری برخورد میکنند. همچنین چون هر دو نیمکرهی مغز آنها فعال شده است، علاوه بر هوش اجتماعی توانایی فوقالعادهای در ریاضیات و علوم تحلیلی از خودشان نشان میدهند.
موسیقیدرمانی چیست؟
درمان مبتنی بر موسیقی یک روش درمانی علمی و هدفمند است که از موسیقی و عناصر آن مثل صدا، ریتم، ملودی و هارمونی برای کمک به بهبود وضعیت روانی، جسمی، شناختی و عاطفی افراد استفاده میشود. در این شیوهی درمانی لازم نیست که:
- ساز بلد باشی؛
- موسیقیدان حرفهای باشی؛
- تجربهی قبلی موسیقی داشته باشی؛
- حتی مهم نیست که میخواهی آموزش گیتار را شروع کنی یا آموزش ویولن را.
چون در این شیوهی درمانی، بیشتر از اینکه به درست نواختن توجه شود، به درست احساس کردن توجه میشود.

تاریخچه موسیقیدرمانی
هزاران ساز پیش انسانها در طبیعت و نیزارهای وسیعی زندگی میکردند. زمانیکه باد شروع به وزیدن میکرد از نیزار صدای خوشایندی به گوش میرسید که این صدا تجربهی لذتبخش و آرامشی وصفنشدنی را در مردم به وجود میآورد. این احساسات سرآغاز ساخت اولین آلات موسیقی و پیدایش اولین نوازندگان بود.
با این حال اگر بخواهیم به طور دقیق به تاریخچهی موسیقیدرمانی و سرآغاز آن اشاره کنیم باید به دوران افلاطون سفر کنیم. چون افلاطون در نوشتههای خود به نقش موسیقی در تربیت روح و شخصیت انسان اشاره میکند و آن را عاملی مؤثر در سلامت روان میداند.
در دوران مدرن، پس از جنگهای جهانی اول و دوم، پزشکان مشاهده کردند که موسیقی به سربازان آسیبدیده کمک میکند تا درد، اضطراب و تنشهای روحی کمتری را تجربه کنند. تا اینکه بهتدریج بهعنوان یک شاخهی علمی وارد دانشگاهها و مراکز درمانی شد. در سال 1944، برای نخستینبار موسیقی درمانی به عنوان حرفهای علمی و تاییدشده در دانشگاه میشگان بررسی شد. در همان سالها، رویکرد درمانی موسیقیمحور آغاز شد و درمانگران بسیاری پس از آموزش و کسب دانش به سراسر دنیا فرستاده شدند.
در ایران نیز، هنر و به ویژه موسیقی از گذشته جایگاه بسیار والایی در میان ایرانیان داشته است. دورهی ساسانی یکی از دورههایی است که مراکز آموزشی بیشماری در سراسر ایران بنا نهاده شد. در جندی شاپور که یکی از مراکز فرهنگی آن دوران بود، پزشکان ایرانی برای بیمارهایشان موسیقی تجویز میکردند.
نکتهی جالبتر این است که تمام درمانگران آن دوران خود به نوازندگی موسیقی تسلط داشتند و از این طریق بسیاری از امراض و بیماریها را بر طرف میکردند.

روشهای موسیقیدرمانی
حالا که نسبت به موسیقی احساس نیاز کردهای، خوب است بدانی که درمانگری با موسیقی فقط به معنی گوش کردن به موسیقی نیست. درواقع با توجه به نیازهای جسمی و روحی افراد، روشهای مختلفی برای آرامسازی خود با موسیقی وجود دارد. در ادامه به معرفی مهمترین روشها میپردازیم:
گوش دادن درمانی به موسیقی
در این روش، فرد به طور هدفمند و مشخص به موسیقیهای خاصی گوش میدهد. هدف از این کار، تنظیم حالات روحی، کاهش استرس و ایجاد آرامش است. پس اگر دچار بیخوابی، افسردگی، اضطراب شدید و دردهای مزمن هستی، این روش، روش خوب و سادهای برای درمان است.

موسیقیدرمانی فعال (نواختن و صداسازی)
در این روش نسبت به روش قبل، فرد نقش فعالتری دارد و شامل موارد زیر است:
- نواختن سازهای ساده (دف، بلز، طبل)؛
- بداههنوازی بدون قواعد سخت؛
- تولید صدا با بدن.
در این روش، هدف زیبا نواختن نیست بلکه هدف صرفا تخلیهی هیجانی و احساسات درونی است.

آوازدرمانی
در بحث موسیقی درمانی نمیتوان از تاثیر آواز خواندن بر سلامت روان به سادگی گذشت. آواز خواندن باعث فعال شدن سیستم تنفسی، کاهش تنش و افزایش اعتمادبهنفس میشود. حتی زمزمه کردن یا کشیدن صداها میتواند:
- استرس را کم کند
- احساسات سرکوبشده را آزاد کند
درنتیجه یادگیری آواز، برای افرادی که در بیان احساسات مشکل دارند، بسیار کمککننده است.

نتیجهگیری
پس همانطورکه مطالعه کردی، موسیقی درمانی یک روش درمانی قابل توجه است که از گذشتهها هم رایج بوده ولی امروزه اهمیت بیشتری پیدا کرده است. تاجاییکه امروزه به عنوان یک رشتهی علمی به شمار میرود. رشتهای که تلاش میکند ثابت کند که شفا همیشه از طریق داروهای شیمیایی اتفاق نمیافتد بلکه موسیقی نیز میتواند به عنوان یک درمانگر عمل کند.
پس به هیچوجه تأثیر موسیقی بر بدن انسان را نادیده نگیر و اگر از نظر جسمی، روحی یا روانی در شرایط نامساعدی هستی میتوانی به کمک موسیقی شرایط خودت را بهبود ببخشی. چون که موسیقی فقط برای شنیدن نیست، بلکه برای بهتر زندگی کردن است.

در نهایت اگر دوست داری که یادگیری موسیقی را شروع کنی ولی نمیدانیکه از کجا و چطور؟ میتوانی با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی شروع کنی. ما به کمک اساتید باتجربهی خود در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان تلاش میکنیم تا لذت یادگیری موسیقی را به هنرجویان خود بچشانیم. برای ما فرقی ندارد که در کدام نقطه از این جهان زندگی میکنی چون با آموزش آنلاین موسیقی در هر کجای دنیا که باشی، کلاس آنلاین موسیقی در دسترست است.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.






