مشکل پیدا کردن نتها را داری؟ راهحلش ساده است، جای فرتها را یاد بگیر! احتمالا میدانی به خطوط فلزیای که دستهی ساز را به بخشهای مختلفی تقسیم میکنند، فرت گیتار میگویند. بعضی از هنرجویان تازهکار فکر میکنند که این خطوط فلزی، برای تزئین ساز به کار میروند ولی آنها وظیفهی مهمتری دارند و آن هم نشان دادن مسیر درست گیتار زدن است. درواقع فرتها نشاندهندهی جایگاه نتهای مختلف هستند. به عبارت دیگر، نقشهی نواختن گیتار روی دستهی ساز کشیده شده است و همین موضوع آموزش گیتار را سادهتر میکند. در این مطلب این نقشهی راه را بررسی میکنیم و به تو یاد میدهیم که چطور باید از این نقشهی راه استفاده کنی تا بیشترین بهره را ببری.
فرت گیتار چیست؟
روی دستهی گیتار مفتولهای فلزی جایگذاری شده است که تعداد آنها معمولا بین 18 تا 24 عدد است. به این مفتولهای فلزی، فرت میگویند که وظیفهی آنها مشخص کردن محل دقیق نتهای موسیقی است. یعنی با قرار دادن انگشتت پشت فرت میتوانی نت موردنظرت را اجرا کنی. به همین دلیل یکی از مهمترین اجزاء ساز گیتار، فرت است.
جالب است بدانیکه گیتارهای بدون فرت هم وجود دارد و برخی از گیتاریستها با گیتار بدون فرت هم نوازندگی میکنند، اما اصولا آن را به عنوان ساز اصلی خود انتخاب نمیکنند.

تاریخچه اضافه شدن فرت به گیتار
همانطور که اشاره کردیم فرتها جای نت را نشان میدهند. درواقع فرتها، فینگربورد را به نیم پردههایی تقسیم میکنند و باعث میشوند که نوازنده بتواند جای نت را تشخیص بدهد.
بعضی از سازها مثل خانوادهی ویولنها، فینگربوردشان بدون فرت است. پس طبیعی است که نواختن این سازها سخت باشد و امکان آکوردگیری را هم نداشته باشند. اما در ساز گیتار اجرا کردن آکورد یکی از کارهای اساسی است و به همین دلیل، وجود فرتها اهمیت زیادی دارند.
جالب است بدانی که گیتارهای ابتدایی فرت نداشتند اما با تکامل ساز عود و سیر تحول این ساز و تبدیلش به ساز لوت، سازندهها، سیم یا روده حیوانات را به دور دسته میپیچیدند و آنها را با گره زدن در سمت بیس دسته در جای خود محکم میکردند. البته روده، به شکل خیس، دور دسته پیچیده میشد و بعد از خشک شدن، دور دسته محکم میشد. بعدها سازندگان گیتار، قطعات باریک استخوانی را جایگزین روده کردند و آنها را در داخل فینگر بورد کار گذاشتند. در نهایت، فرتهای رودهای و استخوانی جای خود را به سیمهای فلزی دادند.
جایگذاری فرتها روی فرت بورد به چه شکل است؟
فرتها معمولا روی دستهی گیتار جایگذاری میشوند. به جایگذاری فرتها در اصطلاح سازشناسی، فرتکوبی نیز میگویند که این کار هنگام ساخت ساز انجام میشود. فرتکوبی یکی از مراحل مهم در ساخت گیتار به شمار میرود که نیاز به تجربهی کافی دارد، در غیر این صورت به ساز آسیب وارد میشود.
به محلی که فرتها روی آن قرار میگیرند، فرت بورد میگویند. درواقع فرتها، فرت بورد را به فواصل نیمپردهای تقسیم میکنند. به همن دلیل هر دو نیم پرده یا دو فرت، یک پرده را تشکیل میدهند. هر 12 نیمپرده هم یک اکتاو را تشکیل میدهد. دانستن این نکات در نواختن گیتار کمک زیادی میکند.
کاربرد فرتهای گیتار
هر چند که به ظاهر، فرتها فقط چند نوار فلزی روی دستهی گیتار هستند، اما در عمل یکی از مهمترین اجزای ساز گیتار به شمار میروند. احتمالا برای تو هم این سوال پیش آمده که کاربرد فرتهای گیتار چیست؟ چون، چیزی که انقدر مهم است باید کاربرد خاصی هم داشته باشد دیگر! درواقع فرت گیتار، به دلایل زیر مهم است:
تعیین نتها
اولین کاربرد مهمی که فرت دارد، همانطور که قبلا هم گفتهایم، تعیین جای نتها است. فرتها دستهی گیتار را به بخشهای کوچک تقسیم میکنند و هر بخش یک نت مشخص تولید میکند. بدون فرتها، پیدا کردن نتها سخت میشود و احتمال خطای صوتی بالا میرود.
دقت در کوک و صدادهی
بیا گیتار بدون فرت را تصور کنیم! در این حالت مجبور بودی که حواست را حسابی جمع کنی و با گوش کردن دقیق، محل دقیق نتها را پیدا کنی؛ شبیه کاری که ویولنیستها میکنند. پس فرتها هم ساز زدن را راحتتر میکنند و هم از خارج شدن نتها از کوک جلوگیری میکنند.
وقتی سیم را پشت یک فرت میگیری، طول سیم به اندازهی دقیقی کوتاه میشود و نتی درست و کوکشده تولید میشود. درواقع بدون فرت، نوازنده باید به طور ذهنی و تجربی محل دقیق انگشتگذاری برای هر نت را انجام دهد، همان کاری که ویولنیستها میکنند. به همین دلیل یکی از دلایل راحتتر بودن یادگیری گیتار نسبت به ویولن، همین موضوع است.
راحتی در یادگیری
همانطورکه قبلا هم اشاره کردیم، فرت گیتار حکم نقشهی راه را دارند که این موضوع به هنرجویان مبتدی، کمک زیادی میکند. زیرا مانند یک نقشه به آنها نشان میدهد که برای به صدا درآوردن یک نت خاص باید چطور انگشتگذاری کنند.
اندازهی فرتهای گیتار
اکثر فرتهای امروزی T-fret هستند ولی همهی آنها شبیه به هم نیستند. قله یا Crown فرتها با هم متفاوت است و همین موضوع در حس نوازندگی گیتار تفاوت ایجاد میکند. حتی ممکن است که در صدای گیتار نیز تفاوت ایجاد کند. قلههای بلند باعث ایجاد حسی مشابه فینگربوردهای scalloped میشوند و در این حالت نوازنده میتواند انگشتان دست چپ خود را زیر سیم بیندازد و بندهای دقیقتر و راحتتری انجام دهد. اگر نوازنده بیش از حد روی سیمها فشار وارد کند، ممکن است نتها از کوک خارج شوند. پس فرتهای بلند و پهن از فرتهای بلند و باریک بهتر هستند و احساس سر بودن بیشتری در دست چپ ایجاد میکنند. این مساله باعث شده است که نوازندگان راک، فرتهای بلند و پهن را ترجیح دهند.
جنس فرتهای گیتار چگونه است؟
فرتها معمولاً از فلز ساخته میشوند، زیرا باید مقاومت بالایی در برابر فشار انگشتان و سایش سیمها داشته باشند. برای ساخت فرت در بعضی موارد از فلز برنج و آلیاژهای دیگر استفاده میشود که رنگی متمایل به طلایی دارند و ظاهر زیبایی به ساز میبخشند. ولی به صورت معمول فرتها از فلزی به نام نقرهی نیکلی ساخته میشود که البته فریب اسمش را نخور چون در آن خبری از ترکیب نقره نیست و در واقع آلیاژی از ترکیب مس و نیکل است.
آشنایی با فرت بورد گیتار
منظور از فرت بورد گیتار، همان جایی است که فرتهای گیتار روی آن قرار دارند و هنگام انگشتگذاری، انگشتانت را روی آن و بین فرتها، قرار میدهی. به کمک فرتها و یادگیری جای دقیق نتها، جایگذاری نتها دقیقتر و سریعتر انجام میشود. درنتیجه سرعت نوازندگیتان افزایش مییابد و درنهایت نیز، ذهنتان سریعتر و خلاقتر عمل میکند.
روی فرت بورد علاوه بر میلهها، نقطههایی روی فرتهای 3، 5 ،7، 9 و 12 وجود دارد. مهمترین فرت گیتار، فرت دوازدهم است و به همین دلیل با دو نقطه مشخص میشود.
روش یادگیری نتها روی فرت بورد
همانطورکه قبلا هم اشاره کردیم، وجود فرتها به یادگیری جای نتها روی دستهی گیتار، کمکی زیادی میکند. به همین دلیل یادگیری جای نتها، سخت نیست و فقط باید تمرین کنی. تمرین کردن زیاد به تو کمک میکند که جای نتها در حافظهی عضلانیات ثبت شود. توصیه میکنیم که جای نتها را به صورت تصویری حفظ نکنی چونکه روشی خسته کننده است.
چونکه فاصلهی فرتهای بالایی گیتار با یکدیگر خیلی کم است، صدای آنها کاملا با نتهای پایین متفاوت است، به همین دلیل باید به طور جداگانه تمرین کنی. برای یادگیری سریعتر بهتر است که تمامی سیمها را یاد بگیری.
تعداد فرتها در انواع گیتار
اگر به گیتارهای مختلف نگاه کنی متوجه میشوی که تعداد فرتهای آنها با هم متفاوت است. واقعیت این است که تعداد فرتها بسته به نوع گیتار و سبک موسیقی مورد استفاده، تغییر میکند. در این بخش به این موضوع میپردازیم:
گیتار کلاسیک
گیتار کلاسیک جزء محبوبترین گیتارهای موجود در بازار است و افراد زیادی اقدام به یادگیری آن میکنند. اگر تو هم از بین انواع گیتار میخواهی این نوع گیتار را یاد بگیری، خوب است بدانی که تعداد فرتهای گیتار کلاسیک، 19 تا است. گیتار کلاسیک نسبت به سایر گیتارها، فرتهای کمتری دارد چون از این ساز برای موسیقی کلاسیک و فلامنکو استفاده میشود و تکنیکهایش نیاز به فرتهای بالاتر ندارد.
گیتار آکوستیک
اصولا گیتارهای آکوستیک بین 20 تا 22 فرت دارند. البته دسترسی به فرتهای بالاتر (بعد از فرت ۱۲) در بسیاری از مدلهای آکوستیک به دلیل شکل بدنه محدودتر است.
گیتار الکتریک
فرت گیتار الکتریک، نسبت به مدلهای کلاسیک و آکوستیک بیشتر است. این نوع گیتار اصولا بین 21 تا 24 فرت دارد. جالب است بدانی که بیشتر گیتارهای فندر ۲۱ یا ۲۲ فرت دارند. ولی گیتارهای مدرنتر، مثلاً مدلهای Ibanez یا ESP اغلب ۲۴ فرت دارند تا نوازنده بتواند دو اکتاو کامل روی هر سیم اجرا کند.
گیتار باس
در نهایت گیتارهای باس بین 20 تا 24 فرت دارند. البته که بعضی از مدلهای گیتار باس، فرت ندارند و صدایی شبیه به کنترباس تولید میکنند.
حالا شاید برایت سوال شده است که دلیل تعداد متفاوت فرتها در گیتارهای مختلف چیست؟ درواقع تعداد فرتها، دامنهی صوتی سازت را تعیین میکند. یعنی هرچه تعداد فرتها بیشتر باشد، امکان نواختن نتهای زیرتر را داری. برای مثال، یک گیتار کلاسیک با ۱۹ فرت معمولاً برای اجرای قطعات کلاسیک کافی است. اما اگر میخواهی سبکهای راک، متال یا سولوی الکتریک بنوازی، اگر گیتاری که ۲۴ فرت دارد بخری بهتر است. چون به تو امکان اجرای گستردهتر و تکنیکهای پیشرفتهتر را میدهد. به عبارت دیگر، تعداد فرت بیشتر، آزادی عمل بیشتری در نوازندگی به تو میدهد.
نتیجهگیری
احتمالا بعد از خواندن این مقاله، متوجه اهمیت وجود فرت گیتار شدهای. درواقع این قطعات فلزی کوچک روی دستهی گیتار، نقشی مهمی در شکلگیری صدا دارند. فرتها به تو کمک میکنند که نتها را دقیقتر و راحتتر پیدا کنی. همچنین دامنهی صوتی ساز را گسترش میدهند و به همین دلیل میتوانی تکنیکهای مختلفی را پیادهسازی کنی.

پس به عنوان هنرجوی مبتدی، نگران یاد گرفتن جای نتها نباش چون اگر به جایگاه فرتها دقت کنی، میتوانی به سرعت نتها را یاد بگیری. البته همهی اینها و افزایش سرعت نوازندگیات به نحوهی آموزشی که دریافت میکنی بستگی دارد. اگر توانستهای که در یک آموزشگاه معتبر ثبت نام کنی و یک استاد خوب پیدا کنی که نصف مسیر را رفتهای ولی اگر هنوز سردرگم هستی ما در وب نوازان کنارت هستیم. مخصوصا اگر به دلیل درس و دانشگاه و کار، وقتی برایت باقی نمیماند که بروی و سر کلاسهای حضوری بنشینی! چون شیوهی آموزشی ما آنلاین است. به همین دلیل امکان یادگرفتن سریعتر گیتار را هم داری. چون زمان کلاسهایت را خودت تعیین میکنی و میتوانی در زمانهای آزادت در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنی.
اگر دوست داری دربارهی رزومهی اساتید، شرایط ثبتنام، شیوهی ثبتنام و برگزاری کلاسها بیشتر بدانی، با درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی، ما را از اشتیاق خودت باخبر کن.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.



