احتمالا به عنوان یک هنرجوی مبتدی از صدای تیز و آزاردهندهی ویولن خسته شدهاید و دنبال راهی میگردید تا این صدا را کنترل کنید. از طرف دیگر حتما تا الان نام کلیفون (Colophony) یا رزین (Rosin) را شنیدهاید. درواقع کلیفون مادهای است که باید روی آرشهی ویولن مالیده شود تا آرشه بتواند با اصطکاک مناسب روی سیمها حرکت کرده و صدا تولید کند. بدون استفاده از کلیفون، آرشه حتی اگر بهدرستی روی سیم کشیده شود، صدای قابلقبولی ایجاد نخواهد کرد.
با این توضیحات احتمالا مهمترین دغدغهی شما نحوهی استفاده از کلیفون یا رزین است. ما در این مقاله به طور کامل به آموزش استفاده از کلیفون میپردازیم و توضیح میدهیم که چرا وجود این ماده برای یک ویولنیست از نان شب هم واجب تر است؟
آموزش استفاده از کلیفون روی آرشه
همانطور که اشاره کردیم برای شما به عنوان یک هنرجوی آموزش ویولن واجب است که با نحوهی استفاده از کلیفون روی آرشه آشنا شوید. اما پیش از هرچیز باید بدانید که کلیفون چیست و چگونه استفاده میشود؟ درواقع برای نواختن ویولن دو ابزار ضروری لازم است. آرشه و کلیفون. آرشه ویولن، چوبی است که به دو سر آن موی دم اسب متصل شده است و برای نوازندگی سازهای زهی به کار میرود. رزین یا کلیفون مادهای چسبناک است که برای افزایش اصطکاک بین تارهای آرشه و سیمهای ویولن به کار میرود. یعنی با کلیفون زدن روی آرشه ارتباط و برخورد تارهای روی آرشه با سیمهای ویولن به طرز بهتری صورت میگیرد. به نوعی کلیفون به آرشه کمک میکند تا سیمهای ویولن را گیر بیندازد.
در ادامه به طور کامل و مرحلهبهمرحله، بهترین روش استفاده از کلیفون برای مبتدیها را توضیح میدهیم:
رزین مناسب ساز خود را انتخاب کنید
اولین نکتهای که باید بدانید این است که کلیفون مناسبی را برای ساز خود تهیه کنید. اگر سری به بازار بزنید با انواع کلیفونها مواجه میشوید که هر کدام از آنها برای ساز خاصی مناسب هستند. به عبارت دیگر هر سازی رزین مخصوص خودش را دارد، برای مثال رزین ویولن با رزین ویولنسل و کمانچه متفاوت است. اگر از رزینی که مناسب سازتان نباشد استفاده کنید به مرور زمان میتواند باعث خرابی و آسیب به آرشهتان شود.
در انتخاب رزین باید به کیفیت آن توجه کنید. برخی از رزینها رنگ تیرهای دارند و تراکم و چسبندگی مواد آنها نیز بیشتر است. این نوع رزینها بیشتر برای سازهایی که ابعاد بزرگتری دارند مانند ویولنسل مناسبتر هستند. ولی کلیفونهایی که رنگ روشنتری دارند، چسبندگی و تراکم کمتری دارند و به همین دلیل برای سازهای کوچکتر مانند ساز ویولن و ویولا مناسبتر هستند.
آرشه خود را آماده کنید
به آرامی پیچ آرشه را بچرخانید و تارهای آن را کمی کشیدهتر کنید. زیرا اگر موهای آرشه خیلی شل باشند، کلیفون به خوبی جذب نمیشود. البته در انجام این کار افراط نکنید، زیرا آرشه ویولن باید همواره قوس طبیعی خود را حفظ کند.
رزین را خراش دهید
اگر آرشهتان نو باشد یا تازه موکشی شده باشد، در اولین استفاده ممکن است کلیفون به سختی روی آن بنشیند. در این صورت روی آن را با استفاده از یک جسم محکمتر کمی خراش دهید. خراش دادن سطح رزین را به آرامی و با ملایمت انجام دهید تا روی آن خراب نشود.
کلیفون را روی آرشه بکشید
برای کلیفون زدن، آرشه را باید طوری نگه دارید که موهای اسب یا همان تارهای آرشه بالای رزین باشد و پاشنه آرشه مجاور رزین قرار بگیرد.
در ادامه رزین را به سمت بالا و پایین آرشه، کاملا آرام و در یک جهت انجام دهید؛ نه رفت و برگشتی. این کار را تا جایی ادامه دهید که احساس کنید تارهای آرشه چسبناک شده است. حرکت رزین روی آرشه باید با آرامی و حوصله فراوان صورت بگیرد زیرا اگر با سرعت و فشار این کار را انجام دهید ممکن است به شکسته شدن آرشه منجر شود. گرمای حرکت رزین روی آرشه به نرم شدن سطح رزین و انتقال بهتر آن به موهای آرشه کمک میکند. فراموش نکنید که اگر مقدار زیادی کلیفون بمالید، گرد سفیدرنگی روی سیمها، خرک و صفحهی ویولن مینشیند که به ساز آسیب میزند و صدا را هم کدر میکند.
آرشه را تست کنید
پس از اتمام کار، آرشه را بالا آورده و روی یکی از سیمهای ویولن بکشید. هنگامی که آرشه را روی سیم ویولن میکشید فشاری که از آرشه به سیم منتقل میشود باید یکسان باشد تا همواره صدای ثابتی تولید کند. اگر صدای تولید شده، برای شما خوشایند نبود باید دوباره تلاش کنید و مقدار بیشتری رزین روی سطح آرشه خود بمالید اما این بار این کار را سریعتر از دفعه قبل انجام دهید. در انتها خرده های رزین را از روی سطح ویولن و انگشتان خود پاک کنید و از نوازندگی خود لذت ببرید.
جنس کلیفون چیست؟ و چرا باید از آن استفاده کنیم؟
کلیفون یا رزین، از پس ماندهی تقطیر تربانتین تصفیه نشدهی شیره درختان حاصل میشود. علت اصلی استفاده از این ماده این است که برخلاف تصور عموم تارهای آرشهی ویولن در سطح میکروسکوپی یا مولکولی هیچ قلاب یا سطح گیراندازندهای ندارد. این بدین معناست که اگر شما آرشه را زیر میکروسکوپ ببرید سطح تارهای آن کاملا صاف است و به همین دلیل نمیتواند اصطکاک مورد نیاز برای گیر انداختن سیم را به وجود بیاورد. پس زمانی که ما روی آرشه کلیفون میزنیم، آرشه اصطکاک لازم برای تولید صدا از سیمهای ویولن را پیدا میکند.
به طور کلی عدم استفاده از کلیفون میتواند آسیبهای زیادی به آرشه و ساز شما وارد کند و در نهایت نیز کیفیت نوازندگی شما را کاهش دهد. درواقع اگر آرشهی شما بهاندازه کافی کلیفون نداشته باشد، باعث بروز عوامل زیر میشود:
- صدا تولید نمیشود یا صدای بسیار ضعیفی شنیده میشود.
- آرشه روی سیم سُر میخورد و کنترل آن سخت میشود.
- ممکن است صدای خشخش یا وزوز بشنوید.
آیا با انواع کلیفون آشنا هستید؟
انواع زیادی از کلیفون وجود دارد که از رنگها و کیفیتهای مختلفی برخوردار هستند. برخی روشن و برخی تیره هستند و هرکدام از آنها در هنگام نوازندگی عملکرد متفاوتی از خود نشان میدهند. به همین دلیل نوازندگان حرفهای همیشه انواع مختلفی از رزین را با خود حمل میکنند تا متناسب با شرایط نوازندگی و آبوهوای محیط بهترین نوع آن را انتخاب کنند.
رزینهای تیره، نرمتر هستند و در دمای پایین و هوای سرد بهتر عمل میکنند. رزینهای روشن دقیقا برعکس رزینهای تیره، سفت و کاملا جامد هستند و به همین دلیل در هوای گرم کمی ذوب میشوند و سپس مورد استفاه قرار میگیرند. به طور کلی چسبندگی رزینهای تیره بیشتر از نوع روشن است زیرا این نوع از کلیفون نرمتر و روانتر است.
| کلیفون روشن (Light Rosin) | کلیفون تیره (Dark Rosin) |
| مناسب محیطهای گرم و مرطوب | چسبندهتر و نرمتر است. |
| برای آبوهوای سرد مناسبتر هستند. | برای محیطهای سرد مناسبتر است. |
| معمولا برای ویولن و ویولا استفاده میشوند. | معمولاً برای ویولنسل یا کنترباس استفاده میشود. |
اصولا برای هنرجویان ویولن مبتدی، کلیفونهای روشن و ترکیبی (Light or Medium) پیشنهاد میشود؛ زیرا کنترل راحتتری دارند.
نکات مهم برای استفاده بهتر از کلیفون
- کلیفون بسیار شکننده است و به همین دلیل هنگام حمل و استفاده مراقب باشید تا نیفتد یا فشار زیادی به آن وارد نشود.
- وقتی سطح کلیفون صاف و صیقلی شد، آن را کمی با جسم نرم یا سمباده زبر کنید تا بهتر به موهای آرشه بچسبد.
- بعد از تمرین، ساز را تمیز کنید تا گرد کلیفون روی صفحهی ویولن باقی میماند و ممکن است به رنگ یا صدای ساز آسیب بزند. با دستمال نرم آن را پاک کنید.
- کلیفـون را دور از گرما نگه دارید زیرا اگر در معرض گرمای زیاد قرار بگیرد، ذوب یا نرم میشود.
- به آرشه بیش از حد کلیفون نزنید زیرا آرشهی پُر از کلیفون، صدای خشدار و ناخوشایندی تولید میکند.
چطور بفهمم که مقدار کلیفون مناسب است یا نه؟
طبیعی است که در ابتدای آموزش استفاده از کلیفون ندانید که مقدار مناسب کلیفون برای آرشه ویولن چقدر است؟ به همین دلیل در این بخش با کمک نشانههایی به شما کمک میکنیم تا بتوانید مقدار دقیق کلیفون را محاسبه کنید.
- اگر صدای ویولن نرم، شفاف و رسا باشد و آرشه به خوبی روی سیم حرکت کند، یعنی مقدار کلیفون مناسب است.
- اگر صدا، خشخش، کدر یا پر از نویز باشد، احتمالاً کلیفون زیاد زدهاید. در این حالت آرشه شما حالت چسبناکی پیدا میکند و روی سیمها گیر میکند. ضمن اینکه آرشه نیز به راحتی حرکت نمیکند.
- زمانی که صدای مناسبی از ساز خود میشنوید ولی آرشه گاهی روی سیمها گیر میکند و روان حرکت نمیکند یعنی اینکه مقدار رزین کم است.
- اگر صدایی تولید نمیشود یا خیلی ضعیف است، کلیفون کم دارید یا اصلاً نزدهاید که در این حالت برای ایجاد صدا مجبور میشوید به آرشه فشار بیاویرید.
نتیجهگیری
کلیفـون زدن آرشه یکی از کارهای ساده ولی حیاتی در نوازندگی ویولن است. اگر این کار را درست انجام دهید، صدای ویولن شما زیبا و شفاف خواهد بود و کنترل بهتری روی آرشه خواهید داشت. نکته مهم این است که به مرور زمان و با تجربه، میتوانید مقدار و نوع کلیفون موردنیاز سازتان را بهتر بشناسید.
فراموش نکنید که نوازندگی فقط در نت و انگشتگذاری خلاصه نمیشود؛ نگهداری صحیح از ساز و لوازم جانبی آن، از جمله آرشه و کلیفون، بخش مهمی از مسیر یادگیری است. پس از همین حالا، با دقت و توجه به این جزئیات، نوازندهای دقیق و آگاه باشید.
در نهایت اگر به دنبال آموزشگاهی هستید که بتوانید به شکل آنلاین و از گوشهی خانهی خود، ویولن یاد بگیرید، ما در وب نوازان کنار شما هستیم. آموزش آنلاین موسیقی همان گزینهای است که بسیاری از افراد به دنبال آن هستند. افرادی که به خارج از کشور مهاجرت کردهاند و دنبال یک آموزشگاه معتبر موسیقی هستند که به زبان فارسی و با هزینهی مقرون به صرفه، موسیقی آموزش دهد. یا نوجوانانی که به دلیل درس و مدرسه زمانی برای کلاس حضوری موسیقی ندارند. به اینها افرادی را هم اضافه کنید که مشغلههای کاری به آنها اجازهی شرکت در کلاس حضوری در طول روز را نمیدهد. درحالی که تمامی این افراد به سادگی میتوانند از هر کجای دنیا که هستند و از گوشهی دنج خانهشان در کلاس آنلاین موسیقی شرکت کنند. کلاسهای ما در وب نوازان به شکل آنلاین، تصویری و کاملا خصوصی و صرفا با حضور شما و استادتان در ساعتی که خود شما تعیین میکنید، برگزار می شود.
در نهایت اگر نیاز به راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی دارید تا پاسخی برای سوالات و ابهامات خود پیدا کنید، کارشناسان ما در خدمت شما هستند.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
