هرچند که ویولن سازی بسیار ظریف و احساسی است، اما این ساز ظریف را هم باید به درستی در دست بگیرید و بنوازید. درواقع عدم رعایت استایل نوازندگی میتواند برایتان حسابی گران تمام شود. زیرا آسیبهای جسمی در هنرجویانی که به استایل درست در تمرین خود دقت نمی کنند، بسیار رایج است. پس اگر از همان ابتدا یادگیری اصول درست نوازندگی را رعایت نکنید، ممکن است دچار دردهای آزاردهنده در ناحیه گردن، شانه و کتف شوید. این دردها نهتنها تمرین را برایتان سخت میکنند، بلکه ممکن است انگیزه شما را برای ادامه مسیر نوازندگی نیز از بین ببرند.
در این مقاله قصد داریم دربارهی رایجترین آسیبهای فیزیکی ویولنیستها، دلایل شکلگیری آنها و راهکارهایی برای جلوگیری از آنها صحبت کنیم. این راهکارها به ویژه برای هنرجویان مبتدی که تازه وارد دنیای ویولن شدهاند، بسیار حیاتی هستند.
دلایل اصلی بروز آسیبهای جسمی در ویولننوازی
بدون شک شما به عنوان یک هنرجوی مبتدی که به تازگی قدم در راه آموزش ویولن گذاشتهاید، شور و ذوق زیادی را تجربه میکنید! احتمالا شما هم مانند بسیاری از هنرجویان دوست دارید که خیلی زود نواختن ویولن را به خوبی یاد بگیرید و روی آن مسلط شوید. اما حواستان را جمع کنید که این عجله و بیتوجهی به مسائل دیگر، کار دستتان ندهد. یکی از آسیبهایی که ممکن است در اثر بیتوجهی به شما وارد شود، آسیبهای فیزیکی است. اصولا آسیبهای فیزیکی به دلایل زیر رخ میدهند:
- فرم نادرست گرفتن ساز یا آرشه؛
- تمرینهای طولانی بدون استراحت؛
- فشار بیش از حد به دستها و شانهها؛
- استفاده نکردن از وسایل کمکی مثل پد شانه مناسب؛
- وضعیت نادرست بدن هنگام نشستن یا ایستادن با ساز؛
- و … .
درک این نکته که این دردها اغلب ناشی از «عادتهای غلط اولیه» هستند، اهمیت زیادی دارد که اگر بهدرستی مدیریت نشوند، به مرور باعث بروز درد یا حتی آسیبهای جدیتر میشوند.

رایجترین آسیبهای جسمانی نوازندگان ویولن
در این بخش به مهمترین آسیبهای فیزیکی هنگام نواختن ویولن میپردازیم و به این موضوع اشاره میکنیم که اگر به استایل درست نوازندگی ویولن توجه نکنید ممکن است که در آینده به چه آسیبهایی دچار شوید. برای اینکه به درستی متوجه موضوع شوید و از آسیبهای جدی فیزیکی در آینده جلوگیری کنید، بهتر است که یکبار دیگر به وضعیت بدنی خود هنگام نوازندگی ویولن توجه کنید.
درد شانه راست در ویولننوازی
یکی از مشکلات رایجی که در همان ابتدا، هنرجویان دچار آن میشوند، دردهای شانهی راستشان است. این هنرجویان، شانهی دست راست را که وظیفهی آرشهکشی دارد، بالاتر نگه میدارند و همین موضوع باعث میشود که دچار گرفتگی شود و خیلی زود خسته شود و نتوانید مدت طولانیتر تمرین کنید. با آگاهی به این موضوع، شانهی خود را هنگام آرشهکشی، سفت نگه ندارید و سعی کنید که در حالت رها و آزاد قرار بگیرد.
علاوهبراین، در هنگام نواختن ویولن، شانهی دست راست، به طور طبیعی در وضعیت چرخش داخلی قرار میگیرد. از منظر حرکتشناسی (کینزیولوژی)، چرخش داخلی به حالتی گفته میشود که استخوان بازو به سمت داخل میچرخد و در نتیجه، کف دست تا حدودی رو به پایین یا عقب متمایل میشود.
این وضعیت بهویژه هنگام نواختن سیمهای بم (مانند سیم سل) شدیدتر میشود؛ زیرا نوازنده ناچار است بازوی خود را تا حدی از بدن دور کند تا آرشه را روی این سیمها قرار دهد. در این حالت، فضای مفصل شانه کاهش مییابد و فشار بیشتری به تاندونهای اطراف شانه وارد میشود. در نتیجه، احتمال بروز آسیبهایی مانند «گیر افتادگی تاندونها» یا «impingement» در این ناحیه افزایش پیدا میکند. با این حال، با تقویت عضلات شانه، انجام تمرینهای کششی مناسب و رعایت وضعیت بدنی صحیح راهی برای جلوگیری از درد شانه در نوازندگی ویولن است.

دردهای شدید گردن
یکی دیگر از جدیترین آسیبهای جسمی در ویولننوازی، آسیب به گردن است که دردهای شدیدی را ایجاد میکند تا جایی که مانع از ادامهی نوازندگی میشود. حالا شاید برایتان سوال ایجاد شود که علت دردهای شدید گردنی چیست؟ پاسخ این سوال به چرخش مداوم گردن به سمت چپ حین نوازندگی ویولن برمیگردد. این وضعیت که برای نگهداشتن ساز ضروری است، در طولانیمدت میتواند باعث بروز مشکلاتی در عضلات، مهرهها و دیسکهای بینمهرهای ناحیه گردن شود.
درواقع وقتی سر بهطور مداوم فقط به یک سمت میچرخد، برخی عضلات درگیر انقباض میشوند و در مقابل، برخی دیگر بیش از حد کشیده میشوند. این عدم تعادل عضلانی، به مرور زمان تأثیر منفی بر ساختار طبیعی ستون فقرات گردنی میگذارد و میتواند یکی از دلایل اصلی دردها و ناهنجاریهای اسکلتی در نوازندگان باشد.
با این توضیحات، روشهای کاهش درد گردن هنگام تمرین ساز چیست؟ اولین راهکار، رعایت درست استایل نوازندگی است. علاوهبراین، انجام تمرینها و ورزشهای گردنی مخصوص ویولونیستها روش دیگری برای کاهش درد گردن است.

دردهای مچ دست چپ
در رابطه با آسیبهای فیزیکی هنگام نواختن ویولن باید به آسیب دیدگی مچ دست نیز اشاره کرد. درواقع یکی دیگر از اجزایی که در نواختن ویولن درگیر است، مچهای دست است. مچ دست چپ وظیفهی نگه داشتن و انگشتگذاری را برعهده دارد. این مچ اصولا دچار آسیب میشود زیرا به دلیل زاویهی اشتباه ساز نوازنده مجبور میشود که مچ دست را بیش تر بشکند تا انگشتها به محل انگشتگذاری برسند.
علاوه بر مچ دست چپ، مچ دست راست نیز در معرض آسیب است، زیرا این مچ نیز وظیفهی حرکت و کنترل آرشه را بر عهده دارد. به همین دلیل در طولانیمدت، تاندونهای مچ دست راست در اثر اجرای حرکات تکرارشونده، دچار آسیب میشود. طبیعی است که هرچقدر دستهای نوازنده قویتر باشد، کمتر آسیب میبیند.

آسیبدیدگی مفصل فک نوازنده
حین تمرین و نواختن ویولن به هیچ وجه از فک خود نیز غافل نشوید. زیرا فک شما برای اینکه بتواند ساز را نگه دارد، به سمت چانهی چپتان متمایل میشود. بدون شک استمرار این حالت باعث انحراف فک شما و ایجاد یک مشکل جدید میشود. پس اگر در فک خود، احساس ناراحتی کردید، خیلی سریع آن را معاینه کنید ولی بهترین کار جلوگیری از پیشامد چنین شرایطی است. البته که با رعایت استایل درست نوازندگی، میتوانید مانع از آسیبدیدگی فک خود شوید.
درد و فشار به بازوی نوازنده
اگر در بازوی خود احساس درد میکنید از همین حالا به فکر رفع و درمان آن باشید. زیرا یکی از بخشهای بدن که بین ویولنیستها دچار آسیب میشود، بازوی چپ است. مهمترین دلیل آن هم وضعیت نامناسب بدنی است. درواقع اگر سر ساز با زاویهی نامناسب نسبت به بدن قرار بگیرد، در درازمدت به بازو نوازنده فشار وارد میشود. زیرا اگر سر سازتان خیلی به سمت خط شانه یا بیرون از آن قرار بگیرد، درد و فشار زیادی هنگام انگشتگذاری به بازو شما وارد میشود. البته که با رعایت استایل درست و انجام حرکات کششی مناسب، تا حد زیادی از این آسیب جلوگیری میشود.
آسیب به انگشتان و کف دست
بدون شک انگشتها در نوازندگی ویولن نقش زیادی دارند و احتمال آسیبدیدگی آنها در صورت عدم رعایت اصول نوازندگی ویولن، زیاد است. وارد کردن فشار زیاد به انگشتان دست راست و چپ، عامل اصلی آسیبدیدگی و درد آنها است. درواقع هنگام آرشهکشی و یا انگشتگذاری، فشار زیاد، انگشتها دچار انقباض میشوند و درنهایت آسیب میبینند.
لازم به ذکر است که فشار زیاد انگشتها به کف دست هم فشار وارد میکند و به این شکل کف دست خسته و به مرور زمان دچار درد میشود.
راههای جلوگیری از آسیبهای فیزیکی هنگام نوازندگی ویولن
اکنون که با مهمترین آسیبهای جسمی در ویولننوازی آشنا شدهاید، احتمالا به این موضوع فکر میکنید که با چه روشهایی میتوانید از بروز یا پیشروی چنین آسیبهایی جلوگیری کنید. در این بخش به مهمترین روشهایی که به شما در جلوگیری از آسیبهای فیزیکی کمک میکند، میپردازیم.
وضعیت صحیح بدن هنگام نوازندگی
اگر همین الان برگردید به بخش پیشین و یک بار دیگر مهمترین آسیبهای فیزیکی را مطالعه کنید، متوجه میشوید که وضعیت نامناسب بدن و استایل نادرست نوازندگی، یکی از مهمترین دلایل آسیبدیدگی جسمانی است. پس اولین کاری که باید بکنید این است که استایل نوازندگی ویولن خود را درست کنید. برای این کار باید:
- صاف بنشینید یا بایستید و به هیچوجه کمرتان را خم نکنید و از قوز کردن پرهیز کنید.
- سر را کمی به سمت چانهگیر خم کنید، البته نه بیش از حد، فقط به اندازهای که ساز را به راحتی نگه دارید.
- شانهها را رها کنید و از بالا دادن شانه چپ پرهیز کنید؛ این کار بهمرور باعث گرفتگی شدید عضلاتتان میشود.
- بدن را متقارن نگه دارید و اگر ساز باعث میشود بدن شما به یک سمت متمایل شود، احتمالاً چیزی در تنظیمات یا وضعیت دستتان اشتباه است.
پیشنهاد میشود تمرین اولیه را جلوی آینه انجام دهید تا بتوانید وضعیت بدنی خود را کنترل کنید.

گرم کردن بدن قبل از تمرین
یکی از دلایل اینکه عضلات شما هنگام نوازندگی ویولن، میگیرد و منقبض میشود، خشکی عضلاتتان است. به همین دلیل قبل از تمرین 5 تا 10 دقیقه حرکات کششی انجام دهید و بدن خود را گرم کنید. این کار باعث میشود که گردش خون در بدن شما جریان پیدا کند و بدن از حالت خشکی و گرفتگی خارج شود. حرکاتی مانند:
- چرخاندن آرام سر به طرفین؛
- بالا و پایین کردن شانهها بهآرامی؛
- چرخش دستها به صورت دایرهای؛
- ماساژ ملایم گردن و ترقوه.
این حرکات ساده میتوانند به طرز شگفتانگیزی از دردهای مزمن جلوگیری کنند.
مدیریت مدت زمان تمرین
اگر شما هم مانند بسیاری از هنرجویان فکر میکنید که با جلسات تمرینی سنگین زودتر ویولنیست میشوید، سخت در اشتباه هستید. فراموش نکنید که در هر چیزی حتی در تمرین ویولن نیز، میانهروی مهمترین اصل است. تمرینهای طولانی و بدون استراحت و خارج از توان بدنتان شاید یکی دو بار جواب دهد ولی به مرور بدن شما را خسته میکند و کیفیت تمرین هم کاهش پیدا میکند. پس حتی اگر انگیزه زیادی هم دارید، نباید بیش از توان بدنیتان تمرین کنید. پس بهتر است بعد از هر ۲۰ تا ۳۰ دقیقه تمرین، حداقل ۵ دقیقه استراحت کنید. در این استراحت کوتاه، از ویولن فاصله بگیرید، بلند شوید، کمی قدم بزنید یا گردن خود را حرکت دهید تا عضلات از حالت انقباض خارج شوند.
انتخاب شانهگیر و چانهگیر مناسب
دو تا وسیلهای که به شما در راحت نواختن ویولن کمک میکنند، شانهگیر (Shoulder Rest) و چانهگیر (Chin Rest) است. این دو وسیله در نوازندگی ویولن مخصوصا در اوایل یادگیری ویولن، نقش حیاتی دارند. این دو وسیله کمک میکنند ساز بدون نیاز به فشار زیاد بین چانه و شانه نگه داشته شود. اگر از شانهگیر و چانهگیر نامناسب استفاده کنید، به ناچار مجبور میشوید با فشار زیاد ساز را نگه دارید، که منجر به درد در گردن و شانه میشود. حتماً با راهنمایی معلم خود، مدل مناسب خودتان را پیدا کنید. انتخاب این وسایل، شخصی است و بستگی به آناتومی بدن شما دارد.

تمرکز روی رهایی عضلات هنگام نواختن
هرچقدر شما نسبت به وضعیت بدنی خود آگاهتر باشید، بدنتان در وضعیت درست قرار میگیرد و درنتیجه آسیب کمتری به جسمتان وارد میشود. پس هنگام تمرین، مراقب باشید که بدنتان در حالت تنش نباشد، به همین دلیل هر بار که انگشتگذاری میکنید یا آرشه را به حرکت در میآورید، از خود بپرسید:
- آیا بدنم رهاست؟
- آیا شانهام بالا رفته یا درگیر شده است؟
- آیا فکم را بهسختی روی چانهگیر فشار دادهام؟
فراموش نکنید که تمرین با آگاهی ذهنی نسبت به وضعیت بدن، باعث اصلاح تدریجی عادتهای اشتباه میشود.
تمرین جلوی آینه و استفاده از فیلمبرداری
تمرین کردن جلوی آینه یک راه عالی برای بررسی وضعیت بدنی است. اگر احساس میکنید ساز را بهدرستی نگه نمیدارید یا گردنتان بیش از حد خم میشود، آینه این اشتباهات را به شما نشان میدهد.
شما همچنین میتوانید از تمرینات خود، فیلمبرداری هم کنید و بعداً با دقت حرکاتتان را بررسی کنید. این کار باعث میشود متوجه شوید کدام عضلات درگیر شدهاند و چه تغییراتی لازم است که انجام دهید.
مشورت با استاد و یا فیزوتراپیست و پزشک ارتوپد
در صورتی که با وجود رعایت نکات بالا باز هم دچار دردهای مزمن شدید، حتماً با معلم موسیقی خود مشورت کنید. ممکن است که لازم باشد تا در وضعیت نشستن، نحوه در دست گرفتن ساز یا آرشه، تغییراتی ایجاد کنید.
اگر هم مشکلتان جدیتر از این حرفهاست، حتما با فیزیوتراپیست یا درمانگر جسمانی که با مشکلات نوازندگان آشنا هستند، مشورت کنید. نگران هم نباشید زیرا گاهی یک تمرین اصلاحی ساده میتواند دردهای طولانیمدت را متوقف کند.
نتیجهگیری
همانطورکه مطالعه کردید، دردها و آسیبهای فیزیکی بین برخی از ویولنیستها رایج است. در آغاز مسیر نوازندگی ویولن، بدن شما به حالتی جدید و متفاوت عادت میکند. اگر این عادتسازی با روش درست همراه نباشد، بهجای لذت از موسیقی، دچار خستگی و درد خواهید شد. پس بهتر است حالا که اول راه هستید، با رعایت نکاتی که گفته شد، از وضعیت بدنی درست گرفته تا انتخاب شانهگیر مناسب و تمرین با استراحتهای منظم، از آسیبها و دردهای جدی جلوگیری کنید.
البته که داشتن یک مسیر آموزشی خوب و استادی که به فیزیک و استایل نوازندگی شما دقت کند نیز موضوع مهمی است. به همین دلیل بهتر است از همان ابتدا در انتخاب استاد و آموزشگاه، دقت کنید تا به این شکل عادتهای اشتباه در شما شکل نگیرد که نیاز به رفع آنها باشد. در این راستا ما در آموزشگاه وب نوازان با برخورداری از اساتید مجرب و بادانش، کنار شما هستیم تا گامبهگام و بدون هیچ نوع آسیبی نواختن ویولن را یاد بگیرید.

لازم به ذکر است که شیوهی آموزشی ما آنلاین است و به این شکل شما بدون محدودیت مکانی و زمانی میتوانید به سادگی در کلاس آنلاین موسیقی وب نوازان شرکت کنید. در این کلاس که به شکل تصویری برگزار میشود، فقط شما و استادتان حضور دارید و درنتیجه بدون رودربایستی میتوانید سوالات خود را مطرح کنید و پاسخش را ار استاد دریافت کنید. ضمن اینکه استاد استایل و فیزیک بدنی شما را میبیند و هرگونه ایرادی را که داشته باشید، رفع میکند.
در نهایت اگر نیاز به مشاوره و راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دارید، میتوانید روی کمکهای کارشناسان ما حساب باز کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.



