افزایش سرعت نوازندگی کمانچه یکی از چالشهای مهم هنرجویان مبتدی است و من هم با این چالش زیاد دستوپنجه نرم کردهام. راستش اوایل جوانیام به آمریکا مهاجرت کردم و از وقتی که یادم میآید عاشق موسیقی بودم. آن وقتها گیتار الکتریک میزدم و صدای تیز و سنگین این ساز، با شور و عصیانگری جوانیام سازگار بود. ولی با پا گذاشتن به میانسالی، حسوحال درونیام خیلی تغییر کرد. من که این همه سال از ایران دور بودم، حالا دلم برای ایران و موسیقی ایرانی میتپید. یک روز وسط اسکرول کردن اینستاگرام یک اجرا از کمانچهنوازی استاد کلهر دیدم و نوای این ساز و اجرای استاد چنان بر دلم نشست و همانجا تصمیم گرفتم این ساز را یاد بگیرم.
در مسیر آموزش کمانچه چالشهای زیادی داشتم ولی یکی از مهمترین چالشهایم سرعت کم و کند بودنم در انگشتگذاری و آرشهکشی بود. من اساسا آدم عجولی هستم و برای همین دلم میخواست که خیلی زود نواختن این ساز را یاد بگیرم. ولی دستهایم یاری نمیکردند، انگشتهایم مدام جا میماندند و بعد از کمی آرشهکشی دستم حسابی خسته میشد و درد میکرد. بعضی وقتها حتی صدای نتها هم تمیز درنمیآمد و همین موضوع اعتمادبهنفسم را حسابی کم میکرد. تا جایی که کم مانده بود از خیر یادگیری این ساز بگذرم. ولی استادم کمکم کرد که با چند تمرین ساده از این چالش بگذرم و بهتر عمل کنم. اگر شما هم به مرحلهای رسیدهاید که میخواهید از خیر یادگیری کمانچه بگذرید، شاید با چند تمرین گرم کردن و تقویت انگشتان نظرتان عوض شود. پس با من همراه باشید.
پیشنیاز افزایش سرعت نوازندگی کمانچه
هرچند که من در دوران جوانیام گیتار میزدم ولی سالها بود که نه تنها گیتار نزده بودم بلکه هیچ کار جزئی با دستها و انگشتهایم انجام نداده بودم. همین موضوع باعث شده بود که عضلات انگشتها و دستهایم حسابی سفت و گرفته شوند. استادم به من گفت که سرعت در کمانچهنوازی یکشبه به دست نمیآید و حاصل تمرین هدفمند است.
از یک طرف کمانچه سازی سرعتی است و از طرف دیگر با سرعت نواختن هم دقت زیادی میخواهد و هم باید آمادگی بدنی خوبی داشت. یعنی نوازنده باید ذهن و جسمش را درگیر کند تا بتواند قطعهای را خوب بنوازد. به همین دلیل ایشان به من گفتند که اگر به افزایش سرعت نوازندگی کمانچه فکر میکنی، باید دستها و انگشتانت را تقویت و قوی کنی. چون وقتی انگشتانت قدرت، انعطاف و کنترل کافی را داشته باشند، اتفاقات زیر رخ میدهند:
- اجرای قطعات سریع، راحتتر میشود؛
- خستگی کمتر و کیفیت صدا بیشتر میشود؛
- فشار بیدلیل، از روی دستها برداشته میشود؛
- حرکت بین نتها سریعتر و دقیقتر انجام میشود.

گرم کردن دستها و انگشتها قبل از تمرین کمانچه را دستکم نگیرید!
یکی از مهمترین کارهایی که هر نوازنده کمانچه، مخصوصاً هنرجویان مبتدی، باید جدی بگیرند، گرم کردن دستها و انگشتها قبل از تمرین کمانچه است. بسیاری از مشکلات مثل کندی حرکت انگشتها، سفتی عضلات، خستگی زودهنگام و حتی خطای زیاد در انگشتگذاری و آرشهکشی، به این دلیل اتفاق میافتد که بدن هنوز برای نوازندگی آماده نشده است. وقتی دستها گرم میشوند، خونرسانی به عضلات افزایش پیدا میکند و انگشتها روانتر، دقیقتر و بدون تنش حرکت میکنند.

بیدار کردن انگشتها
دستها را روبهرو نگه دارید و انگشتها را کاملاً باز کنید، طوری که کشش ملایم احساس شود. ۵ ثانیه نگه دارید، سپس آرام ببندید. این حرکت را ۸ تا ۱۰ بار تکرار کنید. این تمرین عضلات کوچک انگشتان را فعال میکند و کمک میکند تا انگشتها سریعتر واکنش نشان دهند.
کشش ملایم انگشتها
هر انگشت را با دست دیگر بگیرید و خیلی آرام کمی به عقب بکشید؛ حدود ۳ تا ۵ ثانیه نگه دارید و رها کنید. این کار را برای هر انگشت انجام دهید. این تمرین از خشکی مفاصل جلوگیری میکند و انعطاف انگشتها را بیشتر میکند.

ماساژ انگشتها و کف دست
با شست دست مخالف، کف دست، بندهای انگشتان و عضلات بین انگشتها را به آرامی فشار و ماساژ دهید. حدود ۳۰ تا ۴۵ ثانیه برای هر دست کافی است. این کار گردش خون را بیشتر میکند و تنش اولیه را از دستها میگیرد.
حرکت نرم مچها
مچها را به صورت دایرهای و آرام ۱۰ بار به سمت داخل و ۱۰ بار به سمت بیرون بچرخانید. این تمرین برای جلوگیری از خشکی و فشار روی مچ بسیار مهم است.
تمرین نهایی روی ساز
قبل از شروع تمرین اصلی، چند دقیقه آرشهکشی آرام و انگشتگذاری ساده انجام دهید. نیازی به اجرای قطعه نیست؛ فقط چند نت ساده و کشیده کافی است تا دستها و ذهنتان، کاملاً آماده شوند.

وقتی یادگیری کمانچه را تازه شروع کرده بودم، اهمیتی به گرم کردن دستها و انگشتها قبل از تمرین کمانچه نمیدادم. با خودم فکر می کردم که نوازندههای حرفهای که با سرعت بالا و مدت زمان طولانی مینوازند باید دستها و بدنشان را گرم کنند. اما بعدها فهمیدم که مبتدیها بیشتر به آن نیاز دارند. چون افراد مبتدی در ابتدای مسیر یادگیری هستند و بدن هنوز به این نوع فعالیت عادت نکرده است. با گرم کردن درست، هم احتمال آسیب و فشار روی انگشتها و مچها کم میشود و هم کیفیت تمرین بالاتر میرود. اگر گرم کردن را جدی بگیرید، بهمرور زمان متوجه میشوید که انگشتها سریعتر واکنش نشان میدهند، کنترل بیشتری روی ساز دارید و نواختن برایتان راحتتر و لذتبخشتر میشود.
تمرینهای تقویت انگشتان برای کمانچهنوازی
بعد از گرم کردن دستها و انگشتها قبل از تمرین کمانچه، نوبت به تقویت آنها میرسد. درواقع برای افزایش سرعت کمانچهنوازی باید دستهایتان قوی شوند. برای اینکار میتوانید تمرینهای زیر را انجام دهید.
استقلال انگشتان؛ عامل اصلی افزایش سرعت
یکی از چالشهای اصلی من لرزش یا حرکت ناخواستهی سایر انگشتانم هنگام حرکت یک انگشت بود. این یعنی استقلال انگشتانم هنوز کامل نشده بود. استادم برای بهبود استقلال انگشتان، تمرینهای زیر را پیشنهاد داد:
- انگشت اول را روی سیم ثابت نگه دارید؛
- انگشت دوم را بالا و پایین کنید بدون اینکه انگشت اول تکان بخورد؛
- همین تمرین را برای انگشتان ۲ و ۳ و سپس ۳ و ۴ انجام دهید؛
- تمرین ترکیبهای ۱–۳ و ۲–۴ را حتما انجام دهید.
این تمرین یکی از پایههای مهم افزایش سرعت نوازندگی کمانچه است.
تریل؛ بهترین تمرین برای افزایش سرعت انگشتان
یکی دیگر از بهترین تمرینهای تقویت انگشتان و افزایش سرعت کمانچهنوازی ، تمرین تریل است. درواقع تکنیک تریل به شما کمک میکند تا انگشتانتان سریع واکنش دهند. برای انجام این تمرین انگشت اول را روی سیم اول قرار دهید و همزمان که با انگشتتان پشتسر هم به سیم ضربه وارد میکنید، آرشه را نیز بکشید. سپس همین کار را روی باقی انگشتها و سیمها هم انجام دهید. ابتدا با سرعت پایین و بعد آرامآرام سرعت را افزایش دهید. اگر این تمرین را مرتب انجام دهید، انعطاف و سرعت انگشتانتان بهطور محسوسی افزایش پیدا میکند.

گامها؛ بهترین دوست سرعت و نظم حرکتی
هیچ تمرینی به اندازهی اجرای گامها نمیتواند به تقویت انگشتان و افزایش سرعت کمانچهنوازی شما کمک کند. در شروع گامها را آهسته و با دقت اجرا کنید. هیچوقت برای رسیدن به سرعت بالا، دقت را فدا نکنید. به مرور سرعتتان را افزایش دهید و در این میان سعی خودتان را بکنید که ریتم را به شکل یکنواخت نگه دارید و در عینحال صدای شفاف و روشنی از ساز بگیرید.
تمرین حرکت در پوزیسیونهای مختلف کمانچه
راهکار دیگری که به تقویت دستان و سرعت نوازندگیتان خیلی کمک میکند، این است که در پوزیسیونهای مختلف و روی پردههای مختلف بنوازید. درواقع اگر میخواهید که به سرعت واقعی برسید، نباید فقط در یک محدوده از دستهی کمانچه تمرین کنید. برای همین باید:
- به آرامی موقعیت دستتان را تغییر دهید؛
- از فشار اضافی و انقباض عضلات جلوگیری کنید؛
- تمرینهای قبلی را در بخشهای مختلف دسته اجرا کنید.
این تمرین کمک میکند دست شما در همه محدودهها عملکرد خوبی داشته باشد.
هماهنگی دست راست و چپ؛ نکتهای که نباید فراموش شود
در کنار تقویت انگشتان دست چپ، نباید نقش دست راست و نحوهی آرشهکشی را فراموش کنید. چون سرعت واقعی زمانی ایجاد میشود که هر دو دست هماهنگ باشند. درواقع برای داشتن سرعت واقعی باید، آرشهکشی نرم، روان و یکنواخت انجام شود. در شروع بهتر است که آرشهکشی را کوتاه انجام دهید تا به سرعت مطلوب برسید. ضمن اینکه انگشتگذاری و آرشهکشی باید به طور همزمان انجام شوند.
نتیجهگیری
پس اگر دنبال افزایش سرعت نوازندگی کمانچه هستید، باید قبل از هر چیزی ساعد، دست، مچ دست و انگشتهایتان را گرم کنید. یادتان باشد که بدون تقویت انگشتانتان نمیتوانید به سرعت، کمانچه بنوازید. پس با انجام تمرینهای خاص، دستهای خود را قوی کنید و آنها را همیشه برای نواختن کمانچه آماده نگه دارید. یادتان باشد که همهچیز آرام آرام و قدمبهقدم میسر میشود، پس هیچ عجلهای نکنید و با تمرین مستمر و اصولی، سرعت خودتان را افزایش دهید.

درنهایت نقش آموزش درست را نادیده نگیرید، چون این استاد من بود که کمکم کرد، با تمرینهای اصولی آشنا شوم و آنها را انجام دهم. استاد باتجربه و آموزشگاه خوب و پشتیبانی دقیق به شما کمک میکند که در مسیر آموزشی خود سردرگم نشوید و درست پیش بروید. در این بین آموزشگاه موسیقی آنلاین وب نوازان میتواند کمک زیادی به شما کند. شیوهی آموزشی این آموزشگاه، آنلاین است و در نتیجه فرقی نمیکند که کجای این جهان به سر میبرید، چون از هر کجای دنیا، امکان شرکت در کلاس آنلاین موسیقی وجود دارد. شما میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنید و پاسخ سوالات و ابهامات خودتان را از کارشناسان وب نوازان دریافت کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.


