هرچند که سه تار قدمت بسیار زیادی دارد ولی سه تار الکتریک عمر کمی دارد و نوپا است. در دنیای امروز که تلفیق موسیقی سنتی با تکنولوژی روزبهروز در حال گسترش است، سازهای الکترونیکی ساخته میشوند تا پلی میان موسیقی سنتی و مدرن ایجاد کنند. در این راستا ساز سه تار هم پا به این عرصه گذاشته است. پس اگر دوست دارید که این ساز ایرانی را بنوازید ولی از طرف دیگر دنبال ایجاد صدایی قویتر و متفاوتتر هستید، میتوانید سه تارهای الکتریکی را امتحان کنید. در این مطلب شما را به طور کامل با این نوع سه تار آشنا میکنیم.
بررسی سه تار الکتریک و تاریخچه آن
اگر به عنوان هنرجوی مبتدی، قصد آموزش سه تار را دارید، خوب است که با سه تار الکتریک هم آشنا شوید. همانطورکه پیشتر هم اشاره کردیم این ساز بسیار نوپا و جوان است. درواقع فکر ساختن این ساز در سال 1376 به ذهن «سلمان محمدی» خطور کرد. از همان سال او روی ساز سه تار کار کرد تا بتواند آن را الکترونیکی کند. بالاخره بعد از یازده سال او توانست با آزمون و خطاهای بسیار، در دی ماه 1388، ساز الکترونیکیاش را ثبت ملی کند. استاد شجریان اولین کسی بودند که در نمایشگاه سازهای ابداعی این ساز را نواختند.
لازم به ذکر است که ضرورت ساخت سه تار الکترونیک از این جهت بود که به مرور زمان سبکهای جهانی وارد موسیقی ایرانی میشدند. از این نظر تغییرات ساختاری در این ساز ایجاد شد تا آن را با موسیقی جهانی همراهتر کند. این تغییرات ساختاری شامل صدادهی قویتر، افکتپذیری و امکان اجراهای زنده در فضاهای مدرن بود.
بخشهای مختلف سه تار الکتریک
هرچند که به طور کلی سه تار افکت از ساز سه تار نشأت گرفته است ولی برای ایجاد صدای قویتر تغییراتی در ساختار و اجزاء آن به وجود آمده است. در این بخش به این اجزاء اشاره میکنیم:
پیکاپ مغناطیسی یا آهنربایی
یک سیمپیچ مغناطیسی است که زیر سیمها و بر روی بدنه قرار دارد. وقتی سیمها بر اثر زخمه زدن مرتعش میشوند، ارتعاشات توسط پیکاپ به سیگنال الکتریکی تبدیل میشود.
تنه
تنه به قسمت چوبی و اشکیشکل ساز گفته میشود که دارای شکلی خاص به صورت تخت است. تنه قسمت اصلی ساز به حساب میآید که پیکاپ و خرک روی آن قرار دارند.
سیمها
تعداد سیمها در این ساز 4 عدد است. به خاطر صدادهی و مقاومت بالا، سیمها از فولاد نرم ساخته شدهاند. سیم آخری علاوه بر فولادی بودن دارای پوشش فنری نیز است.
خرک
نوعی نگهدارندهی سیم به حساب میآید که روی صفحه قرار میگیرد و سیمها از روی آن عبور میکنند.
دسته
به قسمت بلند ساز، دسته میگویند. فواصل موسیقی بر روی دسته توسط پردهها مشخص شده است. دسته سه تار الکتریک شامل دو قسمت است. قسمت پایینی یا اصلی به تنه متصل است و قسمت بالایی روی قسمت پایینی سوار میشود.
سردسته
سردسته قسمتی از سه تار است که دارای انحنا است و بعد از شیطانک شروع میشود. سیمها در آنجا به گوشیها متصل میشوند.
خروجی صدا
در ضخامت تنه روزنهای وجود دارد که تا پیکاپ ادامه دارد. سیم پیکاپ از داخل آن روزنه عبور میکند و در انتها به یک فیش متصل میشود که سیم رابط آمپلی فایر و ساز به آنجا وصل میشوند.
شیطانک
شیطانک به دلیل مقاومت بالا از استخوان ساخته شده است و سیمها در انتها به آن قسمت وصل میشوند. شیطانک دارای شیبی به سمت سردسته است.
گوشیها یا پیچهای کوک
گوشیها، پیچهای چرخ دندهداری هستند که بر روی دسته ساز قرار میگیرند. هر کدام از این گوشیها به یک سیم متصل شدهاند که با شل یا سفت کردن آنها، سیمها کوک میشوند. کوک این نوع از سه تارها به دلیل، گوشهای چرخدنده ای نسبت به کوک سه تار سنی راحتتر و پایدارتر است.
بند ساز
بند هم یکی از اجزای ساز در سه تارهای الکتریکی است و جنس آن از الیاف مصنوعی است. بند توسط دو نگهدارنده به ساز متصل میشود و روی کتف نوازنده قرار میگیرد.
ویژگیهای سه تار الکتریک
همانطورکه تا به اینجا متوجه شدهاید، سه تار افکت از نظر اجزا و شکل ظاهری با سه تار سنتی تفاوتهای خاصی دارد. این تفاوت در اجزا باعث شده است که سه تارهای الکتریکی ویژگیهای خاصی داشته باشند. در این بخش به این ویژگیها میپردازیم:
افکتپذیری بالا
در این نوع سه تار میتوان با اضافه کردن افکتهای صوتی مختلف، صدای ساز را تغییر داد و تجربهای متفاوت از صدای سنتی سهتار ایجاد کرد.
مناسب برای اجراهای زنده
سه تارهای سنتی به ساز خلوت معروف هستند و اصولا صدای زیادی ندارند و به همین دلیل در اجراهای زنده نقش زیادی ایفا نمیکنند. ولی سه تارهای الکتریک امکان اتصال به آمپلیفایر را دارند و به همین دلیل در سالنهای بزرگ یا با گروههای موسیقی، صدای سهتار کاملاً شنیده میشود.
کنترل بهتر روی شدت صدا
در این نوع از سه تارها، نوازنده میتواند شدت صدا را کنترل کند و روی آن تسلط دارد. نوازنده میتواند حجم صدا و رنگ صوتی را تنظیم کند.
همچنین سه تار افکت به دلیل طراحی خاصی که دارد در شرایط آبوهوایی مختلف، دچار تغییر صدا نمیشود و کوک آن تغییر نمیکند. درحالیکه سه تارهای سنتی به شدت تحتتأثیر آبوهوا قرار میگیرند.
پایداری در کوک
نحوه طراحی و ساختار مدرن سه تار افکت این امکان را میدهد که کوک تا مدتها پایدار بماند. درواقع سه تارهای الکتریک برعکس سه تار مدل قدیم خیلی دقیق با استفاده از گوشیهای چرخ دندهدار کوک میشوند و به همین راحتی از کوک خارج نمیشوند. اما در مدلهای قدیم به دلیل استفاده از گوشیهای چوبی نگه داشتن کوک بسیار سخت است و به دلیل بزرگ بودن دور گوشی کوک کردن آن کاری دشوار است.
طراحی خاص
سه تارهای الکتریک ظاهری مدرن و گاهی حتی فانتزی دارند که در مقایسه با سهارهای سنتی برای جوانان جذابتر است.
در جدول زیر به مقایسه سه تار الکتریک با سه تار سنتی پرداختهایم و شما میتوانید در یک نگاه به تفاوت این دو نوع سه تار پی ببرید.
| ویژگی | سهتار سنتی | سهتار الکتریک |
| جنس بدنه | چوبی با کاسه توخالی | توپر یا نیمهتوخالی |
| صدادهی | آکوستیک، طبیعی | تقویتشده با آمپلیفایر |
| قابلیت افکت | ندارد | دارد (ریورب، دیلی، دیستورشن و…) |
| ظاهر | سنتی و اصیل | مدرن و متنوع |
| کاربرد | مناسب برای تمرین و اجراهای کلاسیک | مناسب برای اجراهای زنده، ضبط حرفهای، و تجربهگرایی |
اجرای سهتار الکتریک، سنتی یا مدرن؟
سهتار افکت هم میتواند با تکنیکهای سنتی نواخته شود و هم امکان اجرا در سبکهای نوین را فراهم میکند. برخی از شیوههای اجرا با این ساز شامل:
- اجرای سنتی با افکت: قطعات کلاسیک یا ردیف موسیقی ایرانی با رنگ صوتی متفاوت.
- موسیقی تلفیقی: ترکیب سهتار با گیتار، کیبورد و درامز برای خلق موسیقی نو.
- بداههنوازی مدرن: استفاده از افکتهای زنده و الکترونیک برای بداههنوازیهای هیجانانگیز.
- همنوازی با سازهای غربی: سهتار الکتریک بهخاطر خروجی الکتریکی، راحتتر با سازهای غربی هماهنگ میشود.
سهتار الکتریک مناسب چه کسانی است؟
اگر شما:
- عاشق صدای سهتار هستید، اما به دنبال تجربههای جدید در موسیقی هستید؛
- دوست دارید در گروههای موسیقی تلفیقی یا الکترونیک فعالیت کنید؛
- به اجرای زنده و ضبط استودیویی فکر میکنید؛
نتیجهگیری
سهتار الکتریک، پلی میان موسیقی سنتی و مدرن است. این ساز با حفظ روح سهتار ایرانی، امکان تجربههای نوین در صدا، سبک و اجرا را فراهم میکند. برای هنرجویان مبتدی، آشنایی با این نوع سهتار میتواند نگاه تازهای به آینده موسیقیشان باز کند؛ چرا که موسیقی، همیشه در حال پیشرفت و تغییر است.
در نهایت باید گفت که سهتار الکتریک میتواند گزینهای جذاب و خلاقانه باشد. البته برای یادگیری اولیه، معمولاً پیشنهاد میشود با سهتار سنتی شروع کنید تا تکنیکها را بهخوبی یاد بگیرید، و سپس سراغ مدل الکتریک بروید. درواقع شما برای شروع ابتدا باید سه تار سنتی را یاد بگیرید. اگر دوست دارید که خیلی سریع این مسیر طی شود و به هدف خودتان برسید باید از همان قدم اول، به درستی آموزش ببینید. به همین دلیل باید در انتخاب آموزشگاه و استاد دقت لازم را بکنید. ما در آموزشگاه موسیقی آنلاین وب نوازان به شما کمک میکنیم تا قدمبهقدم نحوهی نواختن سه تار را یاد بگیرید. کلاسهای ما به شکل آنلاین برگزار میشود و شما هر کجای جهان که باشید امکان شرکت در کلاس آنلاین موسیقی برایتان وجود دارد.
برای کسب اطلاعات بیشتر و آشنایی با شیوهی ثبتنام، برگزاری کلاسها و رزومه اساتید، میتوانید درخواست راهنمایی تخصصی و رایگان موسیقی کنید.
خبرنامۀ وبنوازان را از دست ندهید!
هر هفته یک محتوای اختصاصی همراه با جدیدترین مقالات و نکات آموزشی موسیقی را برای شما میفرستیم.
