رگلاژ گیتار چیست؟ شنیدهای که میگویند مشکلات بزرگ همگی از جمع شدن مشکلات کوچک به وجود میآیند؟ مثلا فرد مدتهاست که علائم یک بیماری را دارد ولی آنقدر به آن بیتوجهی میکند و یک آزمایش چکاپ نمیدهد که بالاخره عود میکند و بدن از کار میافتد. این موضوع دربارهی سازهای موسیقی و به خصوص گیتار هم صدق میکند. یعنی نباید انتظار داشته باشی که سازت همیشه همان لحن و صدای دلنشین اولیهاش را داشته باشد. پس برای اینکه نفسهای گیتارت یکباره نگیرد، باید آن را زیرنظر داشته باشی و به طور مرتب، رگلاژ کنی.
نمیدانی رگلاژ گیتار چیست؟ چطور انجام میشود و به چه دردی میخورد؟ با خواندن این مقاله متوجه میشوی.
منظور از رگلاژ گیتار چیست؟
حالا که مدتی است آموزش گیتار را شروع کردهای خوب است که با مراحل نگهداری از سازت، از جمله رگلاژ آشنا شوی. درواقع رگلاژ (Guitar Setup) به مجموعه کارهایی گفته میشود که روی ساز موسیقی انجام میشود تا کیفیت صدادهی ساز را بالا ببرد. هدف از این کار تنظیم دقیق بخشهای مختلف گیتار برای رسیدن به بهترین حالت نواختن و صدادهی است.
دراقع به مرور زمان به دلایل مختلف مانند تغییرات دمایی، نگهداری غیراصولی، فشار زیاد به سیمها و خارج شدن ساز از کوک و … تنظیمات ساز به هم میریزد و باید مجدد تنظیم شود.
رگلاژ کار دشواری نیست و زمانی که این کار را انجام دهی به تو کمک میکند تا تجربهی بهتری از نوازندگی داشته باشی. به زبان سادهتر، رگلاژ یعنی «تعمیر یا تنظیم دقیق ساز بدون تعویض قطعات اصلی ساز». این کار در مورد گیتارهای آکوستیک، کلاسیک و الکتریک صدق میکند، ولی شیوهی انجام آن کمی متفاوت است.

چه زمانی باید گیتار را رگلاژ کنم؟
اگر علائم زیر را مشاهده میکنی یعنی اینکه باید آستینهایت را بالا بزنی و به فکر رگلاژ سازت باشی:
- سیمها صدای گز میدهند.
- دستهی گیتار خم یا قوس پیدا کرده است.
- سیمها از صفحهی فرتبورد خیلی بالاتر یا پایینتر هستند.
- هنگام نواختن در فرتهای بالا یا پایین، صدا از کوک خارج است.
- صدای کلی ساز زنگدار یا گرفته شده است.
چرا گیتار نیاز به رگلاژ دارد؟
همانطور که پیشتر هم اشاره کردیم، ممکن است که به دلایل مختلف تنظیمات ساز بهم بریزد و نیاز به تنظیم مجدد پیدا کند. چون همیشه پیشگیری از درمان بهتر و کم هزینهتر است، در این بخش به طول کامل به این موضوع میپردازیم تا از سازت در برابر این عوامل مراقبت کنی.
هرچند که برند گیتار و کیفیت ساخت آن بسیار مهم است ولی فکر نکن که یک گیتار گران و برند، هیچوقت نیاز به رگلاژ پیدا نمیکند. درواقع هر گیتاری بعد از مدتی به دلایل زیر، نیاز به رگلاژ پیدا میکند.
تغییرات آبوهوا و رطوبت
یکی از مهمترین دلایلی که ساز گیتار به رگلاژ نیاز پیدا میکند، تغییرات آبوهوایی و رطوبت است. چون چوب، یک مادهی زنده است و بر اثر تغییرات دما دچار انبساط و انقباض میشود. اصولا در تغییرات دمایی، بیشترین آسیب را دستهی ساز میبیند و به مرور خم میشود و یا پیچ میخورد.
فشار مداوم سیمها
چون سیمها به طور مداوم تحت کشش هستند، این کشش میتواند در طول زمان باعث خم شدن دستهی ساز شود.

فرسودگی فرتها و نات
یکی دیگر از دلایل رگلاژ گیتار، فرسودگی فرتها و نات است. درواقع چون فرتها در تماس مستقیم با سیمها هستند، به مرور زمان دچار ساییدگی میشوند و این امر روی ارتفاع سیمها و صدای ساز تاثیر میگذارد.
بررسی مراحل رگلاژ گیتار
حالا که فهمیدی چرا گیتار نیاز به رگلاژ دارد، نوبت به آموزش آن میرسد. در این بخش به طور کامل و مرحلهبهمرحله به آموزش رگلاژ گیتار میپردازیم و تا یاد بگیری که چطور میتوانی سازت را رگلاژ کنی و صدای آن را زنده کنی.
تنظیم تراس راد
یکی از مهمترین مراحل رگلاژ گیتار، تنظیم تراس راد است. تراس راد میلهای است که درون دستهی انواع گیتار قرار دارد و وظیفهاش صاف نگه داشتن دستهی ساز است. از آنجایی که سیمهای گیتار موقع نوازندگی به دسته فشار وارد میکنند، تراس راد به دسته کمک میکند تا حد ممکن شکل صاف خود را در برابر فشار ناشی از کشیدگی سیمها حفظ کند.
گاهی اوقات دستهی گیتار بیش از حد خم میشود، این مشکل به ویژه درگیتارهای قدیمی زیاد به چشم میخورد، در این صورت باید با چرخاندن تراس راد دسته را تنظیم کرده و مجددا آن را صاف کنی. البته گاهی هم برعکس این موضوع پیش میآید؛ یعنی نیاز است که کمی خمیدگی دستهی گیتار را بیشتر کنیم. مثلا زمانی که فرتهای بالایی گیتار صدای ناخوشایندی تولید میکنند و به اصطلاح گز میزنند باید با تنظیم مجدد تراس راد، آن را کمی خمیده کنیم تا فاصلهی سیمها از دسته بیشتر شوند.

تنظیم اینتونیشن گیتار
یکی از مراحل رگلاژ گیتار که اصولا هنرجویان به آن توجهی ندارند، اینتونیشن است. اینتونیشن به معنای تنظیم طول سیمهای گیتار به شکلی است که نتها در طول صفحهی انگشتگذاری کوک باشند.
گاهی اوقات پیش میآید که میبینیم یک گیتار در حالت دست باز، کوک است اما زمانی که فرتهای بالاتر آن را به صدا در میآوریم متوجه میشویم که صدای آن تنظیم نیست.
این مسئله گاهی اوقات به دلیل ضخامت نامناسب سیم پیش میآید، اما به طول کلی اینتونیشن را میتوان با تنظیم قسمتی از بریج به نام «سدل» حل کرد. این فرایند کمی زمانبر است اما صدای گیتار را به مقدار بسیار زیادی بهبود میبخشد و باعث میشود کیفیت نوازندگی هم بهتر شود. سدل با از بین بردن مواد به همراه سنباده و یک بلوک ماسهای تنظیم میشود.

تعویض سیمهای ساز
یکی از ابتداییترین مراحلی که باید حتما آن را یاد بگیری، تعویض سیمهای ساز است. به طورکلی انتظار میرود که همهی هنرجویان در فرآیند یادگیری گیتار، یاد بگیرند که چطور سیمهای سازشان را عوض کنند. چون پیشنهاد میشود که هر چند ماه یکبار سیمهای گیتار باید عوض شوند. زیرا سیمهای قدیمی در طول زمان کیفیت اولیه خود را از دست میدهند و اگر عوض نشوند، صدای بدی تولید میکنند. اگر به همین صدا عادت کنی به مرور نسبت به نوازندگیات دلزده میشوی.

تنظیم اکشن گیتار
حتما میدانی که به فاصلهای که سیمها از صفحهی انگشتگذاری دارند، اکشن گیتار، میگویند. اصولا خیلی از نوازندگان ترجیح میدهند که اکشن گیتارشان را پایین نگه دارند تا تلاش کمتری برای به صدا در آوردن فرتها انجام دهند. اما اگر در این حالت صدای سازت خوب نیست، بهتر است که اکشن آن را کمی بالا ببری تا ساز صدای شفافتری بدهد. برای تنظیم اکشن راههای زیادی وجود دارد؛ مثلا یکی از کارهایی که میتوانی بکنی، تنظیم تراس راد است که در بخش قبل کامل آن را توضیح دادیم.
برای اینکه اکشن گیتارت را اندازهگیری کنی باید سراغ فرت دوازدهم بروی، چون اکشن گیتار از این فرت اندازهگیری میشود.
اکشن گیتار الکتریک در حالت استاندارد باید 1.6 میلیمتر در سیم اول تا 2.4 میلیمتر در سیم ششم باشد. اکشن گیتار آکوستیک هم باید بین 1.8 تا 2.3 میلیمتر باشد. به همین ترتیب اکشن در گیتار کلاسیک هم 3.2 تا 4 میلیمتر است.

آیا خودم از پس رگلاژ گیتارم برمیآیم؟
انتظار میرود که بعد از مدتی نوازندگی هر هنرجویی بتواند یکسری تنظیمات را انجام دهد. ولی به شرط اینکه پیشتر کنار دست افراد متخصص، آموزش دیده باشد. در ابتدا نباید این ریسک را بکنی. البته که تنظیمات جزئی را میتوانی خودت انجام دهی اما تنظیم تراسراد، اصلاح فرتها و اینتونیشن دقیق، نیاز به متخصص دارند.
هر چند وقت یک بار باید گیتارم را رگلاژ کنم؟
اولین نشانه برای اینکه سازت را رگلاژ کنی، بروز عواملی است که پیشتر به آنها اشاره کردیم است. پس اگر از اصول نگهداری از گیتار را رعایت کنی و حواست به کوک، تنظیمات فرت بورد، دمای مکانی که ساز را آنجا نگه میداری باشد، سازت کمتر به رگلاژ نیاز پیدا میکند.
با اینحال پیشنهاد میشود که اگر محل زندگیات با تغییرات آبوهوایی زیاد مواجه است، هر شش ماه یکبار سازت را رگلاژ کنی. اما اگر محل زندگیات با تغییرات دمایی زیادی مواجه نیست و تقریبا دما و رطوبت متعادل هستند، هر یک سال یکبار باید تنظیمات سازت را بررسی کنی.

نتیجهگیری
بعد از خواندن این مطلب انتظار داریم که حواست بیشتر به سازت باشد و بدانی که شاید به ظاهر سازت مشکلی نداشته باشد ولی هرازچندگاهی باید رگلاژ شود. چون همانطور که هر ابزاری نیاز به سرویس دارد، گیتار هم نیاز به رگلاژ و تنظیم دارد. زیرا برخلاف ظاهر سالمش ممکن است که اجزاء داخلیاش آسیب دیده باشد و یا صدایش ضعیف باشد. مسئلهی دیگر این است که رگلاژ سازت به طور مستقیم روی کیفیت صدای سازت و حسی که تو از گیتار زدن میگیری، تأثیرگذار است.
گاهی هم استفاده نکردن طولانیمدت از ساز باعث میشود که به رگلاژ نیاز داشته باشد. پس در استفاده مجدد حتما باید آن را تنظیم و بررسی کنی.
اصولا به دلایل مختلف در فرآیند یادگیری گیتار هنرجویان وقفه میافتد. اصولا درس و مدرسه و دانشگاه و مشغلههای کاری مهمترین عواملی هستند که روی یادگیری گیتار تأثیر میگذارند. اگر تو هم درگیر این مسائل هستی و از طرف دیگر دوست نداری که در مراحل آموزشت وقفه ایجاد شود، چرا آموزش آنلاین موسیقی را امتحان نمیکنی؟ چون در این شیوهی آموزشی نیازی به حضور در آموزشگاه و هدر رفتن زمان برای رفتوآمد نیست. تازه کلاست را در هر زمانی که خودت بخواهی میتوانی برگزار کنی. از طرف دیگر کلاس آنلاین موسیقی محدودیتهای کلاس آفلاین را ندارد، چون استاد به طور زنده و تصویری آموزش میدهد و به همین دلیل انگیزهات برای یادگیری و تمرین بیشتر است.

با این توضیحات اگر دوست داری که آموزش آنلاین را امتحان کنی و یا اطلاعات بیشتری به دست آوری روی کمکهای ما در آکادمی موسیقی آنلاین وب نوازان حساب باز کن. ما با ارائهی راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کمک میکنیم تا با آگاهی بیشتر، آشنایی با اساتید و رزومهی آنها و در زمان موردنظرت، آموزشت را آغاز کنی.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


