وقتهایی که پشت پیانو مینشینید و مینوازید، به این فکر میکنید چه شد که این ساز محبوب اختراع شد؟ این صدای دلنشین چه سرگذشتی دارد و در طول تاریخ چه افرادی دستبهدست هم دادند تا شما امروز بتوانید از نواختن این ساز لذت ببرید؟ اصلا اولین پیانو چگونه اختراع شد؟ کدام کشور اختراع پیانو را به نام خود ثبت کرده است؟ و … .
در این مطلب برای پاسخ دادن به این سوالها در طول تاریخ سفر میکنیم و جستوجو را از اروپای چند قرن پیش، آغاز میکنیم. اگر شما هم دوست دارید، دربارهی سازی که مینوازید، اطلاعات بیشتری کسب کنید، این سرگذشتنامه میتواند کمک زیادی به شما بکند.
مروری بر قرن 16 و بررسی تاریخچه پیانو
یکی از دلایل اینکه هنرجویان به آموزش پیانو روی میآورند، صدای زیبا و فوقالعادهی آن است. پس اگر تابهحال به ساختمان و صدای بینظیر ساز پیانو دقت کرده باشید حتما متوجه ساختار پیچیده و دامنه صدایی گستردهی آن شدهاید. سازی که با صدای آرام و ملایم خود گستره وسیعی از نتهای موسیقی را در بر میگیرد. صدای شفاف و زیبای این ساز قادر به ترکیب و استفاده در انواع سبکهای محبوب موسیقی از جمله جز، کلاسیک و ارکسترای سمفونیک و حتی در اجراهای سولو و تکنوازیها است. همهی اینها یک معنی دارد و آن هم این است که این پیچیدگیها و ظرافتهایی که در ساخت این ساز به کار رفته است، حاصل قرنها تجربه و تلاش سازگران بزرگ است.

از طرف دیگر برای ساخت و شکلگیری پیانو از سازهای زیادی الهام گرفته شده است. شاید اولین سازی که در جهان الهامبخش ساز پیانو بود، ساز دولسیمر (hammered dulcimer) باشد. این ساز شباهت زیادی به ساز سنتور دارد. سیمهای ساز در یک جعبه چوبی تعبیه شده است و همانند سنتور با یک جفت مضراب نواخته میشود.
بعد از ساز دولسیمر، ساز دیگری به نام هارپسیکورد (harpsichord) ساخته شد. این ساز علاوه بر سیمهایی که در جعبه چوبی قرار میگیرد، دارای قابلیت جدیدی به نام صفحه کلید نیز بود. به همین دلیل برای نواختن دیگر احتیاجی به مضراب نداشت. هارپسیکورد نیز در ساخت پیانو، الهامبخش بود.
نسل بعدی از اجداد پیانو، کلاویکورد (clavichord)نامیده میشود. در این ساز، فشار مستقیما از کلیدها به سیمها منتقل میشود و فرآیند تولید صدا در ساز رخ میدهد. در این ساز، صدای تولید شده بستگی به میزان فشار کلیدها دارد. زمانی که فشار وارد شده زیاد باشد، ساز صدای بیشتری تولید میکند و هنگامی که شدت آن کاهش پیدا کند، صدای کمتری از آن خارج میشود.
ساز پیانو در کدام کشور اختراع شد؟ و پدر پیانو کیست؟
در ادامه بررسی تاریخچه پیانو به حوالی سال 1707 و کشور ایتالیا میرسیم. جاییکه بارتولومئو کریستوفر، اولین پیانو جهان را اختراع کرد. کریستوفری یک سازگر ماهری بود که در ساختن ساز هارپیسکورد نیز مهارت زیادی داشت. او در ذهن و افکارش ایدهی ساخت سازی را داشت که مانند هارپسیکورد صدای بلند و درعینحال مثل کلاویکورد، قابلیت انگشتگذاری داشته باشد.
در نهایت کریستوفری مطالعاتش را روی سازهای هارپیسکورد، کلاویکورد و حتی دولسیمر، آنقدر ادامه داد که توانست اولین پیانو جهان را بسازد. سازی که وقتی کلیدهای آن فشار داده میشد، فشار از طریق چکش با مضراب به سیمهای پشت ساز منتقل میشد. همان ساختار مشابهای که ما از پیانوهای امروزی میبینیم. به این شکل کریستوفری، نام خود را به عنوان اولین سازنده پیانو در تاریخ موسیقی ثبت کرد.

در سازی که کریستوفری ساخت، نوازنده هر چقدر کلید را محکمتر فشار میداد مضراب با شدت بیشتری با سیم برخورد میکرد و سیم صدای بلندتری ایجاد میکرد. زمانی که نوازنده کلید را رها میکرد، مضراب به حالت اولیه خود بازمیگشت ولی سیم همانطور که انتظار میرود همچنان به ارتعاش خود ادامه میداد. به همین منظور کریستوفری یک دمپر یا صداگیر در ساختمان ساز تعبیه کرد تا پس از رها کردن کلید و بازگشت مضراب سرجای خود، جلوی ارتعاش سیم را بگیرد. این ساختار آنقدر خلاقانه و شگفتانگیز بود که حتی هنوز هم در پیانوهای امروزی شاهد همین ساختار با کمی تغییر هستیم. سازی که کریستوفری ساخته بود، «پیانوفورته» نام گرفت و به مرور به پیانو تغییر کرد.
ارتقای پیانو کریستوفری توسط گاتلایب سیلبرمن
پیانو در زمان اختراع خودش در حدود ده سال ناشناخته ماند طوری که کریستوفری هرگز به خواب هم نمیدید که این ساز روزی به محبوبترین ساز جهان تبدیل شود. تا اینکه «شیپیونه مافِئی» در سال ۱۷۱۱ مقالهای با شور و شوق زیاد دربارهی آن نوشت و در آن، دیاگرامی از مکانیزم درونی پیانو را نیز منتشر کرد.
تا اینکه در سال 1724 «گات فرید سیلبرمن» سازنده آلات موسیقی اهل آلمان در مورد ساز پیانو به مطالعه و تحقیق پرداخت و تصمیم گرفت تا نوع بهتری از این ساز را بسازد. سیبرمن به پیانویی که کریستوفری ساخته بود، پدال ساستین را اضافه کرد. این پدال باعث میشد که وقتی همهی دمپرها به طور همزمان بالا میروند، امکان تداوم صدای نتها فراهم شود.
سباستین باخ، اولین کسی بود که پیانو ساخت سیلبرمن را دید و در ابتدا از این ساز خوشش نیامد. چون نتهای زیر بیش از حد ضعیف بودند و پویایی کافی را نداشتند. به همین دلیل سلبرمن انگیزه گرفت که سازش را اصلاح کند و در نهایت توانست تأیید باخ را بگیرد. باخ حتی آن را تبلیغ کرد و آن را سازی که نرم و قوی مینوازد توصیف کرد.
ساختار پیانو در قرن 17 تا 18 میلادی
در این دوران، پیانو دو مشکل عمده داشت؛ یکی اینکه صدای آن بسیار ضعیف و بیکیفیت بود و دیگری اینکه در این پیانو وقتی یک نت نواخته میشد تا زمانی که چکش به جای اولیه خود بازگردد امکان نواختن مجدد آن نت نبود. در نتیجه کارایی این پیانو بسیار محدود و ضعیف بود. اما با این وجود در این دوران به یکی از محبوبترین سازها مبدل شده بود. به طوری که بسیاری از قطعهها به طور اختصاصی برای ساز پیانو نوشته میشد.
شکوفایی ساز پیانو در مکتب وین
در نیمهی دوم قرن هجدهم، ساخت پیانو در وین رونق گرفت. در این زمان، آهنگسازان بزرگی مانند موتسارت، هایدن و بتهوون با پیانوهای وینی مینواختند. پیانوهای این دوره بدنهای چوبی داشتند، چکشهایشان از چرم ساخته میشد و هر نت تنها دو سیم داشت. جالب است بدانید که در پیانوهای اولیه، رنگ کلیدها برعکس پیانوهای امروزی بود؛ یعنی کلیدهای سیاه، نتهای طبیعی و کلیدهای سفید، نتهای بمل و دیز بودند!
پیانوهای وینی صدایی لطیف و ظریف داشتند و برای قطعات احساسی و سبک کلاسیک بسیار مناسب بودند. اما بتهوون که عاشق قدرت و حجم صدا بود، بهدنبال سازهایی محکمتر و پرطنینتر رفت.
انقلاب صنعتی و تولد پیانوهای مدرن
وقوع انقلاب صنعتی و رشد صنعتی به عرصهی موسیقی و پیانو هم رسید و انقلابی در این ساز به پا کرد. زیرا فناوریهای جدید باعث شد که سازگران بتوانند از فلز برای ساخت قاب داخلی پیانو استفاده کنند، همچنین از سیمهای مقاومتر و کشیدهتری استفاده کنند.
این تغییرات باعث شد که دامنهی صوتی پیانو گستردهتر شود و از 5 اکتاو به 7 اکتاو برسد. درنتیجه آهنگسازان و نوازندگان به آرزوی قلبیشان یعنی صدایی پرقدرتتر، غنیتر و ماندگارتر رسیدند.
سازندگان معروفی چون «جان برادوود» و «آمریکوس باکرز»، نقش مهمی در این پیشرفت داشتند. برادوود پیانوهایی ساخت که قویتر و حجیمتر بودند و آنها را برای هایدن و بتهوون فرستاد. در همین زمان، در فرانسه نیز کارخانههایPleyel و Érard شکل گرفتند. «فردریک شوپن»، نابغهی لهستانی، از پیانوهای Pleyel استفاده میکرد چون صدای ظریف و شاعرانهای داشتند، در حالیکه «فرانتس لیست»، برای اجرایهای پرانرژیاش از پیانوهای Érard بهره میبرد.
عصر طلایی پیانو
در بررسی تاریخچه پیانو به دوران جنگ جهانی اول میرسیم، دورانی که از آن به عنوان عصر طلایی پیانو یاد میشود. زیرا در این دوران تمامی نوازندگان و آهنگسازان، معتقد بودند که پیانو به ساز کاملی تبدیل شده است. از طرف دیگر، کارخانهها و برندهای مختلفی اقدام به تولید این ساز کردند. البته که در دوران جنگ، به خصوص جنگ جهانی دوم بسیاری از این کاخانهها، تولیدات خود را متوقف کردند. اما بعد از جنگ دوباره تولیدات خود را از سر گرفتند.
پیدایش انواع جدید پیانو
جالب است بدانید که در قرن نوزدهم، پیانوهای مختلفی مانند پیانوهای زرافهای، هرمی یا قفسپرندهای وجود داشتند که به مرور زمان پیانوها در دو حالت کلی پیانوهای گرند و دیواری، طراحی و تولید شدند. بعدها پیانوهای دیجیتال نیز با امکانات خاصی طراحی و به بازار عرضه شدند.
ورود اولین پیانو در ایران
هرچندکه پیانو، تاریخچهی طولانی دارد ولی مدت زمان زیادی نیست که این ساز وارد ایران شده است. طبق شواهد، اولین پیانو در ایران به دوران قاجار برمیگردد که ناپلئون این ساز را به دربار فتحعلیشاه پیشکش کرد. هرچند که این ساز تا مدتها فقط در گوشهای از کاخ خاک می خورد و درنهایت در دوران ناصرالدینشاه، ایرانیها شیوهی نواختن این ساز را یاد گرفتند. حتی کوک آن را تغییر دادند و مطابق با موسیقی دستگاهی ایرانی، انواع کوک ایرانی پیانو، ایجاد شد.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، پیانو سرگذشت طولانی دارد که برای آشنایی با آن باید تاریخچه پیانو را به خوبی مطالعه کنید. برای ساخته شدن پیانوهای امروزی، از سازهای مختلفی الهام گرفته شده است. در طول تاریخ نوازندگان، سازگران و طراحان زیادی دستبهدست هم دادهاند تا پیانوهای امروزی با گسترهی صوتی قوی، صدایی دلنشین و طراحی زیبا و جذاب، به بازار عرضه شود. پس هر بار که کلیدی را میفشارید، به یاد بیاورید که صدای پیانو فقط حاصل ضربهی چکش بر سیم نیست؛ بلکه این صدا از دل تاریخ، احساس و خلاقیت بیرون میآید.
اگر شما هم شیفتهی صدای پیانو هستید و دوست دارید که نرم و روان این ساز را بنوازید، چرا مدام این خواسته و آرزویتان را به تعویق میاندازید؟ نکند به دلیل کمبود زمان سراغ یادگیری پیانو نمیروید؟ شاید هم در خارج از کشور زندگی میکنید و آنجا هزینههای یادگیری بسیار گران است. شاید هم به استاد خوب و باتجربه دسترسی ندارید؟ دلیلش هرچه که باشد، شما با آموزش آنلاین موسیقی دیگر هیچگونه محدودیتی ندارید. ما در آکادمی آموزش آنلاین موسیقی وب نوازان به شما کمک میکنیم که بدون هرگونه محدودیت مکانی و زمانی، در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنید.

لازم به ذکر است که کلاسهای ما در پلتفرم مخصوص آموزش موسیقی، برگزار میشود. همچنین کلاسها کاملا خصوصی است و به صورت تصویری برگزار میشود و امکان ضبط جلسات نیز وجود دارد.
اگر فکر میکنید که به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی نیاز دارید، کارشناسان ما در خدمت شما هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.





